Interpelacja w sprawie wsparcia dla uczniów z ADHD

Interpelacja w sprawie wsparcia dla uczniów z ADHD Interpelacja nr 8957 do ministra edukacji w sprawie wsparcia dla uczniów z ADHD Zgłaszający: Marta Stożek Data wpływu: 01-04-2025 Szanowna Pani Minister, zwracam się do Pani z interpelacją dotyczącą sytuacji uczniów z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD), którzy obecnie nie są uznawani przez system edukacji za osoby neuroatypowe, co skutkuje brakiem dostępu do istotnego wsparcia takiego jak nauczyciel wspomagający. Taka sytuacja nie tylko znacząco ogranicza możliwości edukacyjne tych uczniów, ale także wpływa negatywnie na ich procesy integracji społecznej. System edukacji powinien zapewniać równe szanse wszystkim uczniom, niezależnie od ich specyficznych potrzeb i wyzwań. W przypadku uczniów z ADHD mechanizmy, takie jak dostęp do nauczyciela wspomagającego, elastyczne metody nauczania, możliwość korzystania z dodatkowych materiałów edukacyjnych oraz wsparcie psychologiczne mogą znacząco poprawić ich szanse na pełne wykorzystanie swojego potencjału. Istnieje zatem pilna potrzeba wprowadzenia rozwiązań umożliwiających dostosowanie procesu edukacyjnego do potrzeb uczniów z ADHD, aby mogli w pełni wykorzystać swoje zdolności rozwojowe. ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym o charakterze chronicznym, które dotyka znacznej liczby dzieci i młodzieży w Polsce. Dane epidemiologiczne sugerują, że ADHD występuje u 3-7% uczniów, co oznacza, że w niemal każdej klasie szkolnej można spotkać przynajmniej jedno dziecko z tym zaburzeniem. Kluczowe jest zapewnienie tym uczniom odpowiednich warunków edukacyjnych, które pozwolą im maksymalizować ich umiejętności i zdolności, a jednocześnie minimalizować negatywne konsekwencje wynikające z ich specyficznych trudności. Bez adekwatnego wsparcia uczniowie ci pozostają w tyle za swoimi rówieśnikami, częściej doświadczają niepowodzeń edukacyjnych oraz stygmatyzacji. Prowadzi to do obniżenia samooceny oraz ograniczenia perspektyw edukacyjnych i zawodowych. Brak wsparcia dla uczniów z ADHD wpływa również negatywnie na środowisko klasowe jako całość. Dzieci z ADHD, które nie mają zapewnionej odpowiedniej pomocy, mogą zakłócać przebieg lekcji, co prowadzi do rozproszenia uwagi całej klasy oraz obniżenia efektywności procesu edukacyjnego. Dlatego obecność nauczyciela wspomagającego nie jest tylko korzyścią dla ucznia z ADHD, ale także dla jego rówieśników, ponieważ stwarza bardziej sprzyjające warunki do nauki dla całej grupy. Na przykład nauczyciel wspomagający może pomagać w utrzymaniu porządku i skupienia podczas lekcji, co sprzyja lepszej koncentracji całej klasy i minimalizuje zakłócenia, wpływając pozytywnie na efektywność nauki. Takie podejście jest zgodne z modelem szkoły inkluzywnej, która wspiera różnorodność i gwarantuje odpowiednie warunki dla wszystkich uczniów. Problemy uczniów z ADHD Uczniowie z ADHD napotykają na liczne wyzwania, które znacząco utrudniają im uczestnictwo w procesie edukacyjnym oraz prawidłowe funkcjonowanie w środowisku szkolnym. Wyzwania te obejmują m.in.: trudności w stosowaniu się do instrukcji, brak umiejętności skupienia uwagi na jednej czynności przez dłuższy czas, niekończenie rozpoczętych zadań, częste gubienie i zapominanie przedmiotów, trudności w organizacji pracy własnej, impulsywność i brak umiejętności regulacji emocji, problemy z utrzymaniem koncentracji na lekcjach. Te deficyty funkcjonalne mają dalekosiężne konsekwencje nie tylko dla wyników w nauce, ale również dla rozwoju emocjonalnego i społecznego uczniów z ADHD. Często doświadczają oni poczucia frustracji, nieadekwatności oraz bezradności w sytuacjach, gdy nie są w stanie sprostać oczekiwaniom nauczycieli i rówieśników. Konsekwencją jest utrata motywacji do nauki oraz pogorszenie relacji społecznych. Brak odpowiedniego wsparcia może prowadzić do eskalacji problemów behawioralnych, izolacji społecznej oraz spadku poczucia własnej wartości, co z kolei zwiększa ryzyko rezygnacji z aktywnego uczestnictwa w życiu