Interpelacja w sprawie dostępu do bibliotek szkolnych w latach 2020 i 2024

Interpelacja w sprawie dostępu do bibliotek szkolnych w latach 2020 i 2024 Interpelacja nr 9952 do ministra edukacji w sprawie dostępu do bibliotek szkolnych w latach 2020 i 2024 Zgłaszający: Marcin Józefaciuk Data wpływu: 22-05-2025 Szanowna Pani Minister, zgodnie z art. 14 oraz art. 70 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawo do nauki stanowi jedno z podstawowych praw obywatelskich, zaś zapewnienie dzieciom i młodzieży dostępu do nowoczesnej, dobrze wyposażonej biblioteki szkolnej jest jednym z kluczowych warunków jego realizacji. W dobie kryzysu czytelnictwa i narastającej potrzeby rozwijania kompetencji informacyjnych dzieci i młodzieży szkoły – jako podstawowe instytucje edukacyjne – nie mogą funkcjonować bez dobrze wyposażonych i profesjonalnie prowadzonych bibliotek. Dostęp do biblioteki szkolnej powinien być standardem, a nie przywilejem zależnym od liczby uczniów czy sytuacji kadrowej danej placówki. W związku z napływającymi sygnałami o niedostatecznym dostępie do bibliotek szkolnych w niektórych regionach Polski oraz obserwowanym ograniczaniu wymiaru zatrudnienia nauczycieli bibliotekarzy zwracam się z prośbą o przedstawienie kompleksowych danych dotyczących lat 2020 i 2024, według poniższego zestawienia: 1. Liczba szkół dla dzieci i młodzieży z podziałem na typy szkół: - szkoły podstawowe, - szkoły ponadpodstawowe, - zespoły szkół, - zespoły szkolno-przedszkolne, - szkoły specjalne. 2. Liczba bibliotek szkolnych funkcjonujących w poszczególnych typach szkół. 3. W podziale na grupy według liczby uczniów w szkole proszę o dane dotyczące: - liczby szkół, które nie posiadają biblioteki szkolnej ani dostępu do żadnej innej biblioteki, - liczby etatów nauczycieli bibliotekarzy, - liczby nauczycieli zatrudnionych w bibliotece szkolnej, - średniej powierzchni biblioteki (w m2), - liczby pomieszczeń bibliotecznych. (Poniższa tabela stanowi element pytania zawartego w punkcie 3 interpelacji – dla przejrzystości danych i ułatwienia odpowiedzi.) Liczba uczniów w szkole Brak biblioteki szkolnej i dostępu Etatów nauczycieli bibliotekarzy Nauczyciele w bibliotece szkolnej Średnia powierzchnia Liczba pomieszczeń Do 100 101 – 250 251 – 400 401 – 550 551 – 700 701 – 850 851 – 1000 1001 – 1150 1151 – 1300 i więcej 4. Liczba czytelników przypadająca na jeden etat nauczyciela bibliotekarza w poszczególnych województwach, z podziałem na: - miasta wojewódzkie, - pozostały obszar województwa. 5. Liczba bibliotek szkolnych, w których ograniczono wymiar etatu nauczyciela bibliotekarza wraz ze średnią liczbą uczniów w takich placówkach – w następujących przedziałach: - do 0,25 etatu, - 0,26–0,5 etatu, - 0,51–0,99 etatu. 6. Liczba nauczycieli bibliotekarzy zatrudnionych w pełnym wymiarze godzin oraz liczba pracujących w niepełnym wymiarze godzin, z podziałem na województwa. 7. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej posiada strategię rozwoju bibliotek szkolnych oraz politykę dotyczącą minimalnych standardów ich funkcjonowania, w tym dostępu do zasobów cyfrowych, zatrudnienia bibliotekarzy oraz organizacji przestrzeni bibliotecznej? 8. W jaki sposób MEN dostosowuje infrastrukturę biblioteczną do wymagań podstawy programowej, która przewiduje rozwijanie kompetencji czytelniczych, medialnych i informacyjnych uczniów? 9. Ile bibliotek szkolnych posiada dostęp do katalogów online, e-booków, baz wiedzy cyfrowej oraz usług wypożyczeń międzybibliotecznych? 10. Czy i jak ministerstwo monitoruje dostępność bibliotek w szkołach specjalnych oraz ich dostosowanie do potrzeb uczniów ze szczególnymi potrzebami edukacyjnymi? 11. Czy MEN współpracuje z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego w zakresie koordynacji działań pomiędzy bibliotekami szkolnymi a bibliotekami publicznymi? Czy możliwe jest np. wprowadzenie wspólnego systemu dostępu do zasobów dla uczniów szkół, które nie mają własnych bibliotek? Zwracam się z prośbą o przedstawienie danych w układzie tabelarycznym dla lat 2020 i 2024, co pozwoli na rzetelną analizę zmian i ewentualnych trendów. Z poważaniem Marcin Józefaciuk

