Interpelacja w sprawie opóźnień w wypłacie środków dla samorządów na realizację zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej

Interpelacja w sprawie opóźnień w wypłacie środków dla samorządów na realizację zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej Interpelacja nr 9043 do ministra finansów, ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie opóźnień w wypłacie środków dla samorządów na realizację zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka Data wpływu: 07-04-2025 Szanowny Panie Ministrze, ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej, która weszła w życie 1 stycznia 2025 roku, nałożyła na jednostki samorządu terytorialnego obowiązek realizacji kluczowych zadań związanych z ochroną ludności i obroną cywilną, przy jednoczesnym zagwarantowaniu finansowania na poziomie co najmniej 0,3% PKB rocznie. Z publicznych zapowiedzi rządu wynikało, że w 2025 roku samorządy miały otrzymać znaczące środki – szacowane na miliardy złotych – na budowę i modernizację schronów, rozwój systemów ostrzegania, organizację szkoleń, zakup sprzętu ratowniczego oraz przygotowanie miejsc tymczasowego ukrycia. Dziś, 7 kwietnia 2025 roku, mimo upływu ponad trzech miesięcy od wejścia ustawy w życie, sytuacja budzi poważne obawy. Nabory na środki zostały co prawda uruchomione, a samorządy złożyły zapotrzebowanie na fundusze, jednak na ich kontach wciąż nie pojawiły się żadne kwoty. Brak wypłat paraliżuje działania jednostek samorządu terytorialnego, które od miesięcy są wzywane przez wojewodów i MSWiA do pilnego przygotowania planów ochrony ludności – bez zapewnienia niezbędnego wsparcia finansowego. Samorządy czekają w niepewności, obawiając się o bezpieczeństwo swoich mieszkańców. Realne zagrożenia takie jak powodzie – które we wrześniu 2024 r. dotknęły południowo-zachodnią Polskę, powodując śmierć 9 osób i ogromne straty materialne – mogą się powtórzyć. Wobec braku środków na prewencję i przygotowanie jednostki samorządu terytorialnego nie są w stanie skutecznie chronić obywateli przed skutkami katastrof naturalnych, kryzysów cywilnych czy zagrożeń geopolitycznych. Taka sytuacja rodzi pytania o wiarygodność rządowych deklaracji dotyczących priorytetu bezpieczeństwa obywateli. Opóźnienia w przekazaniu środków, mimo uruchomienia naborów i zgłoszenia potrzeb przez samorządy, wskazują na poważne problemy organizacyjne lub decyzyjne na szczeblu centralnym. W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania: Dlaczego, mimo uruchomienia naborów i złożenia zapotrzebowań przez samorządy, środki finansowe nie zostały jeszcze przekazane na ich konta? Kiedy dokładnie samorządy mogą spodziewać się wypłaty funduszy, aby móc realizować zadania wynikające z ustawy? Jakie są przyczyny opóźnień między uruchomieniem naborów a faktycznym przekazaniem środków? Kto ponosi odpowiedzialność za obecny stan rzeczy narażający mieszkańców na ryzyko w sytuacjach kryzysowych takich jak potencjalne powodzie? Czy MSWiA planuje działania naprawcze, aby przyspieszyć proces wypłat i wesprzeć samorządy w przygotowaniach do ewentualnych zagrożeń? Jeśli tak, w jakim terminie i zakresie?

Odpowiedź na interpelację w sprawie opóźnień w wypłacie środków dla samorządów na realizację zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej Odpowiedź na interpelację nr 9043 w sprawie opóźnień w wypłacie środków dla samorządów na realizację zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz Warszawa, 29-04-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 9043 pana posła Jarosława Sachajki i pani poseł Anny Gembickiej w sprawie opóźnień w wypłacie środków dla samorządów na realizację zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej uprzejmie przedstawiam informacje pozostające w zakresie właściwości ministra spraw wewnętrznych i administracji. Zgodnie z art. 154 ust. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej [1] na finansowanie zadań zleconych z zakresu administracji rządowej z obszaru ochrony ludności i obrony cywilnej jednostki samorządu terytorialnego otrzymują z budżetu państwa dotacje celowe w wysokości zapewniającej realizację wymienionych zadań. W ramach ustawy jednostki samorządu terytorialnego są zobowiązane do realizowania następujących zadań zleconych: tworzenia i utrzymywania zasobów ochrony ludności przeznaczonych do realizacji zadań ochrony ludności (art. 33 ust. 5 ustawy ); utrzymania elementów systemów wykrywania zagrożeń oraz powiadamiania, ostrzegania i alarmowania o zagrożeniach (art. 70 ust. 3 ustawy ); dokonywania bieżącego przeglądu w celu wytypowania obiektów budowlanych, które mogą zostać uznane za obiekty zbiorowej ochrony (art. 91 ust. 10 ustawy ); budowy i przebudowy budowli ochronnych, organizowania miejsc doraźnego schronienia, remontu i utrzymania obiektów zbiorowej ochrony, dostosowywania obiektów do wymagań i warunków technicznych (art. 106 ust. 5 ustawy ); wnioskowania o nadanie przydziałów mobilizacyjnych obrony cywilnej (art. 135 ust. 9 ustawy ). Ponadto ustawa określa, że