szkolnym i społecznym. Długofalowe konsekwencje braku wsparcia edukacyjnego dla uczniów z ADHD są równie niepokojące. Osoby te są bardziej narażone na trudności w późniejszym życiu, w tym na problemy z ukończeniem edukacji, znalezieniem satysfakcjonującego zatrudnienia oraz na różnego rodzaju zaburzenia emocjonalne, takie jak depresja czy stany lękowe. Stygmatyzacja oraz niezrozumienie ze strony nauczycieli i rówieśników często prowadzą do postrzegania uczniów z ADHD jako „trudnych” lub „niewychowanych”, co w konsekwencji utrudnia im nawiązywanie relacji i zwiększa poczucie wykluczenia. Aby zmniejszyć stygmatyzację, warto rozważyć wprowadzenie kampanii edukacyjnych na temat ADHD oraz organizację warsztatów dla nauczycieli i uczniów, które pomogą w budowaniu większego zrozumienia i akceptacji. Rola nauczyciela wspomagającego Wprowadzenie nauczyciela wspomagającego dla uczniów z ADHD mogłoby w sposób fundamentalny zmienić ich sytuację edukacyjną. Nauczyciel wspomagający, poprzez indywidualizację procesu dydaktycznego, dostosowanie metod nauczania oraz odpowiednie wsparcie emocjonalne, jest w stanie przyczynić się do znaczącej poprawy wyników edukacyjnych oraz ogólnego dobrostanu ucznia. Przykładowo, nauczyciel może stosować techniki podziału zadań na mniejsze, łatwiejsze do zarządzania etapy, wprowadzać częstsze przerwy w pracy, korzystać z wizualnych podpowiedzi i schematów organizacyjnych, a także stosować pozytywne wzmocnienia za każde osiągnięcie, co pomaga uczniowi utrzymać motywację i poczucie sukcesu. Kluczowe elementy wsparcia obejmują: pomoc w organizacji zadań i planowaniu pracy, co pozwala na ograniczenie stresu związanego z nadmiarem obowiązków, kontrolę nad czasem pracy, co jest szczególnie istotne dla uczniów z deficytem koncentracji, wypracowywanie strategii radzenia sobie z impulsywnością oraz nadmierną aktywnością, indywidualizację podejścia edukacyjnego, co umożliwia dostosowanie poziomu trudności zadań do możliwości ucznia i budowanie jego samooceny, wsparcie emocjonalne, pomoc w radzeniu sobie z frustracją oraz rozwijanie umiejętności regulacji emocji. Nauczyciel wspomagający pełni również rolę mediatora pomiędzy uczniem a rówieśnikami, co ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania marginalizacji dziecka i wspierania jego integracji społecznej. Dzięki wsparciu nauczyciela wspomagającego uczeń z ADHD może pełniej uczestniczyć w życiu klasy, co zapobiega jego wykluczeniu. Rola nauczyciela wspomagającego obejmuje również pomoc w nauce skutecznych strategii komunikacyjnych, które umożliwiają uczniowi lepsze porozumiewanie się i radzenie sobie z konfliktami w grupie rówieśniczej. Kolejnym istotnym aspektem pracy nauczyciela wspomagającego jest kształtowanie pozytywnej atmosfery w klasie. Obecność takiego nauczyciela przyczynia się do zwiększenia zrozumienia specyfiki ADHD wśród pozostałych uczniów, a także rozwijania ich empatii i tolerancji. W ten sposób wspierana jest nie tylko jednostka z ADHD, ale także cała społeczność klasowa, która staje się bardziej zintegrowana i wspierająca. Działania edukacyjne podejmowane przez nauczyciela wspomagającego na rzecz całej klasy mogą przyczynić się do lepszego zrozumienia i akceptacji różnorodności. Warto również zaznaczyć, że nauczyciel wspomagający może pełnić rolę kluczowego łącznika między szkołą a rodzicami ucznia. Ścisła współpraca z rodzicami jest niezbędna, aby zapewnić spójne wsparcie zarówno w szkole, jak i w domu. Nauczyciel wspomagający może udzielić rodzicom wskazówek dotyczących efektywnych strategii wspierania dziecka, co pozwala na stworzenie kompleksowego systemu wsparcia obejmującego wszystkie aspekty życia ucznia. W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami: Czy ministerstwo planuje zmiany w przepisach dotyczących klasyfikacji uczniów z ADHD jako osób, którym potrzebne jest wsparcie w postaci orzeczenia o potrzebie specjalnego kształcenia oraz profesjonalnej pomocy nauczycieli wspomagających, co umożliwiłoby im korzystanie z dodatkowego wsparcia pedagogicznego? Czy są rozważane konkretne działania lub programy pilotażowe, które mogłyby ocenić efektywność wsparcia nauczyciela wspomagającego w pracy z uczniami z ADHD? Czy ministerstwo zamierza podjąć inicjatywy mające na celu zwiększenie świadomości nauczycieli i kadry pedagogicznej na temat ADHD oraz skutecznych metod pracy z uczniami dotkniętymi tym zaburzeniem? Czy przewidziane są szkolenia i warsztaty, które mogłyby poprawić jakość wsparcia dla dzieci z ADHD? Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie systemu monitorowania efektów wsparcia udzielanego uczniom z ADHD, co pozwoliłoby na bieżącą ocenę skuteczności podejmowanych działań i ich modyfikację w razie potrzeby? Czy planowane są dodatkowe środki finansowe lub programy grantowe, które umożliwią szkołom zatrudnienie nauczycieli wspomagających oraz specjalistów wspierających uczniów z ADHD? Uważam, że takie rozwiązania byłyby istotnym krokiem w kierunku budowy bardziej inkluzyjnego systemu edukacji, w którym każde dziecko miałoby możliwość realizowania swojego potencjału niezależnie od trudności, z jakimi się boryka. Inwestycja w odpowiednie wsparcie dla uczniów z ADHD to inwestycja w przyszłość, która przyniesie korzyści nie tylko samym dzieciom, ale również całemu społeczeństwu poprzez zmniejszenie liczby niepowodzeń szkolnych, poprawę wyników edukacyjnych oraz lepszą integrację społeczną. Uczniowie objęci wsparciem mają większe szanse na osiągnięcie sukcesów edukacyjnych, rozwój swoich talentów oraz aktywne uczestnictwo w życiu społecznym i zawodowym. Dlatego jestem przekonana, że inwestycja we wsparcie dla uczniów z ADHD jest inwestycją, która przyniesie długofalowe korzyści dla nas wszystkich. Z poważaniem Marta Stożek Posłanka na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie wsparcia dla uczniów z ADHD Odpowiedź na interpelację nr 8957 w sprawie wsparcia dla uczniów z ADHD Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz Warszawa, 07-05-2025 Szanowna Pani Poseł, w Ministerstwie Edukacji Narodowej (MEN) kontynuowane są działania, których celem jest podniesie dostępności i jakości wsparcia w procesie uczenia się i indywidualnego rozwoju dla wszystkich dzieci i uczniów, w tym dzieci/uczniów z zespołem ADHD. Działania te obejmują: poszerzanie dostępu do wsparcia w procesie kształcenia oraz podnoszenie jego jakości; rozwijanie wiedzy i umiejętności nauczycieli, w tym nauczycieli specjalistów, w zakresie rozumienia potrzeb związanych z uczeniem się dzieci i młodzieży w modelu biopsychospołecznym, a także stosowania w praktyce strategii i metod pracy ukierunkowanych na likwidowanie barier utrudniających uczenie się oraz ułatwiających osiąganie sukcesu szkolnego w zróżnicowanej klasie przez każdego ucznia, stosownie do jego możliwości; poszerzanie i upowszechnianie bazy materiałów metodycznych i dydaktycznych, a także narzędzi wspomagających identyfikację zróżnicowanych potrzeb osób uczących się, planowanie działań wspierających oraz ocenę efektywności udzielonego wsparcia; przygotowanie zmian w przepisach prawa w zakresie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka oraz pomocy i poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego, ukierunkowanych na integrowanie istniejących rozwiązań w zakresie wsparcia w procesie uczenia się, uzupełnienie instrumentów tego wsparcia ze szczególnym uwzględnieniem wzmocnienia profilaktyki trudności w uczeniu się i wczesnej pomocy, a także ograniczaniem obciążeń biurokratycznych związanych z realizacją wsparcia na rzecz zwiększenia czasu na wspieranie uczniów podczas bieżącej pracy. W obecnym stanie prawnym uczniowie, w tym uczniowie z rozpoznaniem ADHD, mogą korzystać ze wsparcia w procesie kształcenia. Wszyscy uczniowie, u których rozpoznano taką potrzebę (w wyniku rozpoznania dokonanego przez nauczyciela, rodzica lub inne osoby wskazane w przepisach [1] lub badań diagnostycznych w poradni psychologiczno-pedagogicznej [2] ), powinni mieć zapewnioną pomoc psychologiczno-pedagogiczną. Za zapewnienie tej pomocy odpowiada dyrektor przedszkola, szkoły lub placówki, do której uczęszcza dziecko [3] . Katalog przyczyn, z uwagi na które występuje u dziecka/ucznia potrzeba objęcia pomocą, nie jest zamknięty [4] , a zatem także w przypadku występowania u ucznia z ADHD innych uwarunkowań niż wymienione w przepisach, pomoc powinna być udzielona. