Odpowiedź Podsekretarz stanu Maciej Duszczyk
11.07.2025
Odpowiedź na interpelację w sprawie migracji, procedur dotyczących cudzoziemców oraz obciążeń systemu publiczno-prawno-zdrowotnego związanych z napływem migrantów
Odpowiedź na interpelację nr 9176
w sprawie migracji, procedur dotyczących cudzoziemców oraz obciążeń systemu publiczno-prawno-zdrowotnego związanych z napływem migrantów
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 11-07-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację 9176 Pana Posła Bartłomieja Peja w sprawie migracji, procedur dotyczących cudzoziemców oraz obciążeń systemu publiczno-prawno-zdrowotnego związanych z napływem migrantów , m.in. na podstawie stanowisk Komendy Głównej Policji (KGP) oraz Komendy Głównej Straży Granicznej (SG), uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Zobowiązanie cudzoziemca do powrotu oraz umieszczanie małoletnich cudzoziemców w placówkach opiekuńczo-wychowawczych
Decyzja o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu jest decyzją związaną, a zatem decyzją administracyjną, której zasadniczy element rozstrzygnięcia w postaci zobowiązania cudzoziemca do powrotu determinują wprost przepisy prawa materialnego. Organ administracji publicznej nie może zatem wybrać, w ramach uznania administracyjnego, rozstrzygnięcia w zakresie tego zasadniczego orzeczenia. Innymi słowy, jeżeli w toku postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu zostaną ustalone fakty, które będą odpowiadały co najmniej jednej z przesłanek materialnoprawnych określonych w art. 302 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach [1] , z uwzględnieniem ich modyfikacji wynikających z art. 302 ust. 2-5 ww. ustawy, organ prowadzący to postępowanie jest zobligowany do wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu (pogląd wyrażany szeroko w orzecznictwie sądowym, w tym w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2017 r., sygn. akt II OSK 2546/16 oraz z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt II OSK 2250/16).
Decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się w przypadkach zaistnienia okoliczności enumeratywnie wskazanych w treści art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach , o ile nie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość wydania takiej decyzji (przesłanki negatywne) wymienione w art. 303 przedmiotowej ustawy.
Zgodnie z art. 302 ust. 1 ww. ustawy decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się cudzoziemcowi, np. gdy:
przebywa lub przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (RP) bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim, jeżeli wiza lub inny dokument są lub były wymagane lub
wykonuje lub w dniu wszczęcia kontroli legalności wykonywania pracy prowadzonej przez uprawniony do tego organ wykonywał pracę bez odpowiedniego zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi wpisanego do ewidencji oświadczeń, lub
nie posiada środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium RP, podróży powrotnej do państwa pochodzenia lub zamieszkania albo tranzytu przez terytorium RP do państwa trzeciego, które udzieli pozwolenia na wjazd, i nie wskazał wiarygodnych źródeł uzyskania takich środków finansowych, lub
wymagają tego względy obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego lub interes RP, lub
przekroczył lub usiłował przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 303 ust. 1 pkt 9a, lub
został skazany prawomocnym wyrokiem w RP na karę pozbawienia wolności podlegającą wykonaniu i istnieją podstawy do przeprowadzenia postępowania w sprawie przekazania go za granicę w celu wykonania orzeczonej wobec niego kary, lub
została wydana decyzja o odmowie nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej, o uznaniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny, o umorzeniu postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej lub decyzja o pozbawieniu go statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej i cudzoziemiec:
nie opuścił terytorium RP w terminie i przypadku, o których mowa w art. 299 ust. 6 pkt 1 lit. b, albo
przebywa w strzeżonym ośrodku albo w areszcie dla cudzoziemców.
Organami właściwymi w sprawach zobowiązania cudzoziemca do powrotu są komendanci oddziałów SG i komendanci placówek SG [2] , zaś organem wyższego stopnia w tych sprawach jest Komendant Główny SG [3] . W aktualnym stanie prawnym SG jako formacja, odpowiada za całość działań powrotowych względem cudzoziemców, w tym również za przymusowe wykonywanie decyzji wydawanych przez jej organy. Na decyzję ostateczną o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Cudzoziemiec co do zasady zobowiązany jest opuścić terytorium RP w terminie dobrowolnego wyjazdu, który wynosi od 8 do 30 dni, liczonego od dnia doręczenia decyzji [4] . Przed wydaniem decyzji, organ w sposób indywidualny ocenia czy cudzoziemiec dobrowolnie powróci i czy nie zachodzi prawdopodobieństwo jego ucieczki. Przy ocenie istnienia prawdopodobieństwa ucieczki uwzględnia się np. kwestię czy cudzoziemiec przekroczył bądź usiłował przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa, lub wjechał na terytorium RP w okresie obowiązywania wpisu do wykazu cudzoziemców, których pobyt na terytorium RP jest niepożądany, lub do Systemu Informacyjnego Schengen do celu odmowy wjazdu i pobytu [5] . Jeżeli jednak decyzja została wydana w związku z przesłanką, o której mowa w art. 315 ust. 2 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach , tzn. wymagają tego względy obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, podlega ona natychmiastowemu wykonaniu [6] .
W przypadku cudzoziemców stwarzających zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa, SG podejmuje działania, aby zorganizować powrót w ciągu 48h w terminie dopuszczalnego okresu zatrzymania, bez konieczności umieszczania cudzoziemca w detencji. W pozostałych przypadkach stosowana jest detencja administracyjna, pozwalająca na zabezpieczenie cudzoziemca do czasu powrotu.
Jeżeli cudzoziemiec nie opuścił dobrowolnie terytorium RP w określonym w decyzji terminie, wówczas w myśl art. 329 ustawy o cudzoziemcach decyzja podlega przymusowemu wykonaniu.
Pierwszeństwo dla dobrowolnego wyjazdu cudzoziemca wynika z wdrożonego do polskiego porządku prawnego przepisu art. 7 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich [7] .
W okresie biegu terminu dobrowolnego wyjazdu w celu zabezpieczenia jej wykonania, tj. opuszczenia przez cudzoziemca terytorium wszystkich państw obszaru Schengen, jest dokonywany monitorujący wpis jego danych do Systemu Informacyjnego Schengen na podstawie art. 3 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1860 z dnia 28 listopada 2018 r. w sprawie użytkowania Systemu Informacyjnego Schengen do celów powrotu nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich [8] . Wpisu dokonuje Komendant Główny SG.
Decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu towarzyszy zasadniczo orzeczenie o zakazie ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw obszaru Schengen. Od orzeczenia w tym zakresie można odstąpić wyłącznie w przypadku, gdy określono w decyzji termin dobrowolnego wyjazdu. Może to nastąpić w sytuacji, gdy dostępne organowi dowody lub okoliczności wskazują na wysokie prawdopodobieństwo, że cudzoziemiec w przypadku ponownego wjazdu na terytorium RP będzie przestrzegał porządku prawnego, w tym przepisów prawa określających zasady i warunki wjazdu cudzoziemców na terytorium RP, ich przejazdu przez to terytorium, pobytu na nim i wyjazdu z niego. Jeżeli organ nie odstąpi od orzeczenia o zakazie ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw obszaru Schengen to określa czas obowiązywania tego zakazu, który wynosi – w zależności od podstawy zobowiązania cudzoziemca do powrotu z art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach – od 6 miesięcy do 10 lat.
