Interpelacja w sprawie wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji w szkołach

Interpelacja w sprawie wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji w szkołach Interpelacja nr 9428 do ministra cyfryzacji, ministra edukacji w sprawie wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji w szkołach Zgłaszający: Janusz Cieszyński Data wpływu: 18-04-2025 Szanowna Pani Minister, Szanowny Panie Ministrze, z roku na rok obserwujemy dynamiczny rozwój technologii opartych na sztucznej inteligencji (AI), które stają się coraz powszechniejsze w życiu codziennym, w tym w szkolnictwie. Jednym z nieuniknionych wyzwań, przed którymi stają zarówno uczniowie, jak i nauczyciele, jest dostępność narzędzi AI, które mogą być wykorzystywane w celach edukacyjnych, ale także w sposób, który rodzi ryzyko oszustw edukacyjnych, jak np. ściąganie na sprawdzianach czy korzystanie z algorytmów do niesamodzielnego rozwiązywania zadań domowych. Młode pokolenie wykazuje wyjątkową zdolność do przyswajania i kreatywnego wykorzystywania sztucznej inteligencji, często przewyższając w tym zakresie swoich nauczycieli. W związku z tym kluczowe jest, aby kadra pedagogiczna nie tylko sprawnie wykorzystywała AI w edukacji, ale także umiała rozpoznawać przypadki jej niewłaściwego zastosowania przez uczniów. Sztuczna inteligencja ma potencjał, aby zrewolucjonizować proces nauczania i uczenia się, konieczne jest, aby polskie szkoły były odpowiednio przygotowane do szans i wyzwań, które wiążą się z jej obecnością w środowisku edukacyjnym. W związku z tym, uprzejmie proszę o odpowiedź na poniższe pytania: Czy ministerstwo posiada dane na temat skali wykorzystania sztucznej inteligencji przez dzieci i młodzież w polskich szkołach, szczególnie w kontekście ściągania na sprawdzianach i klasówkach oraz pomocy przy zadaniach domowych i nauce? Jakie narzędzia są popularne wśród uczniów i nauczycieli? Jakie działania podejmuje ministerstwo aby nauczyciele, zwłaszcza starsi, byli świadomi możliwości i zagrożeń, jakie daje sztuczna inteligencja i jak łatwy jest dostęp do takich narzędzi dla uczniów? Czy ministerstwo przewiduje wprowadzenie programów edukacyjnych lub szkoleń dla nauczycieli, które pomogą im zrozumieć, jak wykorzystać sztuczną inteligencję w edukacji oraz jakie zagrożenia mogą się wiązać z jej nadużywaniem przez uczniów? Czy planowane są programy edukacyjne skierowane do młodzieży, których celem jest edukacja w zakresie zrozumienia ograniczeń i istoty narzędzi sztucznej inteligencji? Jakie działania są planowane w najbliższej przyszłości, aby polska szkoła była odpowiednio przygotowana do rewolucji technologicznej związanej z rozwojem sztucznej inteligencji, zarówno w kontekście kształcenia uczniów, jak i przygotowania nauczycieli? Z wyrazami szacunku Janusz Cieszyński

Odpowiedź na interpelację w sprawie wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji w szkołach Odpowiedź na interpelację nr 9428 w sprawie wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji w szkołach Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 19-05-2025 Szanowny Panie Pośle, w odpowiedzi na interpelację proszę przyjąć następujące wyjaśnienia. Wykorzystanie nowoczesnych technologii w procesach edukacyjnych jest istotnym i aktualnym elementem postępującej cyfrowej transformacji polskiej oświaty. Kluczowym dokumentem strategicznym określającym kierunki tej transformacji jest Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji (PCTE) [1] , przyjęta przez obecny rząd we wrześniu 2024 r. (pierwotnie powinna być przyjęta przez poprzedni rząd jeszcze w 2022 r.). PCTE wyznacza ramy polityki państwa i działań podejmowanych w obszarze cyfryzacji edukacji w perspektywie krótko, średnio oraz długoterminowej oraz wskazuje na niezbędne działania, które powinny zostać podjęte dla pełnego urzeczywistnienia celów kształcenia wskazanych w podstawie programowej kształcenia ogólnego oraz wizji nakreślonej w dokumentach