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna w placówkach wychowania przedszkolnego, szkołach i placówkach stanowi jedną z podstawowych form działalności dydaktyczno-wychowawczej przedszkola, szkoły i placówki [5] . Udzielana jest nieodpłatnie i na zasadzie dobrowolności. Nauczyciel jest zobowiązany do dostosowania wymagań edukacyjnych do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia. Dostosowanie może być zapewnione na podstawie rozpoznania nauczyciela, jak również orzeczenia czy opinii poradni. Dla dzieci ze stwierdzoną niepełnosprawnością do czasu rozpoczęcia nauki w szkole organizowane jest wczesne wspomaganie rozwoju dziecka. W przypadku dzieci, które nie mają stwierdzonej niepełnosprawności, ale występują u nich poważne zaburzenia rozwoju psychoruchowego, możliwe jest uzyskanie specjalistycznej pomocy w ramach programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem”. Kształcenie specjalne, zgodnie z przepisami art. 127 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, organizuje się dla trzech grup uczniów: niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym. Występowanie u dziecka zaburzeń neurorozwojowych nie może być utożsamiane ze stwierdzeniem występowania niepełnosprawności, niedostosowania społecznego lub zagrożenia niedostosowaniem społecznym. Nie wszystkie dzieci z zaburzeniami neurorozwojowymi wymagają stosowania w procesie kształcenia specjalnej organizacji nauki i metod pracy. W obecnym stanie prawnym nauczyciel współorganizujący kształcenie, wspólnie z nauczycielem odpowiednio wychowania przedszkolnego lub przedmiotu, prowadzi zajęcia edukacyjne oraz realizuje zintegrowane działania i zajęcia określone w indywidualnych programach edukacyjno-terapeutycznych uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Do jego zadań należy również m. in. prowadzenie, wspólnie z innymi nauczycielami, specjalistami i wychowawcami grup wychowawczych, pracy wychowawczej z ww. uczniami, a także udzielanie pomocy innym nauczycielom w doborze form i metod pracy z uczniami niepełnosprawnymi, niedostosowanymi społecznie oraz zagrożonymi niedostosowaniem społecznym oraz prowadzanie innych zajęć odpowiednich ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne uczniów, w szczególności zajęć rewalidacyjnych, resocjalizacyjnych i socjoterapeutycznych [6] . Nauczyciel współorganizujący kształcenie, w trakcie zajęć edukacyjnych, może także wspierać pracę pozostałych uczniów, którzy tego potrzebują, w tym uczniów z ADHD. W przygotowywanych rozwiązaniach w zakresie oceny funkcjonalnej planuje się, że zapewnienie wsparcia procesu nauczania ze strony dodatkowo zatrudnionego nauczyciela będzie wynikało z zakresu i rodzaju utrudnień w funkcjonowaniu uczniów uczęszczających do danego oddziału, a nie wyłącznie stwierdzenia u ucznia danego rodzaju niepełnosprawności. MEN nie planuje rozszerzania, jak również wskazywania w przepisach prawa oświatowego rozpoznań medycznych wg ICD (Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób) i łączenia ich z formami wsparcia. Osoby z tym samym rodzajem niepełnosprawności lub rozpoznaniem medycznym mogą bowiem różnie funkcjonować, a tym samym mieć różne potrzeby i wymagać innego wsparcia. Dlatego projektowany model oceny potrzeb rozwojowych i edukacyjnych, ustalania adekwatnych form wsparcia oraz finansowania tego wsparcia (proces ten zaproponowano określać „oceną funkcjonalną”), oparty jest na modelu biopsychospołecznym. W modelu tym funkcjonowanie dziecka/ucznia rozumiane jest jako wynik interakcji pomiędzy jego indywidualnymi cechami (stan zdrowia, możliwości psychofizyczne) a środowiskiem, w jakim dziecko uczy się i wychowuje. Tym samym w ocenie przyczyn trudności w rozwoju i uczeniu się dziecka/ucznia oraz planowaniu działań, które