Interpelacja w sprawie sytuacji w ośrodkach rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczych i ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych

Interpelacja w sprawie sytuacji w ośrodkach rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczych i ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych Interpelacja nr 910 do ministra edukacji w sprawie sytuacji w ośrodkach rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczych i ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych Zgłaszający: Jagna Marczułajtis-Walczak Data wpływu: 15-01-2024 Do mojego biura poselskiego docierają bardzo niepokojące sygnały od przedstawicieli osób zarządzających ośrodkami rewalidacyjno-wychowawczymi i ośrodkami rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczymi, a także szkołami specjalnymi niepublicznymi prowadzonymi przez Polskie Stowarzyszenie na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną, którzy obawiają się o swoją przyszłość ze względów finansowych. Tych problemów jest wiele, ale przede wszystkim zwracają uwagę na wzrost minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w roku 2024. Płaca minimalna w 2024 roku wzrośnie do 4242 zł od pierwszego stycznia, a od lipca planuje się także podwyżkę do kwoty 4300 zł. W budżecie państwa planuje się podwyżkę dla nauczycieli w wysokości 30/33%. Te zmiany mają ogromny wpływ na sytuację finansową powyższych placówek, zwłaszcza że w placówkach rewalidacyjno-wychowawczych działalność edukacyjna jest nieodpłatna, a korzystający uczniowie czy wychowankowie potrzebują specjalistycznej terapii i wsparcia, do których potrzebni są wykwalifikowani specjaliści, jak nauczyciele oligofrenopedagodzy, ale również surdopedagodzy, tyflopedagodzy, neurologopedzi, psychologowie, fizjoterapeuci itp. Jednak w ostatnim czasie można zaobserwować drastyczny odpływ specjalistów z tych palcówek ze względu na różnice płacowe – nauczyciel oligofrenopedagog zatrudniony w szkole specjalnej publicznej za pracę 18 godzin lekcyjnych tygodniowo ma pensję w wysokości 8600 zł brutto (wynagrodzenie 5733,43 + 30% dodatku za uciążliwe warunki pracy + dodatek stażowy 20%). W OREW i ORW czy w szkołach specjalnych niepublicznych prowadzonych przez Polskie Stowarzyszenie na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną za pracę 40 godzin lekcyjnych tygodniowo nauczyciele otrzymują kwotę około 5500 zł brutto (nie mając żadnych dodatków do wynagrodzenia). W zakładzie pracy spędzają 40 godzin tygodniowo (8 godzin dziennie zgodnie z Kodeksem pracy), nie mając prawa do urlopu na poratowanie zdrowia, korzystając z urlopu w wymiarze ustalonym przez Kodeks pracy powiększonym o 10 dni po przepracowaniu roku z dziećmi i młodzieżą z niepełnosprawnością intelektualną. Poważnym problemem jest również dyskryminacja pracowników zatrudnionych w tych placówkach. Mimo że OREW/ORW, szkoły prowadzone przez PSONI, choć są placówkami niepublicznymi, nie pobierają czesnego, to ograniczono możliwość zarobków osób pracujących do 150% średniego wynagrodzenia nauczyciela dyplomowanego, podczas gdy w szkołach i przedszkolach publicznych oraz przedszkolach niepublicznych ten próg wynosi 2 50%. Dodatkowo postulowane są zmiany aktów prawnych oraz nadanie statusu ucznia dzieciom i młodzieży z głęboką niepełnosprawnością intelektualną, zakwalifikowanym do zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, niezależnie, czy ich edukacja i rehabilitacja odbywa się w szkołach, czy w ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych. Jest to prawo głęboko dyskryminujące zarówno osoby z niepełnosprawnością intelektualną, które pobierają edukację w ww. placówkach, jak również ich rodziców i nauczycieli. Program, liczba zajęć itd. muszą i są dostosowane do wszelkich wymogów MEN. Ponadto przedstawiciele ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych i ośrodków rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczych przygotowali propozycje zmian w przepisach prawa, które niewątpliwie byłyby im pomocne w dalszej działalności (…). Dodatkowo zwracają także uwagę na zwiększenie wagi P67 oraz P8 z dotychczasowego 9,5 na 11,5, co pozwoli im na w miarę szybki powrót do stabilności finansowej. W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z prośbą o przeanalizowanie zaistniałej sytuacji i podjęcie działań, aby pomóc tym placówkom w dalszym niesieniu pomocy dzieciom i młodzieży ze sprzężoną niepełnosprawnością, w której niepełnosprawnością podstawową jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym/znacznym lub głębokim oraz udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej dostrzega wyżej opisane problemy, z jakimi borykają się ośrodki, i czy będzie podejmowało jakieś działania niosące im pomoc? Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje prace nad nadaniem statusu ucznia dzieciom i młodzieży korzystającym z zajęć rewalidacyjno-wychowawczych? Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje prace nad zwiększeniem wagi P67 oraz P8 z 9,5 na 11,5? Czy będzie zrównana możliwość zarobkowania ze szkołami publicznymi, tj. ze 150% do 250% wynagrodzenia nauczyciela dyplomowanego? Proszę także o możliwość spotkania i wyznaczenie terminu spotkania w tej sprawie z udziałem moim i przedstawicieli ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych i rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczych oraz szkół specjalnych niepublicznych prowadzonych przez Polskie Stowarzyszenie na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną. Z poważaniem Jagna Marczułajtis-Walczak Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie sytuacji w ośrodkach rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczych i ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych Odpowiedź na interpelację nr 910 w sprawie sytuacji w ośrodkach rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczych i ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka Warszawa, 19-02-2024 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację nr 910 Posłanki na Sejm RP Pani Jagny Marczułajtis-Walczak, w sprawie sytuacji w ośrodkach rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczych i ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych. Szanowna Pani Posłanko, uprzejmie informuję, iż na podstawie przepisów art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe [1] i w związku z art. 4 pkt 14 tej ustawy, w systemie oświaty funkcjonują publiczne i niepubliczne placówki typu: ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy. Placówki niepubliczne przyjmują różne nazwy np.: ośrodek rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczy, ośrodek rehabilitacyjno-wychowawczy. Zgodnie z przepisami art. 174 ust. 1 ww. ustawy, niepubliczne placówki zobowiązane są do stosowania przepisów oświatowych regulujących działalność publicznych placówek [2] , z wyjątkiem przepisów określających wysokość i zasady odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach. Na prośbę przedstawicieli publicznych i niepublicznych ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych oraz Polskiego Stowarzyszenia na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną, będącego organem prowadzącym niepubliczne ośrodki tego typu, 29 stycznia 2024 r. w Ministerstwie Edukacji Narodowej odbyło się spotkanie, na którym przedstawiciele ośrodków przedłożyli postulaty dotyczące zmian w organizacji pracy i funkcjonowaniu ośrodków wraz z propozycjami zmian w przepisach prawa oświatowego. Aktualnie trwa analiza zasadności postulatów oraz możliwości ewentualnego ich wdrożenia, które wymagałoby systemowych zmian w przepisach prawa oświatowego. Odnosząc się do kwestii nadania statusu ucznia dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim, korzystającym z zajęć rewalidacyjno-wychowawczych wyjaśniam, że próby zrealizowania postulatu zostały podjęte w ramach prac nad projektem ustawy o wsparciu dzieci, uczniów i rodzin [3] . Obecnie wydaje się priorytetowe określenie, w ramach współpracy międzysektorowej, standardu opieki nad dziećmi i młodzieżą z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim. Bowiem ta grupa dzieci i młodzieży, oprócz zapewnianych w systemie edukacji zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, potrzebuje czynności opiekuńczych i pielęgnacyjnych, w tym o charakterze medycznym, ze względu na specyfikę ich funkcjonowania oraz współwystępujące w większości przypadków ciężkie wady neurologiczne lub fizyczne, czy choroby przewlekłe. W przypadku ww. dzieci i młodzieży działania opiekuńcze i pielęgnacyjne przeważają nad działaniami edukacyjnymi. Uwzględnienie postulatu będzie również wymagało czasu, związanego z nowelizacją ustaw regulujących funkcjonowanie m.in. systemu edukacji oraz większości rozporządzeń będących aktami wykonawczymi do ustaw. Zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych [4] , prowadzone przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne np. ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze [5] , które prowadzą zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, otrzymują na każdego uczestnika tych zajęć dotację z budżetu, odpowiednio gminy lub powiatu w wysokości równej kwocie przewidzianej na takiego uczestnika zajęć rewalidacyjno-wychowawczych w części oświatowej subwencji ogólnej odpowiednio dla gminy lub powiatu. Wysokość tej subwencji w przeliczeniu na jednego uczestnika zajęć rewalidacyjno-wychowawczych w danym roku zależy przede wszystkim od kwoty standardu finansowego „A” wynikającej z zastosowanego podziału całej subwencji oświatowej na dany rok budżetowy oraz wartości wag subwencyjnych. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw finansów publicznych oraz reprezentacji jednostek samorządu terytorialnego, określa, w drodze rozporządzenia, sposób podziału części oświatowej subwencji ogólnej między poszczególne jednostki samorządu terytorialnego na dany rok. Wartości poszczególnych wag określone są w rozporządzeniu wydawanym corocznie na podstawie art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego [6] . Oczywiście możliwa jest zmiana wartości wag subwencyjnych, ale należy mieć na uwadze, że zasady podziału dla jednostek samorządu terytorialnego części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2024, w tym obejmujące wagi na dzieci i młodzież objęte zajęciami rewalidacyjno-wychowawczymi, zostały już ustalone i znajdują się w rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2024 [7] . Wartości wag P 8 oraz P 77 ustalono na dotychczasowym poziomie 9,5 a środki subwencji oświatowej zostały już podzielone między samorządy na podstawie ww. rozporządzenia w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2024. Oznacza to, że ewentualna zmiana w zakresie wag subwencyjnych możliwa będzie najwcześniej w kolejnym roku budżetowym. Pomimo pozostawienia wartości wag P 8 oraz P 77 na dotychczasowym poziomie, środki przewidziane na wychowanka ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego uległy znacznemu zwiększeniu w roku 2024. Wynika to z rekordowego wzrost standardu finansowego „A” w roku 2024, będącego podstawą do przemnażania przez poszczególne wagi. W porównaniu do zeszłego roku standard finansowy „A” wzrósł o 30,3% i wynosi 8 991,36 zł. Oznacza to, że w roku 2024 na każde dziecko wykazane w powyższych wagach, naliczona zostanie roczna kwota subwencji wynosząca ok. 85 tys. zł (w zależności od wskaźnika korygującego Di dla danej jednostki samorządu terytorialnego). Jest to około 20 tys. zł na dziecko więcej niż w roku 2023. Jak wynika z ustawy budżetowej na rok 2024 z dnia 18 stycznia 2024 r. [8] , w związku podwyższeniem wynagrodzeń nauczycieli przeszkoli, szkół i placówek, jednostki samorządu terytorialnego otrzymają zwiększone środki zarówno dla publicznych jak i niepublicznych przeszkoli, szkół i placówek. Ponadto, aby zabezpieczyć wypłatę dotacji m.in. dla niepublicznych placówek oświatowych w wysokości odzwierciedlającej niespotykany wzrost subwencji oświatowej, w tzw. ustawie okołobudżetowej [9] zawarto przepisy gwarantujące wypłatę nowych, zwiększonych stawek dotacji. Niepubliczne placówki oświatowe, tak jak i pozostałe niesamorządowe jednostki systemu oświaty, otrzymają zwiększone środki dotacyjne, po przeprowadzeniu przez jednostki samorządu terytorialnego w kwietniu 2024 r. (termin wynikający z przepisów ustawowych) aktualizacji kwot dotacji. Należy jednak pamiętać, że w przypadku niepublicznych jednostek systemu oświaty (inaczej niż ma to miejsce w przypadku tych prowadzonych przez gminę, powiat lub samorząd województwa), nie ma prawnych możliwości odgórnego ustalenia kwoty podwyżki wynagrodzenia dla nauczycieli. W związku z tym, że nauczyciele niepublicznych jednostek systemu oświaty są zatrudnieni na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy [10] , nie zaś na podstawie ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela [11] , podwyższenie ich zarobków zależy od decyzji pracodawcy. Niezależnie od powyższego, kwestia zmiany limitów opisanych w art. 35 ust. 1 ww. ustawy o finansowaniu zadań oświatowych może zostać poddana ponownej analizie przy najbliższej nowelizacji tej ustawy. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Izabela Ziętka Podsekretarz Stanu [1] Dz. U. z 2023 r. poz. 900, z późn. zm. [2] Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 30 marca 2023 r. w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty (Dz. U. poz. 651). [3] Projekt ustawy został wpisany do wykazu prac legislacyjnych – numer UD319 https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-wsparciu-dzieci-uczniow-i-rodzin2 [4] Dz. U. z 2023 r. poz. 1400, z późn. zm. [5] Będącego placówką oświatowej wymienioną w art. 2 pkt 7 w związku z art. 4 pkt 14 ustawy z dnia 14 grudnia 2016r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 900, z późn. zm.). [6] Dz. U. z 2022 r. poz. 2267 z późn. zm. [7] Dz. U. z 2023 r. poz. 2755 [8] Dz. U. poz. 122 – ustawa budżetowa na rok 2024 została opublikowana 1 lutego br. [9] Ustawa z dnia 16 stycznia 2024 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2024 (Dz. U. poz. 123). [10] Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 [11] Dz. U. z 2023 r. poz. 984, z późn. zm.