unijnych i innych dokumentach, w celu przygotowania kolejnych pokoleń obywateli do wyzwań społeczeństwa cyfrowego związanych z rozwojem informatyki i technologii cyfrowych. Opisuje działania niezbędne do przeprowadzenia cyfrowej transformacji edukacji w obliczu rewolucji cyfrowej. Aby dostosować polski system edukacji i szkoleń do ery cyfrowej, w dokumencie wskazano, że należy: • włączać technologie cyfrowe do nauczania i umożliwiać nauczycielom korzystanie z nich; • wspierać rozwój cyfrowych narzędzi edukacyjnych, w tym badań nad wpływem sztucznej inteligencji; • podejmować działania i środki w zakresie cyberbezpieczeństwa w edukacji i szkoleniach, w tym dotyczące podnoszenia świadomości; • inwestować w łączność, infrastrukturę cyfrową i dostępność cyfrową w kształceniu i szkoleniu. Zaproponowane w PCTE działania są fundamentalne dla dalszego rozwoju cyfrowej edukacji w Polsce i gwarantują przygotowania kolejnych pokoleń do funkcjonowania i życia w społeczeństwie w warunkach coraz bardziej rozwiniętej technologii. Transformacja polskiej edukacji w kierunku cyfrowych rozwiązań z uwzględnieniem sztucznej inteligencji powinna pozwolić przygotować młode Polki i Polaków do funkcjonowania w nowoczesnym społeczeństwie korzystającym z wielu e-usług wykorzystujących AI, także, a może przede wszystkim, na rynku pracy. Jako jeden z dziesięciu obszarów działań i interwencji PCTE wskazuje nowe technologie, w tym sztuczną inteligencję w szkole. W dokumencie czytamy, iż należy w zaplanowany sposób przybliżać uczniom kolejne najnowsze technologie cyfrowe m. in poprzez wzmocnienie w podstawie programowej odpowiednich odniesień do tych technologii, uwzględniając ich walory edukacyjne oraz przewidywane osiągnięcia uczniów, co z kolei spowoduje pojawienie się towarzyszących materiałów dla uczniów i dla nauczycieli, oraz należy opracować programy i sylabusy szkoleń, przygotowujących nauczycieli do zajęć prowadzonych z wykorzystaniem tych technologii. Założono też, że przyjmowane rozwiązania wprowadzające różne narzędzia wykorzystujące AI do szkół i placówek będą korzystne i będą minimalizować zagrożenia jakie niesie ze sobą AI. W PCTE zaplanowano także cykliczne monitorowanie stanu cyfryzacji edukacji, w tym w zakresie wykorzystywania sztucznej inteligencji. Pierwsze sprawozdanie za rok 2024 zostanie przygotowane do 15 czerwca 2025 r. Natomiast w Diagnozie, stanowiącej załącznik nr 1 do PCTE, zostały zawarte informacje m. in. na temat wykorzystania AI w szkołach. Na podstawie art. 60 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe [2] minister ds. oświaty i wychowania ustala corocznie kierunki realizacji polityki oświatowej państwa. Minister Edukacji ustalił na rok szkolny 2024/2025, m.in. następujący kierunek realizacji polityki oświatowej państwa: - Wspieranie rozwoju umiejętności cyfrowych uczniów i nauczycieli, ze szczególnym uwzględnieniem bezpiecznego poruszania się w sieci oraz krytycznej analizy informacji dostępnych w Internecie. Poprawne metodycznie wykorzystywanie przez nauczycieli narzędzi i materiałów dostępnych w sieci, w szczególności opartych na sztucznej inteligencji , korzystanie z zasobów Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej. Publiczne placówki doskonalenia nauczycieli przepisami § 13 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 maja 2019 r. w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli [3] zobowiązane są do realizacji doskonalenia nauczycieli w zakresie wynikającym z ustalonych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania kierunków realizacji polityki oświatowej państwa oraz wprowadzanych zmian w systemie oświaty. Wypełnianie tego obowiązku jest badane przez kuratorów oświaty w trakcie opiniowania planu pracy placówki doskonalenia nauczycieli przed jego zatwierdzeniem przez organ prowadzący. Zakres realizacji tego zadania będzie badany dopiero po zakończeniu roku szkolnego 2024/2025. Kluczowe dla stosowania AI