Odpowiedź na interpelację w sprawie dostępu do bibliotek szkolnych w latach 2020 i 2024 Odpowiedź na interpelację nr 9952 w sprawie dostępu do bibliotek szkolnych w latach 2020 i 2024 Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 12-06-2025 Szanowny Panie Pośle, odpowiadając na interpelację nr 9952 w sprawie dostępu do bibliotek szkolnych w latach 2020 i 2024, uprzejmie informuję. 1. Liczba szkół dla dzieci i młodzieży z podziałem na typy szkół: - szkoły podstawowe, - szkoły ponadpodstawowe, - zespoły szkół, - zespoły szkolno-przedszkolne, - szkoły specjalne. Zestawienie zawierające powyższe dane przedstawia arkusz „Tabela nr 1” znajdujący się w załączniku do niniejszej odpowiedzi. 2. Liczba bibliotek szkolnych funkcjonujących w poszczególnych typach szkół. Zestawienie zawierające powyższe dane przedstawia arkusz „Tabela nr 2” znajdujący się w załączniku do niniejszej odpowiedzi. 3. W podziale na grupy według liczby uczniów w szkole, proszę o dane dotyczące: - liczby szkół, które nie posiadają biblioteki szkolnej ani dostępu do żadnej innej biblioteki, - liczby etatów nauczycieli bibliotekarzy, - liczby nauczycieli zatrudnionych w bibliotece szkolnej, - średniej powierzchni biblioteki (w m2), - liczby pomieszczeń bibliotecznych. Liczba szkół, które nie posiadają biblioteki szkolnej ani dostępu do żadnej innej biblioteki liczba etatów nauczycieli bibliotekarzy, liczba nauczycieli zatrudnionych w bibliotece szkolnej, średnia powierzchnia biblioteki (w m2), liczba pomieszczeń bibliotecznych, według danych pochodzących z bazy systemu informacji oświatowej (SIO) na dzień 08.06.2025r. przedstawia arkusz „Tabela nr 3” znajdujący się w załączniku do niniejszej odpowiedzi. 4. Liczba czytelników przypadająca na jeden etat nauczyciela bibliotekarza w poszczególnych województwach, z rozróżnieniem na: - miasta wojewódzkie, - pozostały obszar województwa. Zestawienie zawierające powyższe dane przedstawia arkusz „Tabela nr 4” znajdujący się w załączniku do niniejszej odpowiedzi. 5. Liczba bibliotek szkolnych, w których ograniczono wymiar etatu nauczyciela bibliotekarza wraz ze średnią liczbą uczniów w takich placówkach – w następujących przedziałach: - do 0,25 etatu, - 0,26–0,5 etatu, - 0,51–0,99 etatu. Zestawienie zawierające dane dotyczące liczby etatów w żądanych przedziałach przedstawia arkusz „Tabela nr 5” znajdujący się w załączniku do niniejszej odpowiedzi. 6. Liczba nauczycieli bibliotekarzy zatrudnionych w pełnym wymiarze godzin oraz liczba pracujących w niepełnym wymiarze godzin, z podziałem na województwa. Zestawienie zawierające powyższe dane przedstawia arkusz „Tabela nr 6” znajdujący się w załączniku do niniejszej odpowiedzi. 7. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej posiada strategię rozwoju bibliotek szkolnych oraz politykę dotyczącą minimalnych standardów ich funkcjonowania, w tym dostępu do zasobów cyfrowych, zatrudnienia bibliotekarzy oraz organizacji przestrzeni bibliotecznej? Resort edukacji nie tworzy strategii ani nie wydaje rekomendacji odnoszących się do funkcjonowania biblioteki szkolnej. Przepisy dotyczące zadań biblioteki szkolnej wynikają wprost z ustawy Prawo oświatowe [1] . Zgodnie z przepisami [2] , organizacja biblioteki uwzględnia w szczególności zadania w zakresie: 1) gromadzenia i udostępniania podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych oraz innych materiałów bibliotecznych, zgodnie z art. 22aj ustawy o systemie oświaty [3] , 2) tworzenia warunków do efektywnego posługiwania się technologiami informacyjno-komunikacyjnymi, 3) rozbudzania i rozwijania indywidualnych zainteresowań uczniów oraz wyrabiania i pogłębiania u uczniów nawyku czytania i uczenia się; organizowania różnorodnych działań rozwijających wrażliwość kulturową i społeczną uczniów, w tym w zakresie podtrzymywania tożsamości narodowej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych, mniejszości etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym. Minister