W przypadku, gdy orzeczono o zakazie ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw obszaru Schengen, dane cudzoziemca są umieszczane przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (UdsC) w wykazie cudzoziemców, których pobyt na terytorium RP jest niepożądany na okres orzeczonego zakazu [9] oraz przekazywane do Systemu Informacyjnego Schengen do celów odmowy wjazdu i pobytu na okres obowiązywania wpisu do wykazu [10] , co uniemożliwia ponowny wjazd na obszar Schengen w okresie obowiązywania wpisu.
Odnosząc się bardziej szczegółowo do pytania o konkretne procedury związane z zobowiązaniem cudzoziemca do powrotu do kraju jego pochodzenia, w zależności od poszczególnych przesłanek, przedstawiam poniższe informacje.
Jeżeli cudzoziemiec przebywa na terytorium RP nie posiadając środków do życia i nie mając żadnych rozsądnych perspektyw uzyskania dochodu, zachodzi wobec niego przesłanka wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu, określona w art. 302 ust. 1 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach . W sytuacji gdy cudzoziemiec popełnił przestępstwo, przestępstwo skarbowe lub nawet wykroczenie czy wykroczenie skarbowe, to jego zachowanie może podlegać ocenie z punktu widzenia tego, czy względy ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, o których mowa w art. 302 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach , przemawiają za jego zobowiązaniem do powrotu. Jeżeli postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu zostało wszczęte wobec cudzoziemca, to organ je prowadzący jest zobowiązany w całokształcie ocenić, czy dotychczasowe zachowanie cudzoziemca, przejawiające się w popełnieniu czynu zabronionego lub większej liczby czynów zabronionych, pozwala na sformułowanie prognozy jego zachowania w przyszłości. W przypadku prognozy negatywnej powinien mieć zastosowanie art. 302 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach w zakresie, w jakim odwołuje się on do względów ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Jeżeli cudzoziemiec przebywa na terytorium RP nie posiadając do tego uprawnienia (tytułu pobytowego), to w zależności od okoliczności zachodzi jedna z przesłanek zobowiązania do powrotu określona w art. 302 ust. 1 pkt 1-3 lub pkt 16 lit. a ustawy o cudzoziemcach .
Decyzja o zobowiązaniu do powrotu może zostać wydana również wobec małoletniego cudzoziemca. Wówczas w myśl art. 332 ustawy o cudzoziemcach powrót odbywa się pod opieką przedstawiciela ustawowego bądź poprzez przekazanie przedstawicielowi ustawowemu albo przedstawicielowi właściwych władz państwa, do którego następuje powrót.
W przypadku zatrzymania małoletniego cudzoziemca przebywającego na terytorium RP bez opieki, SG – na podstawie art. 397 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach – występuje do sądu właściwego ze względu na miejsce zatrzymania, z wnioskiem o umieszczenie małoletniego w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w strzeżonym ośrodku (SOC) [11] .
W sytuacji wszczęcia wobec małoletniego cudzoziemca postępowania o zobowiązanie go do powrotu, co do zasady powinien być on umieszczony w SOC, co pozwala na sprawne przeprowadzenie postępowania oraz skuteczne zabezpieczenie interesu małoletniego, poszukiwania jego rodziny i przekazania go do kraju pochodzenia. Decyzję o umieszczeniu małoletniego w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub SOC [12] podejmuje sąd.
Ponadto uprzejmie informuję, że za obszar związany z integracją cudzoziemców, w tym małoletnich, którzy trafiają do placówek opiekuńczo-wychowawczych, odpowiada Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Warunki wyżywienia w ośrodkach dla cudzoziemców
Wyżywienie zapewniane w administrowanych przez SG SOC w zakresie ich kaloryczności oraz wartości finansowej dziennej normy wyżywienia określają przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 24 kwietnia 2015 r. w sprawie strzeżonych ośrodków i aresztów dla cudzoziemców [13] .
Cudzoziemcy umieszczeni w SOC otrzymują trzy posiłki dziennie, w tym jeden posiłek gorący oraz napoje, o wartości energetycznej dziennej:
od 300 do 900 kcal – do ukończenia 6. miesiąca życia;
od 700 do 1000 kcal – od 7. miesiąca do ukończenia 1. roku życia;
od 1000 do 1700 kcal – powyżej 1. roku do ukończenia 4. roku życia;
od 1700 do 2600 kcal – powyżej 4. roku do ukończenia 12. roku życia;
od 2600 do 3400 kcal – powyżej 12. roku do ukończenia 18. roku życia oraz chorzy, kobiety w ciąży i kobiety karmiące;
co najmniej 2600 kcal – osoby inne niż wymienione w pkt 1-5.
Normy określone w pkt 1-3 nie dotyczą dzieci żywionych wyłącznie naturalnie lub w sposób mieszany. W przypadku dzieci żywionych w sposób mieszany żywienie jest ustalane w porozumieniu z lekarzem.
Cudzoziemcy umieszczeni w SOC otrzymują posiłki i napoje przygotowane według wartości pieniężnej dziennej normy wyżywienia odpowiadającej zasadniczej szkolnej normie wyżywienia, zwanej dalej normą SZ , określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 76 ust. 10 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej [14] , stanowiącej:
65% wartości pieniężnej normy SZ , w przypadku cudzoziemców, o których mowa w pkt 6,
75% wartości pieniężnej normy SZ , w przypadku cudzoziemców, o których mowa w pkt 1-5
z uwzględnieniem wymogów religijnych i kulturowych cudzoziemców oraz wartości podwyższenia, o którym mowa w art. 76 ust. 4 ustawy o Straży Granicznej , w przypadku konieczności realizacji wyżywienia przez zewnętrzne podmioty gastronomiczne. Aktualnie wartość pieniężna normy SZ wynosi 25 zł.
Cudzoziemcom, których stan zdrowia wymaga zastosowania diety, lekarz może zlecić wyżywienie indywidualne (w granicach dziennej normy wyżywienia).
W odniesieniu do wyżywienia cudzoziemców przebywających w ośrodkach otwartych, podstawę prawną stanowi § 7 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 października 2023 r. w sprawie wysokości pomocy dla cudzoziemców ubiegających się o udzielnie ochrony międzynarodowej [15] , zgodnie z którym stawka dzienna wyżywienia zbiorowego w ośrodku wynosi 11 zł. Całodzienne wyżywienie cudzoziemców składa się z 3 posiłków (śniadanie, obiad, kolacja), przygotowywanych w ramach ww. stawki żywieniowej.
Opieka zdrowotna
W kontekście opieki zdrowotnej świadczonej osobom ubiegającym się o udzielenie ochrony międzynarodowej lub korzystającym z ochrony czasowej na podstawie ważnych zaświadczeń o korzystaniu z ochrony czasowej na terytorium RP (osoby korzystające z ochrony czasowej) informuję, że zakres opieki zdrowotnej zapewnianej przez Szefa UdsC reguluje ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej [16] . Zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony , zakres opieki medycznej świadczonej cudzoziemcom przez Szefa UdsC jest zgodny z zakresem opieki zdrowotnej, przysługującej obywatelom polskim, którzy są objęci obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych [17] , z wyłączeniem leczenia uzdrowiskowego albo rehabilitacji uzdrowiskowej.