te problemy rozwiążą, uwzględnia się jego stan zdrowia, możliwości psychofizyczne, ale także zasoby i bariery w środowisku, które wpływają na proces uczenia się dziecka/ucznia i jego funkcjonowanie społeczne w przedszkolu, szkole i placówce. Oznacza to odejście od postrzegania potrzeb dziecka/ucznia wyłącznie w oparciu o rozpoznanie medyczne czy stwierdzoną niepełnosprawność. OF to proces rozpoznawania zasobów i trudności dziecka/ucznia oraz oddziałujących na niego czynników środowiskowych, uwzględniający diagnozę funkcji (opartą na klasyfikacji ICF (Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia), wiedzy o kamieniach milowych w rozwoju dziecka/ucznia oraz - o ile została postawiona - diagnozę kryterialną opartą na klasyfikacji medycznej ICD lub klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM), a także adekwatny i podlegający stałej ewaluacji program wsparcia. Celem działań MEN jest przygotowanie kadr i zasobów oświaty do skutecznego rozpoznawania i wspierania indywidualnych potrzeb dziecka/uczniów. Testowane w pilotażach rozwiązania stanowią podstawę dla opracowania przepisów i działań wspierających przedszkola, szkoły i placówki, zwłaszcza w zakresie pracy w oddziałach zróżnicowanych pod względem potrzeb dzieci/uczniów, w tym wynikających z rozpoznania ADHD. W odniesieniu do kwestii szkoleń dla nauczycieli oraz pracowników placówek oświatowych, w szczególności psychologów szkolnych pracujących z dziećmi/uczniami z ADHD, uprzejmie informuję, że MEN zainicjował działania w tym zakresie. Na zlecenie i we współpracy z MEN, Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy (IBE-PIB) i UNICEF realizują we współpracy z uczelniami i organizacjami pozarządowymi projekt pn. „Szkoła dostępna dla wszystkich" (Accesssible School for All). Głównym celem projektu jest podniesienie kompetencji nauczycieli specjalistów (pedagogów, psychologów, pedagogów specjalnych, logopedów) w zakresie udzielania adekwatnego do potrzeb wsparcia dla wszystkich grup odbiorców (dzieci/uczniów, rodziców, nauczycieli). Projekt dostarcza narzędzi pomocnych w prowadzeniu zajęć z dziećmi/uczniami w sposób zapewniający poczucie akceptacji i włączania wszystkich dzieci i uczniów. Do udziału w projekcie zaproszonych zostało ponad 500 placówek edukacyjnych (przedszkoli, szkół, poradni psychologiczno-pedagogicznych, placówek doskonalenia nauczycieli) oraz 2200 zatrudnionych w nich nauczycieli specjalistów, którzy dzięki udziałowi w projekcie zostali przygotowani do pełnienia funkcji doradcy ds. dostępności uczenia i obejmują wsparciem ponad 11 tysięcy nauczycieli i 30 tys. dzieci. Projekt ma również komponent badawczy i ewaluacyjny, a wyniki otrzymane w rezultacie tych działań zostaną wykorzystane do stworzenia banku praktyk sprawdzonych empirycznie, które zostaną udostępnione wszystkim nauczycielom-specjalistom. Projekt realizowany jest od maja 2023 r. do 31 grudnia 2025 r. Ponadto MEN zlecił IBE-PIB realizację projektu pn. „Wspieranie dostępności edukacji dla dzieci i młodzieży”. Projekt realizowany jest w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS). Głównym celem projektu jest wypracowanie i zwalidowanie rozwiązań metodycznych i organizacyjnych wspierających dostępność edukacji dla dzieci i młodzieży, a także rozwijanie kompetencji kadr systemu oświaty w obszarze pracy z dziećmi/uczniami z uwzględnieniem zróżnicowania ich potrzeb edukacyjnych i rozwojowych. Działania w zakresie wspierania kadry przedszkoli i szkół w zakresie realizacji dzieci i młodzieży ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi, w tym z ADHD, prowadzone są również w Ośrodku Rozwoju Edukacji (ORE), który jest centralną placówką doskonalenia nauczycieli. ORE zorganizował 27 marca 2025 r. ogólnopolską konferencję „ADHD w edukacji: Wyzwania, rozwiązania i możliwości” z udziałem Pani Pauliny Piechny-Więckiewicz, Podsekretarz Stanu w MEN, Pana Marcina Józefaciuka, Posła na Sejm RP i Przewodniczącego Parlamentarnego Zespołu ds. ADHD oraz przedstawicieli Biura Rzecznika Praw Dziecka [7] . W 2024 