w praktyce szkolnej jest stworzenie odpowiedniego cyfrowego środowiska w szkole złożonego z wielu elementów składowych, takich jak sprzęt IT, oprogramowanie, dostęp do szybkiego i bezpiecznego Internetu, bogate zasoby materiałów najlepiej na centralnej platformie edukacyjnej, przeszkoleni i przygotowani do stosowania technologii cyfrowych nauczyciele. Ze środków KPO w ramach realizacji inwestycji C2.2.1. Wyposażenie szkół/instytucji w odpowiednie urządzenia i infrastrukturę ICT w celu poprawy ogólnej wydajności systemów edukacji, realizowane jest zadanie we współpracy z Ministerstwem Cyfryzacji w ramach którego do 8 tysięcy szkół podstawowych i 4 tysięcy szkół ponadpodstawowych trafią pracownie AI a do 4 tysięcy szkół ponadpodstawowych pracownie STEM. Natomiast w ramach Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (FERS), w 2025 r. i kolejnych latach będą realizowane szkolenia dla nauczycieli z zakresu umiejętności cyfrowych (w tym, w zakresie AI) oraz ogłaszane konkursy na tworzenie kolejnych cyfrowych materiałów edukacyjnych: Wsparcie nauczania przedmiotów ścisłych z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych i sztucznej inteligencji - realizowany w trybie niekonkurencyjnym przez Instytut Badań Edukacyjnych - Państwowy Instytut Badawczy (IBE-PIB). Celem projektu jest dostarczenie praktycznych, opartych na dowodach rekomendacji oraz metod edukacyjnych wspierających nauczycieli i nauczycielki w efektywnym nauczaniu matematyki, fizyki, chemii, biologii, informatyki i geografii z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych i sztucznej inteligencji. W ramach działania wsparciem objętych zostanie 1600 przedstawicieli kadr systemu oświaty oraz opracowane e-materiały obejmujące katalog skutecznych metod i narzędzi nauczania, ekspertyzy, raporty z badań poradniki i inne opracowania, scenariusze lekcji oraz raporty z badań eksperymentalnych wspierające nauczanie przedmiotów ścisłych z wykorzystaniem technologii cyfrowych i AI dostępne na Zintegrowanej Platformie edukacyjnej Szkolenia z zakresu umiejętności cyfrowych dla łącznie ponad 88 tysięcy nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych, w tym dla ponad 13 tysięcy nauczycieli z zakresu AI tj. rozumienia technologii AI, kwestii etycznych i społecznych związanych z wykorzystaniem AI, a także wzrostu kompetencji w zakresie stosowania technik AI na różnych poziomach. Na podstawie opracowanych w roku 2024 scenariuszy zaawansowanych technologicznie e-materiałów, w ramach konkursu pn. "Opracowanie zaawansowanych technologicznie e-materiałów do kształcenia ogólnego" planowane jest stworzenie nowych zaawansowanych technologicznie e-materiałów do kształcenia ogólnego z elementami AI i algorytmów uczenia maszynowego. Do końca 2028 r. ma powstać łącznie 9 takich aplikacji, które następnie udostępnione zostaną na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (zpe.gov.pl). Od maja do grudnia 2024 r. Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) we współpracy z IBE-PIB prowadziło prace analityczne i badawcze, które były nakierowane na przygotowanie dokumentu pod nazwą – Profil absolwenta przedszkola i szkoły podstawowej [4] . Wskazano w nim listę kompetencji fundamentalnych stanowiących podstawę procesu rozwoju i edukacji, których opanowanie jest niezbędne do skutecznego i zdrowego funkcjonowania w różnych sytuacjach życiowych oraz do dalszej nauki we współczesny świecie. Jedną z nich są kompetencje cyfrowe rozumiane jako zdolność skutecznego, krytycznego i odpowiedzialnego korzystania z technologii cyfrowych w celu uczenia się i sprawnego funkcjonowania w społeczeństwie, zdolność stosowania metod informatycznych oraz pozyskiwanie i analizowanie informacji w środowisku cyfrowym. Obecnie, w oparciu o ww. dokument trwają prace eksperckie nad przygotowaniem projektu nowej podstawy programowej wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w których planuje się uwzględnić elementy