Zgodnie z art. 73 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony , Szef UdsC zapewnia ww. osobom opiekę medyczną na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej z operatorem medycznym. Opieka medyczna jest realizowana w punktach medycznych w ośrodkach dla cudzoziemców oraz Zespole Obsługi Cudzoziemców w Warszawie przy ul. Taborowej 16. Natomiast opieka medyczna przysługująca cudzoziemcom zamieszkującym poza ośrodkami jest realizowana w placówkach medycznych zlokalizowanych w miastach wojewódzkich oraz w miejscowościach znajdujących się w bliskim położeniu ośrodków dla cudzoziemców. Zapisy oraz koordynacja wizyt lekarskich odbywa się poprzez infolinię operatora medycznego, gdzie cudzoziemiec uzyskuje informację o terminie i miejscu wizyty oraz sposobie realizacji recept.
W nawiązaniu do pytania dotyczącego promocji szczepień ochronnych wśród cudzoziemców znajdujących się pod opieką Szefa UdsC, uprzejmie informuję, że w tym zakresie są podejmowane następujące działania:
promowanie i zachęcanie do poddawania się szczepieniom ochronnym wśród cudzoziemców zamieszkujących ośrodki dla cudzoziemców;
przeprowadzanie kursów orientacyjnych mających na celu poszerzenie wiedzy cudzoziemców na temat życia w Polsce, integracji i usamodzielnienia się. W ramach kursów jest poruszana tematyka z zakresu promocji zdrowia, m.in.: szczepienia dzieci i dorosłych, profilaktyka i leczenie chorób zakaźnych z rozszerzoną informacją na temat ospy wietrznej, odry, krztuśca, różyczki, salmonelli, COVID-19 i innych chorób;
zachęcanie przez personel medyczny rodziców do szczepienia małoletnich dzieci, podczas wizyt cudzoziemców w ambulatoriach na terenie ośrodków.
Na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony , organ SG odpowiedzialny za przyjęcie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej od cudzoziemca, zapewnia przeprowadzenie badań lekarskich i niezbędnych zabiegów sanitarnych ciała i odzieży osoby, której dotyczy wniosek. W przypadku gdy osoba, której dotyczy wniosek, odmówi poddania się badaniom lekarskim lub zabiegom sanitarnym, organ SG, który przyjął wniosek, ma obowiązek zawiadomić o tej sytuacji państwowego inspektora sanitarnego właściwego ze względu na miejsce złożenia ww. wniosku. W sytuacji gdy osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej, która nie podlegała badaniom lekarskim przeprowadzanym przez organ SG podczas przyjmowania wniosku o udzielenie ochrony, zgłosi się do ośrodka dla cudzoziemców celem skorzystania z pomocy udzielanej na terenie ośrodka, jest zobowiązana do przejścia badań Filtra Sanitarno-Epidemiologicznego w ośrodku recepcyjnym prowadzonym przez UdsC. W przypadku odmowy poddania się badaniom lekarskim i niezbędnym zabiegom sanitarnym, Szef UdsC wydaje decyzję o udzieleniu pomocy socjalnej przewidzianej dla osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej, zamieszkujących poza ośrodkiem. Wysokość pomocy socjalnej w postaci świadczenia pieniężnego przewidziana dla ww. osoby wynosi połowę świadczenia pieniężnego udzielanego w pozostałych przypadkach. Jednocześnie Szef UdsC zawiadamia państwowego inspektora sanitarnego właściwego ze względu na miejsce położenie ośrodka o zaistniałej sytuacji. Dokumentacja medyczna cudzoziemców zwracających się o pomoc socjalną do Szefa UdsC, sporządzana na etapie badań przeprowadzanych przez organ SG, jest przekazywana podmiotowi świadczącemu opiekę medyczną cudzoziemcom ubiegającym się o udzielenie ochrony międzynarodowej, tj. operatorowi medycznemu związanemu umową cywilnoprawną z UdsC na świadczenie ww. usług.
Każdy cudzoziemiec przyjmowany do ośrodka dla cudzoziemców przechodzi specjalną, trzyetapową procedurę wstępną w ramach Filtra Sanitarno-Epidemiologicznego, obejmującą m.in.: wywiad z ankietą medyczną oraz badanie lekarskie, badanie laboratoryjne krwi i moczu (m.in. w kierunku wirusowego zapalenia B i C, nosicielstwa wirusa HIV oraz pozytywnych (+) odczynów kiłowych VDRL), badanie radiologiczne klatki piersiowej w kierunku zdiagnozowania gruźlicy. Powyższy obowiązek przeprowadzania tzw. badań filtrowych wynika z art. 82 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony . W zakresie bezpieczeństwa sanitarno-epidemiologicznego w ośrodkach dla cudzoziemców UdsC na bieżąco współpracuje z Państwową Inspekcją Sanitarną i jej powiatowymi jednostkami, właściwymi terytorialnie dla każdego z ośrodków. Jednocześnie, zgodnie z przepisami ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony i regulaminem zachowania na terenie ośrodka, osoby zamieszkujące ośrodki dla cudzoziemców są zobowiązane do informowania personelu medycznego o ewentualnych objawach chorób.
W kontekście zapytania dotyczącego liczby cudzoziemców, którzy poddali się szczepieniom ochronnym informuję, że Szef UdsC nie jest uprawniony do gromadzenia dokumentacji medycznej pacjentów, a tym samym nie prowadzi statystyk w zakresie poziomu wyszczepienia wśród cudzoziemców. Natomiast, jak wskazano powyżej, są podejmowane działania zmierzające do osiągnięcia jak najwyższego poziomu wyszczepienia i bezpieczeństwa sanitarno-epidemiologicznego wśród cudzoziemców znajdujących się pod opieką Szefa UdsC.
Wiedza na temat chorób cudzoziemców
Cudzoziemiec może zostać umieszczony w SOC dopiero po przeprowadzeniu badań lekarskich oraz braku przeciwwskazań do umieszczenia, określonych w art. 400 ustawy o cudzoziemcach . Natomiast podczas pobytu w SOC przeprowadzanie badań lekarskich wobec cudzoziemców reguluje rozporządzenie w sprawie strzeżonych ośrodków i aresztów dla cudzoziemców . Badanie cudzoziemca odbywa się niezwłocznie po przyjęciu do SOC. Dodatkowo cudzoziemca poddaje się lekarskim badaniom kontrolnym nie rzadziej niż co trzy miesiące oraz bezpośrednio przed jego zwolnieniem i, w miarę możliwości, gdy zachodzi konieczność jego przetransportowania.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa dokumentacja medyczna jest udostępniana wyłącznie pacjentowi, w tym wypadku cudzoziemcowi lub osobie upoważnionej. Funkcjonariusze pełniący służbę w ośrodku nie mają podstaw prawnych do żądania wydania takiej dokumentacji. Podczas pobytu cudzoziemca w SOC dokumentację medyczną prowadzi lekarz sprawujący tam opiekę medyczną. Personel medyczny, w przypadku stwierdzenia ryzyka narażenia personelu ośrodka na czynnik biologiczny i w razie obaw o choroby zakaźne, informuje o tym fakcie kierownika SOC, który wydaje stosowne zalecenia. Personel medyczny jest obecny w godzinach określonych w umowie zawartej na świadczenie usług medycznych na terenie ośrodka i na bieżąco reaguje na wszelkie zagrożenia i ryzyka rozprzestrzeniania się ognisk chorobowych, co minimalizuje ryzyko zagrożenia dla personelu SOC. Funkcjonariusze pełniący służbę w SOC są poddawani bezpłatnym szczepieniom ochronnym, co dodatkowo wpływa na ich poziom bezpieczeństwa. Ponadto funkcjonariusze SG podlegają ocenie ryzyka zawodowego, która zawiera narażenie na czynniki biologiczne związane ze służbą w SOC i areszcie dla cudzoziemców oraz przechodzą obowiązkowe szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.