r., w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS), rozpoczęła się realizacja projektu pn. „Przygotowanie kompleksowego wsparcia poradni psychologiczno-pedagogicznych”. Projekt jest realizowany przez MEN we współpracy ze Szkołą Główną Handlową (SGH) w Warszawie. Celem projektu jest wdrożenie zmian w systemie poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego, która przełoży się na zwiększenie dostępności wsparcia dla dzieci, młodzieży i ich rodzin. Jednym z dotychczasowych rezultatów projektu było opracowanie w 2024 r. dokumentu pn. „Koncepcja rozwoju poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego”. Dokument ten, to efekt ponad rocznej pracy MEN, SGH, ale także przedstawicieli poradni psychologiczno-pedagogicznych. Do przygotowania dokumentu przyczyniło się 12 spotkań z przedstawicielami poradni, związków zawodowych (ZZ Rada Poradnictwa oraz Polskiego Związku Logopedów), organów prowadzących i kuratoriów oświaty. Dokument był poddany konsultacjom. Drugim etapem realizacji jest realizacja 16 projektów grantowych, w ramach których publiczne PPP będą mogły otrzymać wsparcie finansowe w wysokości ponad 70 mln zł. Z grantów będzie można zakupić sprzęt, narzędzia diagnostyczne, które będą wykorzystywane we wdrażaniu zmian opisanych w „Koncepcji”. Poza grantami poradnie otrzymają także wsparcie szkoleniowo-doradcze ze strony uczelni, działających w poszczególnych województwach , które będą „grantodawcami” oraz ekspertów MENi SGH. Kolejny projekt FERS pn. „Przygotowanie systemu informatycznego wspierającego poradnictwo psychologiczno-pedagogiczne” realizowany jest przez Centrum Informatyczne Edukacji w partnerstwie z MEN. Celem projektu jest stworzenie sytemu informatycznego, wspierającego funkcjonowanie systemu pomocy i poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego. W systemie zostanie zapewniony dostęp do opracowanych w projektach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój (POWER) i sfinansowanych z budżetu MEN narzędzi diagnostycznych, które będą wspierały trafną diagnozę potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dzieci/uczniów, z uwzględnieniem kontekstu środowiska przedszkolnego/szkolnego. Od stycznia br. obowiązują przepisy, które umożliwiają działanie ww. systemu [8] . Narzędzia będą nieodpłatnie udostępniane nauczycielom specjalistom zatrudnionym w poradniach psychologiczno-pedagogicznych oraz przedszkolach i szkołach. Planowana data udostępnienia narzędzi w systemie informatycznym to wrzesień 2025 r. W celu rozwijania kompetencji kadry oświatowej, w tym w zakresie pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla uczniów nieneurotypowych, Minister Edukacji wskazał wśród celów polityki oświatowej państwa roku szkolnym 2024/2025 wspieranie dobrostanu dzieci i młodzieży, ich zdrowia psychicznego oraz rozwijanie empatii i wrażliwości. MEN, w porozumieniu z jednostkami podległymi i nadzorowanymi, zlecił również realizację szeregu szkoleń mających na celu poszerzenie kompetencji kadr oświatowych oraz wspieranie ich w realizacji zadań na rzecz pracy z młodzieżą z uwzględnieniem zróżnicowania ich potrzeb, w tym także na rzecz dzieci i uczniów z ADHD. ORE realizuje w roku szkolnym 2024/2025 następujące formy doskonalenia dyrektorów i nauczycieli: wdrażanie zaleceń postdiagnostycznych i organizowania wsparcia dla uczniów z ADHD w rzeczywistości szkolnej, wzmocnienie kompetencji kadr systemu oświaty w zakresie metod pracy z grupą zróżnicowaną, z uwzględnieniem uczniów z ADHD, podniesienie umiejętności kadr młodzieżowych ośrodków wychowawczych (MOW) i młodzieżowych ośrodków socjoterapii (MOS) w zakresie pracy z wychowankiem niedostosowanym społecznie/zagrożonym niedostosowaniem społecznym posiadającym diagnozę ADHD, organizacja spotkania dla dyrektorów placówek doskonalenia nauczycieli i nauczycieli konsultantów ds. kadry kierowniczej oświaty w obszarze zapewnienia kształcenia, wychowania i opieki uczniów z rozpoznaniem ADHD, opracowanie publikacji pt. „Rola biblioterapii w pracy z dzieckiem z ADHD – wskazówki