Interpelacja w sprawie utworzenia funduszu inwestycyjnego dla szkolnictwa specjalnego

Interpelacja w sprawie utworzenia funduszu inwestycyjnego dla szkolnictwa specjalnego Interpelacja nr 9814 do ministra edukacji w sprawie utworzenia funduszu inwestycyjnego dla szkolnictwa specjalnego Zgłaszający: Marek Krząkała, Krystyna Sibińska, Marek Tomasz Hok, Marta Golbik Data wpływu: 12-05-2025 Szanowna Pani Minister! Edukacja włączająca stanowi ważny element nowoczesnego systemu oświaty i alternatywę dla edukacji specjalnej. Jej założeniem jest dostosowanie uczniów do realiów systemu edukacji z jednoczesnym uwzględnieniem ich różnorodności wynikającej z niepełnosprawności. Celem tego modelu jest dopasowanie systemu szkolnego do indywidualnego tempa nauki, uzdolnień, potrzeb czy trudności danego ucznia. Ministerstwo Edukacji Narodowej podejmuje szereg działań mających na celu podniesienie jakości edukacji włączającej w codziennej praktyce przedszkoli i szkół. Edukacja włączająca jest również jednym z priorytetów wskazywanych przez Unię Europejską, co znajduje odzwierciedlenie w projektach możliwych do dofinansowania w obecnej perspektywie finansowej. Analizując dane liczbowe dotyczące uczniów z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego, należy podkreślić, że niemal 70% takich uczniów uczęszcza do przedszkoli i szkół ogólnodostępnych. Jednocześnie jednak około 30% z nich kształci się w szkołach specjalnych. To rodzice decydują, w jakiej szkole ich dziecko zrealizuje obowiązek szkolny – część z nich, kierując się dobrem dziecka, wybiera szkolnictwo specjalne. Zadaniem administracji rządowej i samorządowej jest zapewnienie najwyższej jakości kształcenia zarówno w szkołach ogólnodostępnych, jak i specjalnych. Szkoły specjalne pełnią ważną i niezastąpioną rolę w systemie oświaty i muszą być utrzymywane oraz wspierane. Mądra polityka edukacyjna to taka, która daje rodzicom realny wybór. Jeśli decydują się oni na szkołę specjalną, to państwo powinno zapewnić, by szkoły te oferowały jak najlepsze warunki nauki i rozwoju. Tymczasem, analizując możliwości uzyskania wsparcia finansowego dla szkolnictwa specjalnego, należy zauważyć, że są one bardzo ograniczone, a wręcz iluzoryczne. Kolejne konkursy realizowane w ramach funduszy Unii Europejskiej wprost wykluczają szkolnictwo specjalne. Brakuje możliwości uzyskania dofinansowania na projekty związane z budową, modernizacją czy wyposażeniem szkół specjalnych. A przecież jednostki te – podobnie jak inne placówki oświatowe – wymagają dostosowań infrastrukturalnych i organizacyjnych, by zapewnić dzieciom bezpieczne i przyjazne środowisko edukacyjne. W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o rozważenie możliwości utworzenia w ramach budżetu Ministerstwa Edukacji Narodowej funduszu dedykowanego inwestycjom i remontom w zakresie szkolnictwa specjalnego. W tym kontekście uprzejmie proszę również o odpowiedź na następujące pytania: Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje w najbliższej przyszłości rozszerzenie katalogu projektów kwalifikujących się do dofinansowania w ramach funduszy europejskich o szkolnictwo specjalne? Jakie działania przewiduje resort w celu zapewnienia równych warunków rozwoju infrastrukturalnego szkół specjalnych w stosunku do placówek ogólnodostępnych? Czy w ministerstwie prowadzone są analizy lub konsultacje z samorządami i dyrektorami szkół specjalnych w zakresie ich bieżących potrzeb inwestycyjnych? Czy możliwe jest ustanowienie dedykowanego programu krajowego wspierającego modernizację szkół specjalnych niezależnie od środków unijnych? Z wyrazami szacunku Marek Krząkała Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie utworzenia funduszu inwestycyjnego dla szkolnictwa specjalnego Odpowiedź na interpelację nr 9814 w sprawie utworzenia funduszu inwestycyjnego dla szkolnictwa specjalnego Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka Warszawa, 17-06-2025 Szanowni Państwo Posłowie, Ministerstwo Edukacji Narodowej dostrzega potrzebę zwiększania dostępności i jakości kształcenia i udzielanego wsparcia realizowanego w jednostkach systemu oświaty, w tym szkołach i placówkach specjalnych. Należy zauważyć, że projekty realizowane przez MEN w ramach polityki spójności muszą być zgodne z Umową Partnerstwa dla realizacji polityki spójności 2021-2027 – dokumentem wynegocjowanym z Komisją Europejską. Wspomniana umowa wprowadza ograniczenia w zakresie możliwości wspierania szkół specjalnych. Natomiast MEN prowadzi rozmowy z Komisją Europejską w sprawie zmiany zapisów dotyczących szkół specjalnych. Jednocześnie należy podkreślić, że w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (dalej: „program FERS”), MEN przeznaczyło 221 970 514,46 zł na rozwijanie sieci Specjalistycznych Centrów Wspierających Edukację Włączającą w jednostkach systemu oświaty (dalej: „SCWEW”). Warto zwrócić uwagę, że zachęty do tworzenia SCWEW-ów Minister Edukacji kieruje przede wszystkim do szkół specjalnych. Zgodnie z opracowanym i przetestowanym w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020 modelem SCWEW [1] to właśnie szkoły i placówki specjalne prowadzące działalność edukacyjną są podmiotami najlepiej przygotowanymi do pełnienia funkcji SCWEW. W ramach programu FERS w Polsce ma powstać 285 SCWEW-ów, co zgodnie z założeniami MEN w znacznym stopniu powinno przyczynić się do funkcjonowania efektywnej sieci. Poza wsparciem