Procedura pracy dla cudzoziemców
Odpowiadając na pytanie Pana Posła dotyczące zmian przepisów prawa odnoszących się do zakazu podejmowania przez cudzoziemców pracy w okresie 6 miesięcy od przejścia z ośrodka zamkniętego do ośrodka otwartego informuję, że w powyższym obszarze nie są obecnie prowadzone prace legislacyjne.
Pobyt tolerowany
Zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP udziela cudzoziemcowi komendant oddziału lub komendant placówki SG, który w toku postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu ustalił istnienie przesłanek, o których mowa w art. 351 ustawy o cudzoziemcach , o ile nie wystąpią okoliczności wskazane w art. 352 ww. ustawy, tzn. gdy cudzoziemiec może stanowić zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego.
Zgodnie z przywołanym powyżej art. 351 ustawy o cudzoziemcach zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP udziela się cudzoziemcowi, jeżeli zobowiązanie go do powrotu może nastąpić jedynie do państwa, w którym, w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 [18] , zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego lub mógłby zostać poddany torturom albo nieludzkiemu bądź poniżającemu traktowaniu albo karaniu, lub mógłby on być zmuszony do pracy, lub mógłby być pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej – w przypadku gdy zachodzą okoliczności do odmowy udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych, o których mowa w art. 349 ustawy o cudzoziemcach , lub zobowiązanie go do powrotu jest niewykonalne z przyczyn niezależnych od organu właściwego do przymusowego wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu i od cudzoziemca, lub może nastąpić ono jedynie do państwa, do którego wydanie go jest niedopuszczalne na mocy orzeczenia sądu albo z uwagi na rozstrzygnięcie Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie odmowy wydania cudzoziemca.
Procedura Dublin III oraz współpraca z Niemcami
W pierwszej kolejność pragnę wyjaśnić, że wskazany w wystąpieniu Pana Posła ośrodek w Eisenhüttenstadt istnieje od początku lat dziewięćdziesiątych, a jedyne co zmieniło się w jego statusie w ostatnim czasie, to nazwa.
Należy wskazać, że w 2024 r. nastąpił znaczący spadek przyjęć przez Polskę cudzoziemców przekazywanych przez inne Państwa Członkowskie UE, w tym przez Republikę Federalną Niemiec. Spadek jest m.in. efektem przeprowadzenia bardzo dokładnego sprawdzenia, czy wniosek władz niemieckich jest zasadny i czy Polska powinna zgodzić się na przyjęcie danego cudzoziemca. W 2025 r. Polska nie planuje zmiany stosowanej procedury, co powinno prowadzić do dalszego spadku liczby cudzoziemców zawracanych do Polski.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (Dublin III) [19] zawiera ściśle określone kryteria według których dokonuje się dokładnych sprawdzeń, które Państwa Członkowskie są odpowiedzialne za wtórne przejęcie lub przejęcie odpowiedzialności za osoby ubiegające się o udzielenie ochrony międzynarodowej. Przedmiotowe rozporządzenie stanowi prawne ugruntowanie działań każdego Państwa Członkowskiego w zakresie ustalenia państwa odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku aplikanta o udzielenie ochrony. Niemcy są głównym partnerem Polski w zakresie postępowań dublińskich, gdyż Polska wciąż stanowi obszar tranzytowy dla cudzoziemców udających się na zachód. Stąd znaczna liczba wniosków niemieckich wysyłanych do Polski w ramach procedury. Doświadczeni eksperci z zakresu procedur dublińskich przeprowadzają gruntowną, indywidualną analizę wniosków otrzymywanych z innych Państw Członkowskich (w tym Niemiec) badając, czy w poszczególnych sprawach zachodzą niezbędne warunki, aby Polska uznała swoją odpowiedzialność. Przesłanki takie są jednoznacznie określone w rozporządzeniu Dublin III i nie ma tu miejsca na swobodną ich interpretację. W przypadku niewystarczającego udowodnienia odpowiedzialności Polski, Państwo Członkowskie, które skierowało do nas wniosek, otrzymuje decyzję o odmowie przejęcia odpowiedzialności. Nie ma możliwości przyjęcia przez Polskę cudzoziemca, w sprawie którego Polska nie uznała swojej odpowiedzialności.
Roczne koszty jakie ponosi Polska na obsługę migranta, w rozbiciu na poszczególne lata od 2014 r. do 2024 r.
Poniżej przedstawiam roczne koszty w zakresie właściwości SG.
W latach 2021-2024 wydatki na utrzymanie SOC, bez kosztów osobowych, wyniosły:
w 2021 r. ok. 40 mln zł, z tego:
na utworzenie nowych miejsc pobytu cudzoziemców – ok. 11,5 mln zł,
na utrzymanie ośrodków (energia, usługi komunalne, środki czystości, podatki, opłaty, remonty itp.) – ok. 11,2 mln zł;
na utrzymanie cudzoziemców (zakup żywności, usługi medyczne, zakup odzieży, środków higieny, usługi prania itp.) – ok. 17,3 mln zł;
w 2022 r. ok. 24,3 mln zł, z tego:
na utworzenie nowych miejsc pobytu cudzoziemców – ok. 0,4 mln zł,
na utrzymanie ośrodków – ok. 7,5 mln. zł,
na utrzymanie cudzoziemców – ok. 16,4 mln zł;
w 2023 r. ok 30,2 mln zł, z tego:
na utrzymanie ośrodków – ok. 11,3 mln zł,
na utrzymanie cudzoziemców – ok. 18,9 mln zł;
w 2024 r. ok. 31,1 mln zł, z tego:
na utrzymanie ośrodków – ok. 8,4 mln zł,
na utrzymanie cudzoziemców – ok. 22,7 mln zł.
W 2020 r. (podobnie w latach wcześniejszych) przed wystąpieniem sytuacji migracyjnej na polsko-białoruskiej granicy RP, wydatki na utrzymanie ośrodków dla cudzoziemców utrzymywały się na poziomie ok. 10,8 mln zł (bez kosztów osobowych), z tego:
na utrzymanie ośrodków – ok. 4,7 mln zł;
na utrzymanie cudzoziemców – ok. 6,1 mln zł.