wiedzy o sztucznej inteligencji - nie tylko w przedmiocie informatyka, ale także w innych zajęciach edukacyjnych. Jednocześnie – w ramach wdrażania zmian w edukacji – zagadnienie AI będzie tematem przygotowywanych materiałów dla nauczycieli. Ponadto działania mające na celu przygotowanie uczniów do zmieniającego się rynku pracy prowadzone są, w szczególności, poprzez dostosowanie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego [5] do zmian wynikających z automatyzacji i robotyzacji w przemyśle. We współpracy z resortami właściwymi dla poszczególnych zawodów szkolnictwa branżowego oraz z przedstawicielami rynku pracy na bieżąco dokonywane są zmiany w wybranych podstawach programowych kształcenia w zawodach lub wprowadzane są nowe zawody przygotowujące do planowania i organizacji procesów zautomatyzowanych w przemyśle, np. w zawodach: operator obrabiarek skrawających (CNC), technik elektroautomatyk okrętowy, operator maszyn i urządzeń przemysłu drzewnego i technik przemysłu drzewnego. Obecnie są prowadzone prace związane z przeglądem podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego i ich modyfikacją pod kątem zmian, m.in., wynikających z transformacji cyfrowej. Odnosząc się natomiast do korzystania przez uczniów z AI w różnych formach sprawdzania ich wiedzy i umiejętności (sprawdziany, prace domowe) uprzejmie wyjaśniam, iż kwestie dotyczące oceniania uczniów są uregulowane w przepisach ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty [6] oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych [7] . Ww. przepisy stanowią, iż ocenianie osiągnięć edukacyjnych i zachowania ucznia odbywa się w ramach oceniania wewnątrzszkolnego [8] . Szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego określa statut szkoły [9] . Oznacza to, że szkoły mogą przyjąć w swoim statucie różne sposoby sprawdzania osiągnięć edukacyjnych uczniów np. sprawdziany, kartkówki itd. itp. Statut szkoły może również zawierać sposób postępowania w przypadku stwierdzenia niesamodzielności pracy ucznia na sprawdzianie, kartkówce itd., np. przez unieważnienie danej pracy ucznia, czy uzyskanie negatywnej oceny z danego sprawdzianu lub kartkówki. Jednocześnie należy dodać, że społeczne organy działające przy szkole, takie jak rada rodziców czy samorząd uczniowski, mogą składać do dyrektora szkoły wszelkiego rodzaju wnioski, w tym także w sprawie zmiany zapisów statutowych, np. w zakresie doprecyzowania procedury postępowania w przypadku stwierdzenia, że dany uczeń ściąga na sprawdzianie lub kartkówce. Ponadto uprzejmie informuję, że rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 22 marca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych [10] wychodzi naprzeciw narastającemu problemowi wykorzystywania przez uczniów narzędzi AI przy odrabianiu pisemnych prac domowych. Zgodnie z przepisami ww. rozporządzenia ograniczeniu podlega zadawanie pisemnych i praktyczno-technicznych prac domowych w klasach I-III szkoły podstawowej (przy pozostawieniu możliwości zadawania prac w zakresie ćwiczeń usprawniających motorykę małą). Natomiast w klasach IV-VIII nauczyciele nadal mogą zadawać tego rodzaju prace domowe według własnego uznania, z tym, że uczeń zamiast oceny otrzyma informację zwrotną o jakości wykonania pracy domowej. Informacja zwrotna, a nie ocena, pełni w tym wypadku funkcję wspomagającą ucznia w procesie edukacyjnym. W opinii Ministerstwa Edukacji Narodowej w dobie rosnącego wpływu nowoczesnych technologii na edukację i możliwości powszechnego wykorzystywania przez uczniów m.in. sztucznej inteligencji i specjalnych aplikacji na telefonach komórkowych – wątpliwe jest ocenianie pracy, co do której nie ma pewności, kto jest jej autorem. Nie przyczynia się to bowiem do realnego rozwoju i postępów w nauce, tylko sprowadza się do procesu powielania wygenerowanych treści. Informuję również, że MEN kieruje swoje działania przede wszystkim na wspieranie nauczycieli w organizacji procesu