metodyczne”, skierowanej do nauczycieli, ze szczególnym uwzględnieniem wychowania przedszkolnego, edukacji wczesnoszkolnej i nauczycieli bibliotekarzy. ORE prowadzi szereg działań wspierających realizację zadań z zakresu wparcia uczniów z rożnymi potrzebami, w tym m. in.: projekt FERS pn. „Budowa skoordynowanego systemu pomocy specjalistycznej opartej na Specjalistycznych Centrach Wspierających Edukację Włączającą (SCWEW) i jego wdrożenia”; szkolenia i doradztwo dla kadr poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego. MEN zlecił zarówno realizację programów szkoleniowych, jak również organizację studiów podyplomowych, których ukończenie umożliwia poszerzenie wiedzy i umiejętności przez nauczycieli lub zdobycie nowych, dodatkowych kwalifikacji. Obecnie uruchomiona została już trzecia edycja bezpłatnych dla uczestników studiów podyplomowych na kierunkach: Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i wsparcie rodziny; Pedagog specjalny w edukacji włączającej; Psychologia edukacyjna z przygotowaniem pedagogicznym; Polski język migowy dla nauczycieli. W ramach ww. projektu pn. „Szkoła dostępna dla wszystkich” poza wsparciem kadry, opracowane zostały również materiały metodyczne, dotyczące projektowania uniwersalnego oraz racjonalnych usprawnień w edukacji, ze szczególnym uwzględnieniem działań ukierunkowanych na podtrzymywanie uważności i motywacji uczniów. Materiały są bezpłatnie dostępne na stronie internetowej IBE [9] . Działania przewidziane w projekcie skierowane są również na potrzeby dzieci/uczniów, u których potrzeby rozwojowe i edukacyjne wynikają ze stwierdzonego zespołu ADHD. W projekcie zaplanowano m. in. opracowanie profilu funkcjonalnego ucznia z ADHD w kontekście doradztwa zawodowego i oceny predyspozycji zawodowych, przeprowadzenie analizy dobrostanu szkolnego uczniów z ADHD, a także przegląd narzędzi diagnostycznych i materiałów metodycznych, wykorzystywanych w pracy z uczniami i uczennicami z ADHD. W projekcie powstanie również nowy poradnik metodyczny, dotyczący pracy z dziećmi i uczniami, którzy w związku z rozpoznaniem ADHD wymagają wsparcia w procesie uczenia się i funkcjonowaniu społecznym. W pracach na poradnikiem przewidziano współpracę ze środowiskiem osób z ADHD. W okresie od kwietnia 2025 r. do grudnia 2027 r. zorganizowany zostanie również cykl szkoleń online dla nauczycieli przedmiotów. Działania IBE w projekcie pn. „Wspieranie dostępności edukacji dla dzieci i młodzieży” w zakresie pracy z uczniami z ADHD: Ekspertyza „Model oceny funkcjonowania ucznia z ADHD – w stronę standardu diagnostycznego”, która została wykonana w 2024 r. Opracowanie w br. poradnika metodycznego dla nauczycieli w zakresie pracy z uczniami z ADHD na wszystkich etapach edukacji. Planowana struktura poradnika: ADHD – aktualne kryteria diagnostyczne i terminologia, ADHD – portret(y) psychologiczne i edukacyjne (edukacyjne i psychologiczne skutki ADHD), ABC potrzeb uczniów z ADHD, Metody pracy indywidualnej i w małych grupach, Uczeń z ADHD w zespole zróżnicowanym – strategie pracy nauczycieli przedmiotów, Zasoby wspierające ucznia z ADHD i jego rodzinę, Zasoby wspierające nauczycieli. Organizacja w okresie od kwietnia br. do grudnia 2027 r. cyklu szkoleń online dla nauczycieli przedmiotów, które obejmą szkolenia z trenerem w wymiarze 3 godz. spotkania i 3 godz. samokształcenia (poradnik, case studies, webinar do odsłuchania). Przewidziano cztery programy szkoleń adresowanych do nauczycieli przedszkoli oraz trzech etapów edukacyjnych. Narzędzie do oceny kompetencji metapoznawczych uczniów i uczennic wraz z poradnikami dla użytkowników, które będzie możliwe do wykorzystania również w pogłębionej ocenie funkcjonowania uczniów z ADHD (do 2029 r.). Opracowanie funkcjonalnego profilu zawodowego dla uczniów z ADHD wraz z materiałem metodycznym dla doradców zawodowych (do czerwca 2026 r.). Na zlecenie MEN zostały opracowane narzędzia ułatwiające rozpoznanie potrzeb dzieci i młodzieży, zrozumienie przyczyn występowania problemów w rozwoju lub uczeniu się oraz zaplanowanie