Roczne koszty w zakresie właściwości Szefa UdsC.
plan budżetowy na 2014 r. – 58.808.845,00 zł, wykonanie na koniec grudnia –57.793.762,52 zł, w tym:
16.331.000,00 zł na świadczenia socjalne, wykonanie – 15.788.028,67 zł;
665.275,00 zł na zakup artykułów spożywczych do ośrodków w Dębaku oraz Lininie, wykonanie – 665.274,48 zł;
2.883.508,00 zł na wyżywienie w ośrodkach wynajmowanych oraz catering w Białej Podlaskiej, wykonanie – 2.872.197,61 zł;
15.311.311,00 zł na zakwaterowanie w ośrodkach wynajmowanych, wykonanie – 15.298.310,97 zł;
10.332.000,00 zł na opiekę medyczną, wykonanie – 10.328.119,68 zł.
plan budżetowy na 2015 r. – 60.581.369,00 zł, wykonanie – 59.488.960,49 zł, w tym:
21.322.000,00 zł na świadczenia socjalne, wykonanie – 20.857.700,53 zł;
458.950,00 zł na zakup artykułów spożywczych do ośrodków w Dębaku oraz Lininie, wykonanie – 441.202,68 zł;
2.216.991,00 zł na wyżywienie w ośrodkach wynajmowanych oraz catering w Białej Podlaskiej, wykonanie – 2.216.990,12 zł;
13.153.560,00 zł na zakwaterowanie w ośrodkach wynajmowanych, wykonanie – 13.153.541,13 zł;
11.461.000,00 zł na opiekę medyczną, wykonanie – 11.303.335,23 zł.
plan budżetowy na 2016 r. – 64.723.081,00 zł, wykonanie – 63.860.012,54 zł, w tym:
21.020.000,00 zł na świadczenia socjalne, wykonanie – 20.780.597,17 zł;
639.000,00 zł na zakup artykułów spożywczych do ośrodków w Dębaku oraz Lininie, wykonanie – 636.834,24 zł;
2.505.317,53 zł na wyżywienie w ośrodkach wynajmowanych oraz catering w Białej Podlaskiej, wykonanie – 2.497.410,05 zł;
16.908.763,47 zł na zakwaterowanie w ośrodkach wynajmowanych, wykonanie – 18.262.139,19 zł;
10.300.000,00 zł na opiekę medyczną, wykonanie – 10.299.966,45 zł.
plan budżetowy na 2017 r. – 65.925.839,20 zł, wykonanie – 65.869.275,46 zł w tym:
19.137.404,00 zł na świadczenia socjalne, wykonanie – 19.135.596,43 zł;
609.630,40 zł na zakup artykułów spożywczych do ośrodków w Dębaku oraz Lininie, wykonanie – 609.630,07 zł;
2.532.296,93 zł na wyżywienie w ośrodkach wynajmowanych oraz catering w Białej Podlaskiej, wykonanie – 2.532.275,15 zł;
21.765.241,07 zł na zakwaterowanie w ośrodkach wynajmowanych, wykonanie – 21.765.180,28 zł;
12.654.000,00 zł na opiekę medyczną, wykonanie – 12.648.946,37 zł.
plan budżetowy na 2018 r. – 56.654.364,00 zł, wykonanie – 53.986.940,81 zł w tym:
15.587.700,00 zł na świadczenia socjalne, wykonanie – 15.163.644,35 zł;
461.191,00 zł na zakup artykułów spożywczych do ośrodków w Dębaku oraz Lininie, wykonanie – 444.136,12 zł;
1.687.600,00 zł na wyżywienie w ośrodkach wynajmowanych oraz catering w Białej Podlaskiej, wykonanie – 1.681.597,89 zł;
16.865.100,00 zł na zakwaterowanie w ośrodkach wynajmowanych, wykonanie – 16.864.262,09 zł;
12.350.000,00 zł na opiekę medyczną, wykonanie – 10.529.523,39 zł.
plan budżetowy na 2019 r. – 55.804.000,00 zł, wykonanie – 55.475.769,59 zł w tym:
15.324.702,00 zł na świadczenia socjalne, wykonanie – 15.158.240,76 zł;
500.000,00 zł na zakup artykułów spożywczych do ośrodków w Dębaku oraz Lininie, wykonanie – 498.242,35 zł;
1.889.134,00 zł na wyżywienie w ośrodkach wynajmowanych oraz catering w Białej Podlaskiej, wykonanie – 1.804.393,56 zł;
16.180.157,00 zł na zakwaterowanie w ośrodkach wynajmowanych, wykonanie – 16.502.567,21 zł;
12.367.848,00 zł na opiekę medyczną, wykonanie – 12.367.848,00 zł.
plan budżetowy na 2020 r. – 49.984.474,00 zł, wykonanie – 49.870.502,78 zł w tym:
13.815.000,00 zł na świadczenia socjalne, wykonanie – 13.802.158,01 zł;
323.894,00 zł na zakup artykułów spożywczych do ośrodków w Dębaku oraz Lininie, – wykonanie – 306.606,93 zł;
1.729.379,00 zł na wyżywienie w ośrodkach wynajmowanych oraz catering w Białej Podlaskiej, wykonanie – 1.725.961,26 zł;
15.051.926,00 zł na zakwaterowanie w ośrodkach wynajmowanych, wykonanie – 15.027.866,61 zł;
10.999.652,00 zł na opiekę medyczną, wykonanie – 10.999.651,84 zł.
plan budżetowy na 2021 r. – 81.260.756,50 zł, wykonanie – 74.866.338,61 zł w tym:
25.822.186,00zł na świadczenia socjalne, wykonanie – 25.662.546,69 zł;
450.000,00 zł na zakup artykułów spożywczych do ośrodków w Dębaku oraz Lininie, wykonanie – 387.757,19 zł;
2.994.000,00 zł na wyżywienie w ośrodkach wynajmowanych oraz catering w Białej Podlaskiej, wykonanie – 1.791.797,37 zł;
19.965.000,00 zł na zakwaterowanie w ośrodkach wynajmowanych, wykonanie – 16.128.853,22 zł;
22.574.000,00 zł na opiekę medyczną, wykonanie – 22.344.268,41 zł.
plan budżetowy na 2022 r. – 90.459.483,29 zł, wykonanie – 88.688.132,65 zł w tym:
34.439.628,00 zł na świadczenia socjalne, wykonanie – 33.976.178,05 zł;
383.779,86 zł na zakup artykułów spożywczych do ośrodków w Dębaku oraz Lininie, wykonanie – 352.135,36 zł;
1.945.076,00 zł na wyżywienie w ośrodkach wynajmowanych oraz catering w Białej Podlaskiej, wykonanie – 1.794.243,35 zł;
13.804.030,00 zł na zakwaterowanie w ośrodkach wynajmowanych, wykonanie – 13.468.018,04 zł;
27.602.157,00 zł na opiekę medyczną, wykonanie – 27.601.787,41 zł.
plan budżetowy na 2023 r. – 78.799.482,35 zł, wykonanie – 78.124.977,05 zł w tym:
25.645.235,74 zł na świadczenia socjalne, wykonanie – 25.370.415,19 zł;
501.828,80 zł na zakup artykułów spożywczych do ośrodków w Dębaku oraz Lininie, wykonanie – 443.944,29 zł;
1.646.546,00 zł na wyżywienie w ośrodkach wynajmowanych oraz catering w Białej Podlaskiej, wykonanie – 1.584.968,91 zł;
10.720.544,94 zł na zakwaterowanie w ośrodkach wynajmowanych, wykonanie – 10.630.731,00 zł;
26.956.000,00 zł na opiekę medyczną, wykonanie – 26.917.111,95 zł.
plan budżetowy na 2024 r. – 115.038.708,10 zł, wykonanie – 114.129.274,75 zł w tym:
37.559.345,14 zł na świadczenia socjalne, wykonanie – 36.678.884,80 zł;
547.947,65 zł na zakup art. spożywczych do ośrodków w Dębaku oraz Lininie, wykonanie – 546.469,96 zł;
2.693.079,89 zł na wyżywienie w ośrodkach wynajmowanych oraz catering w Białej Podlaskiej, wykonanie – 2.693.079,89 zł;
14.287.812,99 zł na zakwaterowanie w ośrodkach wynajmowanych, wykonanie – 14.287.534,89 zł;
33.687.075,74 zł na opiekę medyczną, wykonanie – 33.687.075,74 zł.
