Interpelacja w sprawie przyszłości szkolnictwa zawodowego w kontekście niedoborów kadrowych i braku współpracy z biznesem

Interpelacja w sprawie przyszłości szkolnictwa zawodowego w kontekście niedoborów kadrowych i braku współpracy z biznesem Interpelacja nr 9213 do ministra edukacji, ministra rozwoju i technologii w sprawie przyszłości szkolnictwa zawodowego w kontekście niedoborów kadrowych i braku współpracy z biznesem Zgłaszający: Olga Ewa Semeniuk-Patkowska Data wpływu: 11-04-2025 Szanowni Państwo Ministrowie, w ostatnich latach coraz więcej branż – w tym budownictwo, przemysł, energetyka i logistyka – sygnalizuje poważny niedobór wykwalifikowanych pracowników technicznych. Szkolnictwo zawodowe nie nadąża za realiami rynku pracy: programy nauczania są przestarzałe, a szkoły często nie mają kontaktu z lokalnymi pracodawcami. W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na pytania: Czy rząd planuje zreformowanie programów szkół branżowych i technicznych, tak by odzwierciedlały aktualne potrzeby rynku pracy? Czy powstanie system zachęt dla firm lokalnych, które podejmą współpracę ze szkołami zawodowymi? Jakie środki są przewidziane na modernizację wyposażenia szkół technicznych, które często pracują na sprzęcie sprzed dekad? Z poważaniem Olga Semeniuk-Patkowska Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie przyszłości szkolnictwa zawodowego w kontekście niedoborów kadrowych i braku współpracy z biznesem Odpowiedź na interpelację nr 9213 w sprawie przyszłości szkolnictwa zawodowego w kontekście niedoborów kadrowych i braku współpracy z biznesem Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 07-05-2025 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłanki na Sejm RP Pani Olgi Ewy Semeniuk-Patkowskiej w sprawie przyszłości szkolnictwa zawodowego w kontekście niedoborów kadrowych i braku współpracy z biznesem. Szanowna Pani Poseł, odpowiadając na interpelację w sprawie przyszłości szkolnictwa zawodowego w kontekście niedoborów kadrowych i braku współpracy z biznesem przekazuję poniższe informacje. Ad 1. Czy rząd planuje zreformowanie programów szkół branżowych i technicznych, tak by odzwierciedlały aktualne potrzeby rynku pracy? W szkołach prowadzących kształcenie zawodowe (branżowej szkole I stopnia, technikum, branżowej szkole II stopnia i w szkole policealnej) program nauczania zawodu jest opracowywany przez nauczyciela lub zespół nauczycieli prowadzących kształcenie zawodowe w danym zawodzie, przy czym jest wskazane, aby był opracowany w konsultacji z pracodawcami lub organizacjami pracodawców właściwymi dla danego zawodu [1] . Program nauczania opracowany przez nauczycieli w danej szkole dopuszcza do użytku szkoły jej dyrektor. Należy podkreślić, że zgodnie z przepisami oświatowymi dyrektor szkoły posiada autonomię w zakresie opracowania i dopuszczenia do użytku w szkole programu nauczania zawodu, z tym że program ten musi uwzględniać podstawę programową kształcenia w danym zawodzie. Program nauczania zawodu może również obejmować treści nauczania wykraczające poza podstawę programową kształcenia w zawodzie np. treści uzgodnione z pracodawcami [2] . Minister Edukacji określa, w drodze rozporządzenia, podstawy programowe kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego [3] . Podstawy te są na bieżąco aktualizowane i dostosowywane m.in. do zmian technologicznych występujących na rynku pracy. Zmiany w podstawach programowych lub podstawy programowe do nowych zawodów są często inicjowane przez organizacje pracodawców, którzy również uczestniczą w pracach nad opracowaniem projektów tych podstaw. Aby przyspieszyć proces wdrażania zmian w podstawach programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego od 11 stycznia br. zmiany w podstawach programowych mogą być wprowadzane po uzyskaniu pozytywnej opinii ministra właściwego dla danego zawodu, a nie jak dotychczas – wyłącznie na wniosek tego ministra [4] . Niezależnie od powyższego, uprzejmie informuję, że obecnie prowadzone są prace związane z