Edukacji zapewnienia dostęp do platformy edukacyjnej, na której udostępniane są bezpłatne cyfrowe materiały dla uczniów i nauczycieli oraz wspierającej realizację procesu kształcenia w szkołach i placówkach. Zintegrowana Platforma Edukacyjna (ZPE), dostępna pod adresem www.zpe.gov.pl , to narzędzie, które posiada funkcjonalności umożliwiające m.in. szkolenia dla nauczycieli, prowadzenie przez nauczycieli zajęć z uczniami, czy rozwijanie zainteresowań uczniów. Zgromadzone na platformie zasoby cyfrowe są udostępniane bezpłatne. Obejmują podstawę programową kształcenia ogólnego od klasy I szkoły podstawowej do ostatniej klasy szkoły podstawowej (liceum, technikum, BS I i BS II), oraz część podstawy programowej kształcenia w zawodach. Wszystkie e-materiały, udostępniane na platformie, są przygotowane przez specjalistów. Większość z nich to materiały interaktywne, które można pobrać i wykorzystywać w dogodny dla siebie sposób. Na ZPE zamieszczono także zestawy narzędzi edukacyjnych, w skład których wchodzą m.in. programy nauczania z konspektami scenariuszy lekcji, poradniki metodyczne z przykładowymi scenariuszami lekcji, scenariusze interdyscyplinarnych projektów edukacyjnych, narzędzia do pomiaru dydaktycznego i ewaluacji kompetencji kluczowych. Z materiałów może skorzystać każdy, jednak są one przeznaczone szczególnie dla nauczycieli, uczniów i rodziców, którzy chcieliby pomóc swoim dzieciom w opanowaniu materiału szkolnego lub w rozwijaniu zainteresowań. Zasoby zgromadzone na ZPE są systematycznie aktualizowane oraz wzbogacane o kolejne materiały. Ze względu na ciągły i dynamiczny rozwój nauki, technologii, dydaktyki, metodyki kształcenia, a także zmieniające się potrzeby edukacyjne, konieczny jest systematyczny i konsekwentny rozwój zasobów ZPE. Przede wszystkim, e-materiały muszą uwzględniać najnowszą wiedzę naukową oraz najnowsze rozwiązania technologiczne, do których nie było wcześniej dostępu, a także rozwiązania metodyczne pozwalające na inne spojrzenie na realizowane problemy edukacyjne i inny sposób realizacji procesu edukacyjnego. Dlatego, w ramach środków z Funduszu Europejskiego dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS) Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE) realizuje obecnie projekt pn. Pilotażowe wdrożenie modułowych e-podręczników oraz opracowanie założeń do zaawansowanych technologicznie e-materiałów wspierających nowoczesne metody nauczania i uczenia się . Modułowe e-podręczniki to narzędzie dydaktyczne, którego stworzenie było możliwe dzięki znacznemu rozbudowaniu bazy e-materiałów na ZPE, a także przygotowaniu odpowiednich rozwiązań technologicznych w ramach ZPE. Modułowy e-podręcznik to przestrzeń edukacyjna, która m.in. umożliwia uczniom samodzielne zdobywanie wiedzy i kształtowanie umiejętności, a nauczycielom projektowanie, prowadzenie i kontrolowanie przebiegu procesu edukacyjnego. Realizowane działanie ma, póki co, charakter pilotażowy - niezbędne jest przetestowanie e-podręczników zarówno pod względem zawartości, struktury, doboru e-materiałów, pracy z e-materiałami, a także pracy z narzędziem od strony nauczyciela, jak i ich wdrażania. Ze środków FERS ORE będzie także realizował projekty, w których powstaną zaawansowane technologicznie e-materiały i gry edukacyjne. 8. W jaki sposób MEN dostosowuje infrastrukturę biblioteczną do wymagań podstawy programowej, która przewiduje rozwijanie kompetencji czytelniczych, medialnych i informacyjnych uczniów? Zapewnienie warunków działania szkoły oraz jej wyposażenie w pomoce dydaktyczne i sprzęt niezbędny do pełnej realizacji programów nauczania należy do zadań organów prowadzących [4] . Dodatkowo, z budżetu państwa są przeznaczane znaczące środki na wsparcie organów prowadzących szkoły na potrzeby zakupu nowości wydawniczych do bibliotek szkolnych. Tylko na realizację Priorytetu 3 „Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0. na lata 2021-2025” zostało zaplanowanych 138 mln 410 tys. zł. Przeważająca część tych środków została już wydatkowana na zakup książek do