odpowiedniego wsparcia: Skrining Rozwoju Małego Dziecka (SRMD) to narzędzie przesiewowe, do monitorowania rozwoju małych dzieci 6 miesięcy do 7 r. ż. ; Kwestionariusz Szkolnej Oceny Funkcjonalnej (KSzOF) jest narzędziem przygotowanym dla nauczycieli, które pomaga zrozumieć przyczyny trudności w uczeniu się i funkcjonowaniu ucznia, w tym dziecka/ucznia z ADHD w szkole podstawowej i ponadpodstawowej; Kompleksowa Analiza Procesów Poznawczych (KAPP) to zestaw narzędzi diagnostycznych przeznaczonych do oceny funkcjonowania poznawczego dzieci i młodzieży w wieku od 3 miesięcy do 25 lat; Bateria Objawy-Kompetencje-Cechy (OKC) służy do całościowej diagnozy osobowości i funkcjonowania emocjonalno-społecznego dzieci i młodzieży. Narzędzia są bezpłatne, elektroniczne. Wszystkie narzędzia zostaną udostępnione w systemie informatycznym przygotowanym przez MEN do 1 września 2025 r. (aktualnie trwają prace programistyczne). Planuje się dalszy rozwój narzędzi diagnostycznych oraz materiałów metodycznych wspierających nauczycieli w pracy z uczniami z ADHD, a także realizację szkoleń online do 2029 roku. W celu poprawy dostępu do pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla dzieci i młodzieży, od 1 września 2022 r. rozpoczęło się wdrażanie pierwszego etapu standaryzacji zatrudniania w przedszkolach i szkołach nauczycieli specjalistów. Wprowadzenie standardów zostało rozłożone na dwa etapy: I etap od 1 września 2022 r. i II etap od 1 września 2024 r. [10] W roku szkolnym 2024/2025 liczba etatów psychologów w szkołach i placówkach objętych standardem zatrudnienia specjalistów wzrosła o ponad 2,7 tys. etatów (+ 28,5%), z 10,5 tys. etatów w roku szkolnym 2023/2024 do niemal 13,6 tys. w bieżącym roku szkolnym. Ogólna liczba nauczycieli specjalistów wzrosła o ponad 4,3 tys. etatów - z 46,6 tys. (na 30.09.2023 r.) do niemal 54,4 tys. w bieżącym roku szkolnym (+ 16,6%). Zwiększona liczba nauczycieli specjalistów oznacza zwiększony dostęp do wsparcia w przedszkolu/szkole, bez potrzeby uzyskiwania dodatkowych dokumentów wydawanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne, takich jak opinia czy orzeczenie. Stan zatrudnienia nauczycieli specjalistów jest na bieżąco monitorowany w Systemie Informacji Oświatowej. W każdym kuratorium oświaty zostali powołani wizytatorzy do spraw edukacji włączającej [11] , których zadaniem jest: wspieranie dyrektorów przedszkoli, szkół i placówek oraz rodziców uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi, upowszechnianie efektywnych praktyk. MEN we współpracy z ORE zapewnia wymianę doświadczeń i doskonalenia dla tej grupy wizytatorów. Raz na kwartał organizowane są spotkania z wizytatorami w ramach sieci. Do tej pory odbyło się 27 takich spotkań. W ramach wspomnianego projektu IBE „Wspieranie dostępności edukacji dla dzieci i młodzieży” pilotowane będą wskaźniki rozwoju edukacji włączającej (SORED- system rozwoju edukacji dostępnej). Nowym komponentem będzie wspieranie klimatu społecznego szkoły. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Paulina Piechna-Więckiewicz Podsekretarz Stanu [1] § 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1798). [2] § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 lutego 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradni specjalistycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2499). [3] § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach. [4] § 2 ust. 2 ww. rozporządzenia. [5] Art. 109 ust.1 pkt 5ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r.- Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm. ). [6] §7 ust. 7 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 2020 r. poz. 1309). [7] Link do agendy konferencji : https://ore.edu.pl/2025/03/konferencja-adhd-w-edukacji-wyzwania-rozwiazania-mozliwosci/ [8] Art. 44e ustawy - Prawo oświatowe. [9] https://ibe.edu.pl/pl/zasoby-wspieranie-dostepnosci-edukacji [10] Art.42 d ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986, z późn. zm.). [11] https://ore.edu.pl/2024/10/wizytatorzy-ds-edukacji-wlaczajacej-2/