kompleksowym przeglądem i modyfikacją podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego, w szczególności w zakresie dostosowania kształcenia w tych zawodach do zmian wynikających z transformacji cyfrowej i ekologicznej. Prace te są prowadzone w ramach projektu realizowanego przez MEN pn. „Porozumienie branżowe na rzecz kształcenia i szkolenia zawodowego. Zwiększanie udziału przedstawicieli i przedstawicielek branż w rozwoju kształcenia zawodowego i uczenia się w miejscu pracy”, współfinansowanego ze środków UE. Przegląd i modyfikacja podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego są poprzedzone konsultacjami z przedstawicielami organizacji branżowych właściwymi dla poszczególnych dziedzin zawodowych i zawodów, w trakcie których poddawane są dyskusji m.in. propozycje zmian w zawodach. W uzgodnieniu z właściwymi ministrami podstawy programowe zostaną zmodyfikowane we współpracy z przedstawicielami organizacji branżowych. Ad 2. Czy powstanie system zachęt dla firm lokalnych, które podejmą współpracę ze szkołami zawodowymi? Ustawą z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw [5] , w art. 122 ustawy – Prawo oświatowe [6] , wprowadzono zmiany w zakresie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników istotne z punktu widzenia wsparcia pracodawców, polegające m.in. na podwyższeniu tzw. kwot bazowych. W większości zawodów w przypadku nauki zawodu kwota dofinansowania została podwyższona z 8 081 zł do 10 824 zł, a w przypadku zawodów wskazanych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania w prognozie zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego – z 10 000 zł do 13 394 zł. Ponadto, określony został nowy mechanizm waloryzacyjny tych kwot, który polega na podniesieniu kwot dofinansowania w momencie osiągnięcia średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, ogłaszanego przez GUS w danym roku lub w latach następnych łącznie, na poziomie co najmniej 105. Wprowadzono także nowy model dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników polegający na wypłacie pracodawcy 75% kwoty za ukończenie nauki zawodu u pracodawcy i przystąpienie do egzaminu zawodowego lub egzaminu czeladniczego oraz 25% kwoty za efekt kształcenia w postaci zdania przez młodocianego pracownika egzaminu. Funkcjonujące do 27 grudnia 2024 r. rozwiązanie umożliwiało wypłatę pracodawcy kwoty dofinansowania jedynie w przypadku zdania egzaminu przez młodocianego pracownika. Ponadto, ustawą z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (ustawa oczekuje na publikację w Dzienniku Ustaw), na wniosek Ministra Edukacji przewidziano zmiany w ustawie z dnia 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich [7] , umożliwiające niepełnoletnim absolwentom szkół ponadpodstawowych realizację obowiązku nauki poprzez udział tej grupy osób w praktykach absolwenckich. Pracodawcom, przyjmującym tych absolwentów na praktykę absolwencką przysługiwać będzie dofinansowanie w wysokości 250 zł za każdy pełny miesiąc praktyki, jeżeli praktyka została zrealizowana w wymiarze co najmniej 120 godzin miesięcznie. Ad 3. Jakie środki są przewidziane na modernizację wyposażenia szkół technicznych, które często pracują na sprzęcie sprzed dekad? Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe [8] organ prowadzący szkołę lub placówkę odpowiada za jej działalność. Do zadań organu prowadzącego szkołę lub placówkę należy w szczególności: zapewnienie warunków działania szkoły lub placówki, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki oraz wykonywanie remontów obiektów szkolnych i zadań inwestycyjnych w tym zakresie. Jednostka samorządu terytorialnego jest zobowiązana do finansowania (dotowania) szkół zgodnie z zasadami przyjętymi w ww. ustawie – Prawo oświatowe, natomiast – zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych [9] – środki niezbędne na realizację zadań oświatowych zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Dodatkowe środki, o które co roku jednostki samorządu terytorialnego mogą się