bibliotek szkolnych oraz na prowadzenie działań promujących czytelnictwo, w tym organizację spotkań autorskich z twórcami. Biblioteki szkolne i pedagogiczne, które przystąpiły do programu miały też możliwość przeznaczyć środki na zakup elementów wyposażenia, aby zmienić organizację przestrzenną i zacząć postrzegać biblioteki jako miejsca przyjazne uczniom. Pomieszczenia biblioteczne zostały wyposażone m.in. w: regały biblioteczne, stojaki na książki, pojemniki na karty biblioteczne, drabinki i stopnie biblioteczne, stoliki, krzesła, lampki biurkowe, rolety, żaluzje, przekładki alfabetyczne i działowe, podpórki do książek, wózek biblioteczny, kanapy, szafki na dokumenty biblioteczne, regały ekspozycyjne, gabloty informacyjne, a także pufy i siedziska do kącika czytelniczego. Dokonano również zakupu sprzętu, aby stworzyć/unowocześnić stanowisko pracy nauczyciela bibliotekarza. Zakupione zostały, m.in.: lady biblioteczne, sprzęt komputerowy, czytniki kodów kreskowych, biblioteczne programy komputerowe i czytniki ebooków. Dokonując zakupów wyposażenia, szkoły były zobowiązane przestrzegać przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 grudnia 2010 r. w sprawie podstawowych warunków niezbędnych do realizacji przez szkoły i nauczycieli zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych oraz programów nauczania [5] oraz rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 28 grudnia 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie podstawowych warunków niezbędnych do realizacji przez szkoły i nauczycieli zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych oraz programów nauczania [6] , w tym minimalnych wymagań dla zakupionego sprzętu komputerowego do bibliotek. Rolą programu wieloletniego jest tworzenie warunków dla rozwoju czytelnictwa w Polsce, również poprzez zapewnienie środków finansowych na realizację określonych przedsięwzięć i inicjatyw. Środki programu wieloletniego nie mogą zastąpić jednak zaangażowania (również finansowego) jednostek samorządu terytorialnego, które są organami prowadzącymi szkoły. Środki budżetu państwa powinny być zatem uzupełnieniem wydatków ponoszonych przez JST, zgodnie z zasadą pomocniczości, wyrażoną w preambule oraz w art. 163 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 9. Ile bibliotek szkolnych posiada dostęp do katalogów online, e-booków, baz wiedzy cyfrowej oraz usług wypożyczeń międzybibliotecznych? Zestawienie zawierające powyższe dane przedstawia arkusz „Tabela nr 7” znajdujący się w załączniku do niniejszej odpowiedzi. 10. Czy i jak ministerstwo monitoruje dostępność bibliotek w szkołach specjalnych oraz ich dostosowanie do potrzeb uczniów ze szczególnymi potrzebami edukacyjnymi? MEN monitoruje m.in. warunki kształcenia w szkołach specjalnych. Obecnie jednak nie funkcjonuje odrębny, systemowy mechanizm monitorowania dostępności i dostosowania bibliotek szkolnych do zróżnicowanych potrzeb edukacyjnych uczniów. Trwają natomiast prace nad nowym modelem oceny potrzeb uczniów oraz sposobu udzielania i finansowania wsparcia (ocena funkcjonalna). Celem tych działań jest opracowanie rozwiązań umożliwiających dostosowanie wsparcia do rzeczywistych, indywidualnych potrzeb dzieci i uczniów – w miejsce obecnego modelu, który opiera się głównie na klasyfikacji według rodzaju niepełnosprawności, niedostosowania społecznego lub rozpoznania medycznego. W kontekście wdrażania modelu oceny funkcjonalnej zakłada się, że jej wyniki będą stanowiły podstawę do określania potrzeb w zakresie pomocy dydaktycznych. Może to także wpłynąć na rozwój i doposażenie zasobów bibliotek szkolnych, zwłaszcza w zakresie alternatywnych materiałów edukacyjnych, takich jak: audiobooki, książki w alfabecie Braille’a, materiały AAC (alternatywne i wspomagające metody komunikacji). Nowy model oceny potrzeb rozwojowych i edukacyjnych opiera się na biopsychospołecznym podejściu , które zakłada, że funkcjonowanie dziecka lub ucznia wynika z interakcji między jego indywidualnymi cechami (takimi jak stan zdrowia czy możliwości psychofizyczne), a