Nielegalna migracja i handel ludźmi
Jednym z największych wyzwań, przed którymi stoi Polska, jest dynamicznie zmieniająca się sytuacja geopolityczna i migracyjna. Trwający konflikt na Ukrainie oraz napięcia na granicy z Białorusią stwarzają nowe zagrożenia związane z handlem ludźmi. Duża liczba uchodźców i migrantów zwiększa ryzyko ich wykorzystania przez grupy przestępcze. W tym kontekście kluczowe jest wypracowanie skutecznych mechanizmów ochrony osób szczególnie narażonych na wykorzystanie.
W zakresie przeciwdziałania handlowi ludźmi, obok czynności wykrywczych realizowanych przez odpowiednie służby, np. Policję i Straż Graniczną, Polska wdrożyła szereg kompleksowych działań, których celem jest m.in. sprawne diagnozowanie przypadków handlu ludźmi, stały monitoring tego zjawiska, zapewnienie wsparcia i ochrony ofiarom, przeprowadzanie szkoleń czy proponowanie zmian legislacyjnych. Skoordynowany system wsparcia i opieki ofiar handlu ludźmi w Polsce zapewnia specjalistyczną ofertę pomocy i jednolity tryb postępowania w przypadkach tego rodzaju przestępstw. Najistotniejszym elementem przedmiotowego systemu jest zadanie publiczne pn. Prowadzenie Krajowego Centrum Interwencyjno-Konsultacyjnego dla Ofiar Handlu Ludźmi (KCIK), powierzane organizacjom pozarządowym. System uwzględnia uchodźców wojennych z Ukrainy, którzy mogą stać się ofiarami/domniemanymi ofiarami handlu ludźmi.
Zadaniem KCIK jest zabezpieczenie potrzeb ofiar handlu ludźmi zarówno obywateli polskich, Unii Europejskiej, jak i obywateli państw trzecich bez względu na obywatelstwo, wiek i płeć czy przynależność do określonej mniejszości narodowej lub etnicznej oraz pomoc osobom zagrożonym procederem. Zadanie obejmuje:
prowadzenie całodobowego telefonu zaufania dla ofiar i świadków handlu ludźmi oraz telefonicznego poradnictwa prewencyjnego dla przypadków indywidualnych;
zabezpieczenie podstawowych potrzeb życiowych, interwencja kryzysowa oraz pomoc w reintegracji;
prowadzenie schroniska lub schronisk oraz organizacja bezpiecznych miejsc zakwaterowania/schronienia;
konsultacje dla instytucji państwowych i samorządowych w zakresie pracy z ofiarami handlu ludźmi, w tym dla instytucji/podmiotów świadczących pomoc ofiarom.
Wymiana informacji, koordynacja działań oraz ściganie przestępców zaangażowanych w handel ludźmi są niezbędne do skutecznego zwalczania tego przestępstwa. Wzmocnienie dialogu społecznego, współpraca z organizacjami pozarządowymi, związkami zawodowymi i innymi interesariuszami może przyczynić się do zwiększenia świadomości na temat zjawiska handlu ludźmi w Polsce. Działania obejmujące kampanie społeczne, monitorujące i raportujące przypadki wystąpienia tego przestępstwa oraz ochrona ofiar mają istotny wpływ na ograniczenie zjawiska handlu ludźmi.
Podsumowując, współpraca pomiędzy Rządem a organizacjami pozarządowymi jest niezbędna w celu kompleksowego rozwiązania problemu handlu ludźmi. Rząd współpracuje z krajowymi organizacjami mającymi wieloletnie doświadczenie w tematyce wsparcia ofiar handlu ludźmi w tym m.in. z: Fundacją LaStrada, Fundacją Dajemy Dzieciom Siłę, Fundacją Czas Wolności, Fundacją ITAKA, Caritas oraz organizacjami międzynarodowymi takimi jak Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji.
Jednocześnie informuję, że jednym z ustawowych zadań SG jest przeciwdziałanie nielegalnej migracji, którego realizacja składa się z szeregu czynności obejmujących m.in. ochronę granicy przed jej nieuprawnionym przekraczaniem, kontrolę ruchu granicznego, podejmowanie czynności w ramach kontroli pobytu cudzoziemców na terytorium RP oraz kontrolę powierzania pracy cudzoziemcom, a także rozpoznawanie i zwalczanie grup przestępczych zajmujących się organizowaniem nielegalnej migracji i handlem ludźmi. W ramach działań nakierowanych na walkę ze zorganizowanymi grupami przestępczymi Komendant Główny SG powołał dwa wyspecjalizowane Zespoły Zadaniowe, ukierunkowane w szczególności na rozpoznanie działalności grup przestępczych oraz ściganie sprawców działających na tzw. „szlaku białoruskim” i „szlaku bałkańskim”. W skład Zespołów Zadaniowych wchodzą przedstawiciele szczebla centralnego i terenowego SG. Natomiast na szczeblu międzynarodowym jest prowadzone intensywne współdziałanie oraz są koordynowane działania w ramach powoływanych na poziomie Europolu specjalnych grup zadaniowych, tzw. Operational Task Force. W zakresie swojej właściwości SG prowadzi również intensywną współpracę z Interpolem.
W 2024 r. SG wszczęła 12 nowych postępowań przygotowawczych w sprawach o handel ludźmi oraz zidentyfikowała łącznie 74 domniemane ofiary handlu ludźmi:
33 obywateli Kolumbii, 7 Argentyny, 7 Turkmenistanu, 5 Peru, 5 Wenezueli, 4 Turcji, 2 Tadżykistanu, 1 Uzbekistanu, 1 Meksyku, 1 Mołdawii (praca przymusowa);
5 obywateli Rosji, 1 Ukrainy (żebractwo);
1 obywatela Gwinei, 1 Kolumbii (wykorzystanie seksualne).
Dodatkowo SG uczestniczy w przedsięwzięciach wynikających z Krajowego Planu Działań Przeciwko Handlowi Ludźmi (KPD), zatwierdzanego cyklicznie przez Prezesa Rady Ministrów, koordynowanego przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, który jest kontynuacją projektów zapoczątkowanych w 2003 r. System realizacji i monitorowania KPD opiera się na działaniach międzyresortowego Zespołu ds. Zwalczania i Zapobiegania Handlowi Ludźmi, którego członkiem jest Komendant Główny SG (albo upoważniony przez niego przedstawiciel). Jednocześnie przedstawiciele SG są członkami 3 grup roboczych: dotyczących realizacji KPD, wsparcia i ochrony ofiar oraz do spraw tworzenia ustawy o handlu ludźmi.
Ponadto SG współdziała z Krajowym Centrum Interwencyjno-Konsultacyjnym dla ofiar handlu ludźmi. Zadania w tym obszarze są realizowane głównie przez Fundację Przeciwko Handlowi Ludźmi i Niewolnictwu La Strada.