wojewoda przekazuje jednostce samorządu terytorialnego dotacje celowe z budżetu państwa (art. 154 ust. 5 ustawy ): na finansowanie albo dofinansowanie zadań własnych z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej (procentowy udział dotacji celowej w kosztach realizowanego zadania reguluje zawarta umowa. Wartość dotacji celowej może wynosić do 100% kosztów zadania) - art. 154 ust. 3 i 6 ustawy ; na finansowanie zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, z obszaru ochrony ludności i obrony cywilnej, w wysokości zapewniającej realizację tych zadań - art. 154 ust. 4 ustawy . Jednocześnie warto wyjaśnić, że zgodnie z art. 152 ust. 1 ustawy koszty realizacji zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej są pokrywane ze środków finansowych będących w dyspozycji właściwych dysponentów części budżetu państwa. Finansowanie zadań z omawianego obszaru na poziomie samorządu gminy, powiatu i województwa planuje się w ramach budżetów odpowiednio gmin, powiatów i samorządów województw. Ponadto przedmiotowe zadania będą mogły być finansowane w ramach rezerwy celowej, o której mowa w art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym [2] . Na dofinansowanie zadań własnych z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej jednostki samorządu terytorialnego będą otrzymywały środki w formie dotacji celowej z budżetu państwa za pośrednictwem wojewodów (art. 154 ust. 3 i 5 ustawy ). Procentowy udział dotacji celowej w kosztach realizowanego zadania publicznego będzie regulowała zawarta umowa. Wartość ww. dotacji będzie mogła wynosić do 100% kosztów zadania. Planuje się, że środki finansowe w wysokości 0,15% produktu krajowego brutto, o których mowa w art. 155 ust. 2 pkt 3 ustawy , będą podzielone według następujących kryteriów: 80-90% środków zostanie przeznaczonych dla województw, w tym na zadania realizowane przez samorządy; 10-20% środków zostanie przeznaczonych na zadania ponadlokalne, inwestycje pilotażowe oraz strategiczne (centralne). Dodatkowo należy wskazać, że zgodnie z obecnie opracowywanym projektem Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 z puli wojewódzkiej nie mniej niż 90% środków będzie przekazane do samorządów, natomiast do 10% środków zostanie w dyspozycji wojewodów. Wojewodowie przekazują ww. środki dla samorządów po dokonaniu merytorycznej i finansowej analizy wniosków złożonych przez jednostki samorządu terytorialnego, zawierających m.in. kosztorys i harmonogram realizacji zadania, przy zapewnieniu wykorzystania środków finansowych na jego realizację do końca 2025 roku. Zakłada się, że pierwsze dotacje zostaną przekazane samorządom nie później niż do 15 lipca 2025 roku. Niemniej należy zauważyć, że ostateczny termin przekazania do samorządów środków finansowych, o których mowa w art. 155 ust. 2 pkt 3 ustawy , jest uzależniony od decyzji ministra właściwego do spraw finansów publicznych w sprawie przeniesienia wydatków zaplanowanych w dziale „obrona narodowa“ między częściami budżetu państwa, wydanej na podstawie uzgodnionego wniosku ministra właściwego do spraw wewnętrznych i ministra obrony narodowej, zgodnie z art. 199 ust. 3 ustawy . Przedstawiając powyższe, należy zwrócić uwagę na fakt, że przedstawione procedury zostały zawarte w projekcie Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 , nad którym prace nie zostały jeszcze zakończone. Niemniej uprzejmie informuję, że przedstawiciele samorządów zostali poinformowani o ww. propozycjach i terminach zawartych w projekcie Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 podczas procesu opiniowania ww. dokumentu w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego w trybie określonym w art. 156 ust. 4 pkt 2 lit. b ustawy . Ponadto z uwagi na fakt, że prace nad ww. projektem pozostają w toku, obecnie nie jest możliwe określenie dokładnej wysokości środków, które zostaną przeznaczone na omawiany cel. Natomiast odnosząc się do kwestii wypłat związanych z usuwaniem skutków powodzi, uprzejmie informuję, że w przedmiotowym zakresie zastosowanie mają przepisy ustawy z 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi [3] . Wskazana regulacja daje możliwość pozyskania przez osoby fizyczne i prawne znaczącej pomocy finansowej z budżetu państwa na proces odbudowy po powodzi z września 2024 r. Jednocześnie uprzejmie informuję, że wszystkie wnioski o pomoc dla jednostek samorządu terytorialnego dotyczące powodzi z września ubiegłego roku są rozpatrywane na bieżąco, a środki finansowe są przekazywane niezwłocznie, po otrzymaniu pozytywnej decyzji ministra finansów. W tym miejscu warto nadmienić, że za zabezpieczenie terenów przed powodzią, m.in. przez budowę wałów przeciwpowodziowych, zbiorników retencyjnych, polderów odpowiada Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie podlegające ministrowi infrastruktury. z up. Wiesław Leśniakiewicz Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. 2024 poz. 1907, dalej: ustawa . [2] Dz. U. 2023 poz. 122 z późn. zm. [3] Dz. U. 2024 poz. 654 z późn. zm.