ubiegać m.in. w celu realizacji zadań inwestycyjnych (w tym oświatowych), zaplanowane są w rezerwach budżetu państwa – ogólnej i celowej. Podziału rezerwy celowej, ujętej w ustawie budżetowej na rok budżetowy w pozycji pn. środki na dofinansowanie zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego, dokonuje minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z właściwymi ministrami oraz wojewodami. Wnioski o pozyskanie środków finansowych w ramach podziału rezerwy ogólnej budżetu państwa są przedkładane przez właściwego dysponenta części budżetowej Prezesowi Rady Ministrów, za pośrednictwem Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Jednocześnie należy podkreślić, że do tej pory jednostki samorządu terytorialnego każdego roku mogły starać się o środki z rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej w ramach „Kryteriów podziału rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej” m.in. na dofinansowanie zakupu wyposażenia szkół i placówek w sprzęt i pomoce dydaktyczne w nowo wybudowanych obiektach szkół i placówek oświatowych. Od roku 2025 rezerwa części oświatowej subwencji ogólnej została zastąpiona rezerwą na uzupełnienie dochodów jednostek samorządu terytorialnego, i nadal pozostała możliwość korzystania z niej przez jednostki samorządu terytorialnego na potrzeby związane z realizacją zadań oświatowych. Rezerwa w 2025 r. została utworzona w wysokości stanowiącej równowartość 1% kwoty potrzeb finansowych ustalonych dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego (w 2025 r. to ok. 1,3 mld zł), jednak nie całość będzie mogła być przeznaczona na cele oświatowe. Formalnie dysponentem tej rezerwy będzie Minister Finansów. MEN będzie uczestniczyło w przygotowaniu kryteriów podziału oraz będzie opiniowało wnioski JST. Ponadto należy zauważyć, że w ramach środków z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności przy szkołach prowadzących kształcenie zawodowe powstają nowocześnie wyposażone i zaawansowane technologicznie branżowe centra umiejętności. Ich działalność jest nierozerwalnie związana z ogólnopolską organizacją branżową właściwą dla danej dziedziny zawodowej. Celem działania branżowego centrum umiejętności jest wsparcie przygotowania kadr na potrzeby nowoczesnej gospodarki w poszczególnych branżach z wykorzystaniem najnowszych technik i technologii w danej dziedzinie. Kwota przeznaczona na dofinansowanie branżowych centrów umiejętności wynosi: 1 420 000 000 PLN, w podziale na 122 dziedziny od 9 000 0000 do 16 000 000 PLN. Szkoły mogą również korzystać ze wsparcia w ramach Funduszy Europejskich dla Regionów na lata 2021–2027, w których przewiduje się możliwość wsparcia działań w obszarze edukacji [10] . Minister Edukacji nie ma możliwości przyznania dofinansowania na zadania inwestycyjne, przedkładane/przedstawiane resortowi poza ramami funkcjonujących programów. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 2019 r. w sprawie ogólnych celów i zadań kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego (Dz. U. z 2024 r. poz. 611, z późn. zm.). [2] Art. 22a ust. 4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2024 r. poz. 750, z późn. zm.) w powiązaniu z § 4 ust. 6 lit. d rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 20 maja 2024 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz. U. 2024 poz. 781, z późn. zm.). [3] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 maja 2019 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz dodatkowych umiejętności zawodowych w zakresie wybranych zawodów szkolnictwa branżowego (Dz. U. poz. 991, z późn. zm.). [4] Art. 46 ust. 2a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.). [5] Dz. U. z 2024 r. poz. 1933. [6] Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm. [7] Dz. U. z 2018 r. poz. 1244. [8] Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm. [9] Dz. U. z 2024 r. poz. 754. [10] https://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/strony/o-funduszach/fundusze-2021-2027/fundusze-dla-regionow/