W każdym oddziale SG działają, umiejscowieni w pionie operacyjno-śledczym, koordynatorzy do spraw zwalczania i zapobiegania handlu ludźmi, którzy wraz ze swoimi zastępcami monitorują i koordynują działania w tym obszarze na terenie służbowej odpowiedzialności danego oddziału. Na szczeblu centralnym zadania są koordynowane przez Zarząd Operacyjno-Śledczy KGSG, w strukturach którego także funkcjonuje koordynator ds. handlu ludźmi.
Identyfikacja ofiar odbywa się w szczególności w oparciu o „Algorytmy postępowania w przypadku ujawnienia domniemanej ofiary handlu ludźmi”, systematyzujące proces identyfikacji, uruchamianie pomocy i wsparcia oraz tryb postępowania wobec dorosłych i dzieci.
Statystyki przestępczości cudzoziemców w Polsce
Dane statystyczne w zakresie przestępczości cudzoziemców w Polsce w latach 2015-2024 [20]
Podejrzani cudzoziemcy w latach 2015-2024
Rok
Podejrzani ogółem - dane z KSIP
% cudzoziemców
2015
318 713
2,5%
2016
312 423
2,9%
2017
309 015
3,2%
2018
336 886
3,7%
2019
338 584
3,9%
2020
310 684
4,1%
2021
322 200
5,9%
2022
317 079
6,2%
2023
305 576
7,0%
2024
286 250
6,5%
Największą liczbę zatrzymanych cudzoziemców podejrzanych o popełnienie przestępstwa stanowili obywatele Ukrainy, Białorusi, Rosji, Gruzji i Mołdawii.
Otwarty Ośrodek Dla Cudzoziemców w Białej Podlaskiej
Przedmiotowy ośrodek funkcjonuje zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz pod stałym nadzorem odpowiednich służb i instytucji państwowych. Lokalizacja placówki została określona z uwzględnieniem zarówno dostępności infrastruktury, jak i konieczności zapewnienia skutecznego wsparcia cudzoziemcom. Za bezpieczeństwo lokalnej społeczności odpowiadają służby, do zadań których należy ochrona życia, zdrowia i bezpieczeństwa, a także zapewnienie porządku publicznego.
Każde zachowanie cudzoziemca, które może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa lub naruszać obowiązujące przepisy prawa, jest dokumentowane i analizowane indywidualnie. W przypadku naruszeń są podejmowane odpowiednie działania, w tym powiadomienie Policji lub SG, które są właściwe w zakresie ochrony porządku publicznego. Dodatkowo UdsC współpracuje ze służbami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo wewnętrzne, jak ABW i SKW.
Na terenie ośrodka otwartego funkcjonuje całodobowa ochrona fizyczna oraz monitoring wizyjny. Pracownicy ochrony prowadzą systematyczne obchody, kontrolują wejścia i wyjścia z ośrodka, a także zapobiegają obecności osób nieuprawnionych oraz zakłóceniom porządku. W razie potrzeby zarejestrowane materiały mogą zostać udostępnione odpowiednim służbom. W przypadku powzięcia informacji lub uzasadnionego podejrzenia, że cudzoziemiec może być powiązany z działalnością przestępczą lub szpiegowską, są uruchamiane odpowiednie procedury w porozumieniu z właściwymi organami państwowymi. Każdy przypadek rozpatrywany jest indywidualnie.
Obecnie na całym terytorium RP, do 31 sierpnia 2025 r., obowiązuje drugi stopień alarmowy BRAVO i BRAVO-CRP.
W związku z powyższym kierownicy administracyjni otwartych ośrodków dla cudzoziemców są zobowiązani do comiesięcznego przesyłania raportów o stanie realizacji działań w związku z wprowadzonym stopniem alarmowym BRAVO i stopniem alarmowym BRAVO-CRP. Działania obejmują:
wzmożenie kontroli ośrodków dla cudzoziemców, które potencjalnie mogą stać się celem zdarzenia o charakterze terrorystycznym;
w przypadku zauważenia: nieznanych pojazdów, porzuconych paczek i bagaży lub jakichkolwiek innych oznak: a) raportowanie i zgłaszanie dowódcom zmiany ochrony jednostki sprawującej ochronę oraz Wydziałowi Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego UdsC nietypowej działalności na terenie obiektów UdsC; b) w ośrodkach zgłaszanie następuje zgodnie z trybem powiadamiania w sytuacjach nadzwyczajnych: należy powiadomić pracownika ochrony, Odpowiedzialnego Pracownika Administracyjnego (Kierownik administracyjny ośrodka własnego; pracownik ośrodka/administrator ośrodka wynajmowanego) i Policję. Odpowiedzialny Pracownik Administracyjny lub inna wyznaczona osoba powiadamia odpowiednich pracowników Urzędu. W przypadku nieobecności Odpowiedzialnego Pracownika Administracyjnego lub innej wyznaczonej osoby, należy samodzielnie przekazać informację ww. osobom;
zachowanie zwiększonej czujności w stosunku do osób zachowujących się w sposób wzbudzający podejrzenia;
prowadzenie dodatkowej kontroli pojazdów wjeżdżających oraz osób wchodzących na teren obiektów UdsC;
kontrola przesyłek;
sprawdzanie, na zewnątrz i od wewnątrz, budynków UdsC będących w stałym użyciu w zakresie podejrzanych zachowań osób oraz w poszukiwaniu podejrzanych przedmiotów;
sprawdzenie działania instalacji alarmowych, przepustowości dróg ewakuacyjnych oraz funkcjonowania systemów rejestracji obrazów;
sprawdzenie i wzmocnienie ochrony ośrodków oraz sprawdzenie systemu ochrony obiektów ochranianych, w tym gotowości do działania zespołu zabezpieczenia;
dokonanie przeglądu zapasów materiałowych i sprzętu, w tym dostępności środków i materiałów medycznych, zasilania awaryjnego, z uwzględnieniem możliwości wykorzystania w przypadku zdarzenia o charakterze terrorystycznym;
sprawdzenie działania systemów i środków łączności (poczta elektroniczna, EZD, łączność telefoniczna);
konieczność zachowania zwiększonej czujności w stosunku do stanów odbiegających od normy związanych z działaniem systemów teleinformatycznych.
Do ośrodka mogą się zgłosić wyłącznie osoby, które ubiegają się o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Polski oraz osoby, którym wydane zostały zaświadczenia o korzystaniu z ochrony czasowej na terytorium Polski. Mieszkańcy zakwaterowani w ośrodkach UdsC mają zweryfikowaną tożsamość i wydane dokumenty zapewniające im legalny pobyt na terytorium Polski na czas rozpatrywania wniosków o udzielnie ochrony międzynarodowej.
W związku z powyższym informuję, że w ośrodkach dla cudzoziemców prowadzonych przez Szefa UdsC przebywało łącznie 795 osób [21] :
Ośrodek dla Cudzoziemców Łukowie – 114 osób;
Ośrodek dla Cudzoziemców w Bezwoli – 92 osoby;
Ośrodek dla Cudzoziemców w Białej Podlaskiej – 50 osób;
Ośrodek dla Cudzoziemców w Białymstoku – 86 osób;
Ośrodek dla Cudzoziemców w Czerwonym Borze – 94 osoby;
Ośrodek dla Cudzoziemców w Grupie– 82 osoby;
Ośrodek dla Cudzoziemców w Horbów-Kolonii – 79 osób;
Ośrodek dla Cudzoziemców w Lininie – 102 osoby;
Ośrodek dla Cudzoziemców w Podkowie Leśnej - Dębaku – 96 osób.