środowiskiem, w którym się uczy i wychowuje. Oznacza to, że diagnoza trudności rozwojowych i edukacyjnych uwzględnia zarówno potrzeby dziecka, jak i bariery oraz zasoby jego otoczenia. W ramach tego modelu, wsparcie finansowe będzie można uzależnić m.in. od wyników oceny funkcjonalnej, rodzaju niepełnosprawności oraz poziomu wsparcia, do którego zostanie zakwalifikowane dziecko. Tym samym określony zostanie zakres niezbędnego wsparcia. Wyniki oceny funkcjonalnej będą istotne przy doborze pomocy dydaktycznych dostosowanych do indywidualnych potrzeb ucznia. Na ich podstawie szkoła będzie mogła wskazać konieczność zakupu: alternatywnych podręczników (np. w wersji audio, powiększonej lub brajlowskiej), materiałów uzupełniających (np. ćwiczeń terapeutycznych, materiałów obrazkowych), dodatkowych narzędzi wspomagających proces nauki (np. komunikatorów AAC, pomocy manipulacyjnych). Wyniki oceny funkcjonalnej będą pomocne w podejmowaniu decyzji na poziomie szkoły, czy uczeń potrzebuje więcej niż jednego kompletu materiałów (np. podręcznika i zeszytu ćwiczeń w wersji standardowej i przystosowanej) lub innych materiałów niezbędnych do indywidualizacji treści i metod nauczania, w tym materiałów dostępnych w bibliotekach szkolnych. 11. Czy MEN współpracuje z Ministerstwem Kultury w zakresie koordynacji działań pomiędzy bibliotekami szkolnymi a bibliotekami publicznymi? Czy możliwe jest np. wprowadzenie wspólnego systemu dostępu do zasobów dla uczniów szkół, które nie mają własnych bibliotek? Biblioteki szkolne są nieodłączną częścią systemu edukacji. Przepisy dotyczące zadań biblioteki szkolnej wynikają zarówno z ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach [7] , jak i z ustawy Prawo oświatowe. Biblioteki szkolne na co dzień współpracują z innymi bibliotekami, w tym bibliotekami publicznymi i pedagogicznymi. Te biblioteki szkolne, które są zaangażowane w realizację Priorytetu 3 „Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictw 2.0 na lata 2021-2025”, dodatkowo są zobowiązane podjąć współpracę z bibliotekami publicznymi lub bibliotekami pedagogicznymi, obejmującą w szczególności wzajemną wymianę informacji o wydarzeniach promujących czytelnictwo organizowanych w placówkach wychowania przedszkolnego, bibliotekach szkolnych, bibliotekach pedagogicznych oraz bibliotekach publicznych [8] . Zgodnie z art. 3 ustawy o bibliotekach prawo korzystania z bibliotek ma charakter powszechny. Usługi bibliotek są ogólnie dostępne i bezpłatne, gdyż biblioteki publiczne służą zaspokajaniu potrzeb oświatowych, kulturalnych i informacyjnych ogółu społeczeństwa oraz uczestniczą w upowszechnianiu wiedzy i kultury. Są organizowane w sposób zapewniający mieszkańcom dogodny dostęp do materiałów bibliotecznych i informacji. Dlatego też każdy uczeń zarówno szkoły podstawowej, jak i ponadpodstawowej może być czytelnikiem i wypożyczać książki zarówno z biblioteki szkolnej, jak i biblioteki publicznej. Należy zauważyć, że biblioteki publiczne dysponują również internetowymi bazami danych i katalogami online, które umożliwiają szybkie przeszukiwanie zasobów bibliotecznych. Ministerstwo Edukacji Narodowej na bieżąco współpracuje z resortem kultury w obszarze promocji i upowszechniania czytelnictwa wśród dzieci i młodzieży, również w zakresie realizacji „Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021-2025” oraz opracowania założeń kolejnej edycji tego programu. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu [1] Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe – Dz. U. z 2024 poz. 737 t.j. [2] art. 104 ww. ustawy [3] Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty – Dz. U. z 2024 r. poz.750 [4] art. 10 ust. 1 ww. ustawy Prawo oświatowe [5] Dz. U. nr 6 poz. 23 [6] Dz. U. poz. 2811 [7] Dz. U. z 2022 poz. 2393 [8] Co wynika z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków, form i trybu realizacji Priorytetu 3 „Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0. na lata 2021–2025” – Dz. U. z 2023 r. poz. 2682 Załączniki Załącznik do odpowiedzi na interpelację nr 9952.xlsx