dydaktycznego z uwzględnieniem ww. zmiany. W tym celu IBE-PIB opracował informatory zawierające przykładowe rozwiązania i dobre praktyki przydatne w zadawaniu prac domowych zgodnie z wymogami rozporządzenia. W publikacjach zaprezentowane są także wnioski, jakie płyną z badań naukowych na temat prac domowych oraz omówione są różnorodne czynniki i strategie, wynikające z nich dla praktyki szkolnej. Materiały można znaleźć na stronie IBE-PIB pod adresem: https://ibe.edu.pl/pl/aktualnosci/2316-informatory-dotyczace-prac-domowych-juz-do-pobrania Wśród materiałów dla nauczycieli i uczniów, dostępnych na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (ZPE), na której udostępniane są bezpłatne cyfrowe materiały dla uczniów i nauczycieli oraz wspierającej realizację procesu kształcenia w szkołach i placówkach, zamieszczone zostały materiały edukacyjne poświęcone AI i narzędziom wykorzystującym sztuczną inteligencję, w tym czym jest Chat GPT: „Chat GPT w szkole. Szanse i zagrożenia” [11] oraz „Do czego AI nie służy. Przewodnik dla nauczycieli” [12] . Szereg działań z zakresu AI prowadzi także Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE), będący placówką doskonalenia nauczycieli o zasięgu ogólnokrajowym prowadzoną przez Ministra Edukacji. Są to m. in. szkolenia, konferencje, webinary i sieci współpracy oraz scenariusze zajęć. Przykładem obiecującego projektu w zakresie stosowania sztucznej inteligencji w szkołach jest współpraca MEN z Politechniką Warszawską nad wykorzystaniem sztucznej inteligencji dla wsparcia edukacji matematycznej – platforma dostępna pod adresem https://zeszyt.online/men Projekt rozpoczął się 5 listopada 2024 r. a jego celem jest wzrost umiejętności matematycznych uczniów szkół podstawowych. Nauczyciele oraz 50 000 uczniów otrzymają dostęp do systemu nauki matematyki wspomaganej sztuczną inteligencją. System ma pobudzać ucznia do ciągłego myślenia i samodzielnego zrozumienia problemu. Założeniem projektu jest wyrównywanie szans dzieci i młodzieży w rozumieniu matematyki oraz sprawienie by nauka matematyki była postrzegana jako bardziej interesująca i efektywna. Projekt Al zeszyt.online uwzględnia zarówno uczniów, którzy potrzebują nadrobić zaległości jak i uczniów utalentowanych matematycznie, zainteresowanych poszerzeniem swoich umiejętności. Narzędzie wspomaga nauczycieli w efektywnym wykorzystaniu czasu nauki. Może być wykorzystywane zarówno w czasie lekcji jak i w domu, jest intuicyjne, a dla nauczycieli przewidziano szkolenie wprowadzające. Celem przedsięwzięcia jest poprawa skuteczności nauczania matematyki w szkole podstawowej i wsparcie nauczycieli szkół podstawowych w zakresie indywidualizacji procesu nauczania matematyki i generalnie podniesienie wiedzy i umiejętności uczniów szkół podstawowych w tym zakresie. Istotne jest, że sztuczna inteligencja wspiera nauczycieli, a nie ich zastępuje. Dzięki pracy wykwalifikowanych nauczycieli oraz wykorzystaniu nowoczesnych narzędzi wspartych sztuczną inteligencją powinien zostać uzyskany efekt synergii. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Załącznik do uchwały nr 98 Rady Ministrów z dnia 12 września 2024 r. (M.P. poz. 812). [2] Dz. U. z 2024 r. poz. 737 z późn. zm. [3] Dz. U. z 2023 r. poz. 2738 [4] https://ibe.edu.pl/pl/zmiany-w-szkolach-materialy/2946-profil-absolwenta-i-absolwentki-droga-do-zmian-w-edukacji [5] Określonych rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 maja 2019 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz dodatkowych umiejętności zawodowych w zakresie wybranych zawodów szkolnictwa branżowego (Dz. U. poz. 991, z późn. zm.). [6] Dz. U. z 2024 r. poz. 750 z późn. zm. [7] Dz. U. z 2023. r. poz. 2572 z późn. zm. [8] Zgodnie z art. 44b ust. 5 ww. ustawy. [9] Zgodnie z art. 44b ust. 10 ww. ustawy. [10] Dz. U. z 2024 r. poz. 438. [11] https://zpe.gov.pl/chat-gpt [12] https://zpe.gov.pl/a/nowy-poradnik-dla-nauczycieli-do-czego-ai-nie-sluzy/D1037rw7i