Należy zaznaczyć, że część mieszkańców ośrodków objętych jest środkiem alternatywnym do detencji (np. obowiązek zamieszkiwania w wyznaczonym miejscu, zgłaszanie się do wskazanego organu SG). Realizację ww. środka weryfikują placówki SG.
Centra Integracji Cudzoziemców (CIC)
Zgodnie z założeniami naboru nr FAMI.02.01-IZ.00-004/24 CIC miały powstać we wszystkich byłych 49 miastach wojewódzkich. Ponieważ niektóre województwa zrezygnowały z udziału w naborze bądź wycofały się z realizacji projektu, powyższe założenie nie zostanie spełnione. Obecnej zostało podpisanych 5 umów finansowych na realizację projektów na tworzenie CIC dla województw: dolnośląskiego, mazowieckiego, lubuskiego, śląskiego, wielkopolskiego.
Realizacja projektów rozpoczyna się wraz z podpisaniem umów finansowych, natomiast data końcowa nie może przekroczyć 30 czerwca 2029 r.
Każdy z wnioskodawców określa w projekcie wielkość grupy docelowej (obywatele państw trzecich) oraz wysokość planowanych do osiągnięcia wskaźników w perspektywie całego okresu trwania projektu (tj. do 30 czerwca 2029 r.).
Należy wyraźnie podkreślić, że oferta CIC jest skierowana do cudzoziemców, którzy przebywają legalnie w danym mieście/regionie. Powyższe zapewnia określenie grupy docelowej projektów na realizację CIC. Grupa docelowa dla celu szczegółowego Legalna migracja i integracja [22] :
cudzoziemcy niebędący obywatelami UE oraz ich rodziny, przebywający na terytorium RP na podstawie wizy, zezwolenia na pobyt czasowy, pobyt stały lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, na podstawie dokumentu potwierdzającego posiadanie zgody na pobyt tolerowany o nazwie „zgoda na pobyt tolerowany”, zgody na pobyt ze względów humanitarnych;
cudzoziemcy przebywający na terytorium RP w ramach ruchu bezwizowego, osoby niebędące obywatelami UE, przebywające na terytorium RP legalnie, które złożyły wniosek o: udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy, udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały, udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, przedłużenie wizy Schengen lub wizy krajowej, przedłużenie okresu pobytu w ramach ruchu bezwizowego na terytorium RP i uzyskały w dokumencie podróży odcisk stempla potwierdzającego złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia;
obywatele Wielkiej Brytanii legalnie przebywający na terytorium Polski.
Jednocześnie pragnę wyjaśnić, że CIC będą realizowały zadania usługowe i informacyjne. Powyższe oznacza, że cudzoziemcy nie będą w nich przebywać, a jedynie przychodzić w celu otrzymania konkretnych usług integracyjnych (np. nauka języka) lub otrzymania niezbędnych informacji (np. w zakresie ochrony zdrowia, edukacji, rynku pracy). Cudzoziemcy będą również mogli nawiązywać kontakty z innymi osobami znajdującymi się w podobnej sytuacji oraz kontaktować się i zacieśniać relacje z Polakami, przede wszystkim z mieszkańcami lokalnej społeczności.
Odnosząc się do kwestii pracowników CIC informuję, że nie ma wymogów dotyczących ich narodowości.
Informuję również, że CIC nie są projektami inwestycyjnymi. W ramach ich realizacji nie są planowane budowy żadnych obiektów, w których będą umieszczeni imigranci. Zadaniem CIC nie jest przyciąganie cudzoziemców do danego miasta/regionu, jest nim integracja jego mieszkańców.
Prace koncepcyjne nad wypracowaniem modelu integracji cudzoziemców w Polsce zostały podjęte w 2017 r. w ramach dwóch projektów – koncepcyjnego i pilotażowego – realizowanych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Tworzenie CIC stanowi realizację ww. modelu integracji, którego najważniejszym elementem jest nauka języka polskiego, a także edukacja w zakresie przepisów prawa i kultury polskiej oraz edukacja społeczna.
Celem działań prowadzonych w CIC jest dążenie do tego, aby cudzoziemiec komunikował się w języku polskim, przestrzegał przepisów prawa oraz norm i wartości obowiązujących w Polsce, a także aktywnie uczestniczył w życiu społecznym lokalnej wspólnoty oraz utrzymywał bliskie relacje z członkami polskiego społeczeństwa. CIC jest również narzędziem do zarządzania migracjami w kontekście bezpieczeństwa publicznego, pozwala gromadzić dane statystyczne na temat cudzoziemców, informacje dotyczące problemów i funkcjonowania konkretnych społeczności.
Brak odpowiednich działań w zakresie integracji skutkuje negatywnymi konsekwencjami społecznymi, które najmocniej są odczuwane na poziomie lokalnym. Polityka publiczna może być realizowana w sposób odpowiedzialny, z dbałością o długofalowe interesy mieszkańców, jak i samych cudzoziemców.
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2024 r. poz. 769, z późn. zm.
[2] art. 310 ustawy o cudzoziemcach
[3] art. 321 ust. 1 ww. ustawy
[4] art. 315 ust. 1 ww. ustawy
[5] art. 315 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach
[6] art. 315 ust. 5 ww. ustawy
[7] Dz. Urz. UE L 348 z 24.12.2008 r., s. 98, z późn. zm.
[8] Dz. Urz. UE L 312 z 07.12.2018 r., s. 1, z późn. zm.
[9] art. 435 ust. 1 pkt 1 i art. 438 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach
[10] art. 443 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach oraz art. 24 ust. 1 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1861 z dnia 28 listopada 2018 r. w sprawie utworzenia, funkcjonowania i użytkowania Systemu Informacyjnego Schengen (SIS) w dziedzinie odpraw granicznych, zmiany konwencji wykonawczej do układu z Schengen oraz zmiany i uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1987/2006 (Dz. Urz. UE L 312 z 07.12.2018 r., s. 14, z późn. zm.)
[11] w SOC może być umieszczony małoletni cudzoziemiec bez opieki, który ukończył 15 lat
[12] oddział dedykowany osobom małoletnim bez opieki SOC w Lesznowoli
[13] Dz. U. z 2023 r. poz. 719
[14] Dz. U. z 2024 r. poz. 915, z późn. zm.
[15] Dz. U. poz. 2154
[16] Dz. U. z 2025 r. poz. 223, z późn. zm., dalej: ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony
[17] Dz. U. z 2024 r. poz. 146, z późn. zm.
[18] Dz. U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284, z późn. zm.
[19] Dz. Urz. UE L Nr 180, poz. 31, dalej: rozporządzenie Dublin III
[20] pochodzące z KGP oraz KGSG, według stanu na 6 marca 2025 r.
[21] stan na 5 maja 2025 r.
[22] https://copemswia.gov.pl/fundusze/fami/fami-2021-2027/podrecznik-dla-beneficjenta-fami-2021-2027/