metodycznym, SCWEW-y prowadzą lub będą prowadzić wypożyczalnie specjalistycznego sprzętu. Środki przeznaczone na wspieranie edukacji włączającej w ramach Działania 01.06 programu FERS zostały już w pełni zaprogramowane, tj. wszystkie zaplanowane w tym Działaniu interwencje zostały już przyjęte do realizacji przez Komitet Monitorujący FERS. Zapewnienie finansowania realizacji zadań przedszkola, szkoły lub placówki, zaspokojenie potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, należy do kompetencji organu prowadzącego daną jednostkę systemu oświaty. Zgodnie z przepisami art. 10 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe [2] , organ prowadzący szkołę lub placówkę odpowiada za jej działalność. Do zadań organu prowadzącego szkołę lub placówkę należy w szczególności zapewnienie warunków działania szkoły lub placówki, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki oraz wykonywanie remontów obiektów i zadań inwestycyjnych w tym zakresie. Natomiast, zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych [3] , środki niezbędne na realizację zadań oświatowych zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Od 2025 r. zmianie uległ system finansowania jednostek samorządu terytorialnego. 25 października 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego [4] , która zastąpiła ustawę z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego [5] . W ramach ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, wprowadzono mechanizm potrzeb finansowych. Są to następujące potrzeby: wyrównawcze, oświatowe, rozwojowe, ekologiczne oraz uzupełniające [6] , które są finansowane dochodami jednostek samorządu terytorialnego (JST). Nowa ustawa wprowadziła zmianę podstawy naliczania dochodów JST z tytułu udziału w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) i podatku dochodowym od osób prawnych (CIT) - z podatku należnego na dochody podatników, co wpływa na wzmocnienie i ustabilizowanie finansów JST poprzez zwiększenie ich dochodów własnych. Subwencja ogólna ma stanowić wyłącznie uzupełnienie dochodów JST. W zakresie finansowania zadań oświatowych określono, że dla JST od 2025 r. są naliczane kwoty potrzeb oświatowych zamiast wcześniej naliczanych środków w ramach subwencji oświatowej i tzw. dotacji przedszkolnej. W związku z wejściem w życie nowej ustawy, Minister Edukacji wydał rozporządzenie z dnia 18 grudnia 2024 r. w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2025 [7] . Finansowanie określone w rozporządzeniu w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych, określa pewien sposób naliczania środków, który determinuje wysokość kwot potrzeb oświatowych dla poszczególnych JST. Natomiast same kwoty potrzeb oświatowych są elementem kalkulacyjnym, branym pod uwagę w kształtowaniu poziomu dochodów JST w danym roku budżetowym oraz w odróżnieniu od subwencji oświatowej, nie są częścią budżetu państwa. Subwencja dla każdej JST stanowi jedną kwotę, a o sposobie jej wydatkowania decyduje organ stanowiący JST [8] . Ministerstwo Edukacji Narodowej w ostatnich latach wspierało działania samorządów terytorialnych przeznaczając środki finansowe z rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na wydatki bieżące np. dofinansowanie wyposażenia w sprzęt szkolny i pomoce dydaktyczne pomieszczeń do nauki w nowo wybudowanych szkołach (w tym szkołach i placówkach specjalnych). Od roku 2025, JST mogą korzystać z rezerwy na uzupełnienie dochodów JST. Środki rezerwy mogą być przeznaczone dla JST realizujących zadania bieżące lub inwestycyjne m.in. w obszarze oświaty [9] . Formalnie dysponentem tej rezerwy jest Minister Finansów [10] . MEN aktywnie uczestniczy w przygotowaniu kryteriów podziału oraz będzie opiniowało wnioski JST. Jednocześnie informuję, że jak co roku jest możliwość aplikowania o dodatkowe środki zaplanowane w budżecie państwa, m.in. na realizację zadań inwestycyjnych (w tym oświatowych). Są one zaplanowane w rezerwach budżetu państwa – ogólnej i celowej. Podziału rezerwy celowej, ujętej w ustawie budżetowej na dany rok budżetowy w poz. 45 pn. Środki na dofinansowanie zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego, dokonuje minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z właściwymi ministrami oraz wojewodami. Wnioski o pozyskanie środków finansowych w ramach podziału rezerwy ogólnej budżetu państwa są przedkładane przez właściwego dysponenta części budżetowej Prezesowi Rady Ministrów, za pośrednictwem Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. O dodatkowe środki zaplanowane w rezerwach budżetu państwa – ogólnej i celowej, JST wnioskują za pośrednictwem wojewody. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Izabela Ziętka Podsekretarz Stanu [1] Model funkcjonowania Specjalistycznych Centrów Wspierających Edukację Włączającą https://ore.edu.pl/2024/04/specjalistyczne-centra-wspierajace-edukacje-wlaczajaca-wracaja/ [2] Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm. [3] Dz. U. z 2025 r. poz. 439, z późn. zm. [4] Dz. U. z 2024 r. poz. 1572, z późn. zm. [5] Dz. U. z 2003 r. nr 203 poz. 1966. [6] Art. 23 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. [7] Dz. U. z 2024 r. poz. 1930. [8] Art. 9 ust. 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. [9] Art. 34 ust. 3 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. [10] Art. 34 ust. 5 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego.