Interpelacja w sprawie długu terytorialnego Republiki Czeskiej wobec Rzeczypospolitej Polskiej

Interpelacja w sprawie długu terytorialnego Republiki Czeskiej wobec Rzeczypospolitej Polskiej Interpelacja nr 8933 do ministra spraw wewnętrznych i administracji, ministra spraw zagranicznych w sprawie długu terytorialnego Republiki Czeskiej wobec Rzeczypospolitej Polskiej Zgłaszający: Jarosław Krajewski, Waldemar Andzel, Małgorzata Wassermann, Jerzy Polaczek, Wojciech Michał Zubowski, Lidia Czechak Data wpływu: 31-03-2025 Szanowny Panie Ministrze, wskutek prowadzonych w latach 1955–1957 prac nad ustaleniem granicy polsko-czeskiej, w czerwcu 1958 roku Polska i ówczesna Czechosłowacja podpisały umowę o ostatecznym wytyczeniu granicy państwowej, która weszła w życie 14 lutego 1959 roku. Na mocy tej umowy Polska przekazała 1205,90 ha terytorium, natomiast otrzymała jedynie 837,46 ha, co oznacza deficyt na niekorzyść Polski o 368,44 ha (3,6844 km2). Powstały tzw. dług terytorialny nie został rozliczony przez ponad 65 lat. Po rozpadzie Czechosłowacji obowiązek uregulowania tej kwestii przeszedł na Republikę Czeską, która mimo wcześniejszych zobowiązań, nie sfinalizowała przekazania gruntów na rzecz Polski. Warto podkreślić, że sprawa długu terytorialnego wobec Polski nie jest podważana przez stronę czeską, ale nadal stanowi przedmiot nierozwiązanego sporu pomiędzy sąsiednimi i zaprzyjaźnionymi państwami. Rozwiązaniem sprawy od 1992 r. zajmowała się Stała Polsko-Czeska Komisja Graniczna przy MSW w Warszawie, co wynikało z: umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Czeską o wspólnej granicy państwowej, sporządzonej w Pradze dnia 17 stycznia 1995 roku, która m.in. ustanawia Stałą Polsko-Czeską Komisję Graniczną (zwaną dalej Komisją Graniczną) jako właściwą do organizowania i przeprowadzania wspólnej kontroli przebiegu granicy państwowej i rozmieszczenia znaków granicznych oraz sporządzania dokumentacji granicznej (geodezyjnej i kartograficznej), porozumienia między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a rządem Czeskiej i Słowackiej Republiki Federacyjnej, zawartego 4 maja 1992 r. równocześnie z wymianą dokumentów ratyfikacyjnych Układu o dobrym sąsiedztwie, solidarności i przyjacielskiej współpracy między Rzecząpospolitą Polską a Czeską i Słowacką Republiką Federacyjną (Republika Czeska jest sukcesorem powyższych aktów), które stanowi, że dług terytorialny 368,44 ha Republiki Czeskiej wobec Rzeczypospolitej Polskiej ma zostać wyrównany podczas wspólnej kontroli przebiegu polsko-czeskiej granicy państwowej, przeprowadzonej przez Komisję Graniczną. Efektem prac Komisji Granicznej było opracowanie w 2005 r. dokumentacji granicznej. Kwestia długu terytorialnego pozostała jednak nieuregulowana. W 2005 r. rząd Republiki Czeskiej zaproponował rekompensatę finansową, którą Polska słusznie odrzuciła. Władze Republiki Czeskiej zobowiązały się przygotować spis terenów, które zostaną przekazane Rzeczypospolitej Polskiej. W czasach rządów Prawa i Sprawiedliwości zarówno MSZ oraz MSWiA konsekwentnie podejmowało działania w celu uregulowania tej kwestii w drodze rozmów dwustronnych, zgodnie z prawnomiędzynarodowym zobowiązaniem wiążącym Republikę Czeską. Ta sprawa była niejednokrotnie podnoszona w trakcie konsultacji międzyrządowych, rozmów ministrów spraw zagranicznych oraz spotkań na innych szczeblach, a także była przedmiotem korespondencji skierowanej przez premiera Mateusza Morawieckiego do premiera Republiki Czeskiej w dniu 3 marca 2021 r. w którym wskazano na konieczność szybkiego powrotu do rozmów w celu rozwiązania kwestii długu. Odpowiedź premiera Republiki Czeskiej była niestety ogólna i wymijająca, a także nie odnosiła się do konkretnych propozycji strony polskiej prowadzenia dalszych intensywnych rozmów w tej sprawie nad aktualnym wykazem gruntów i projektem umowy międzynarodowej. W oparciu o najnowsze publikacje i analizy ekspertów (w tym doniesienia z opracowań instytucji badawczych), należy ponownie stwierdzić, że problem nierozliczonego przez ponad 65 lat długu terytorialnego Republiki Czeskiej wobec Rzeczypospolitej Polskiej stanowi kwestię o strategicznym znaczeniu dla interesu narodowego RP i zobowiązuje rząd do pracy na rzecz przyspieszenia uregulowania tej kwestii. W związku z powyższym zwracamy się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Jakie konkretne kroki podjął rząd w latach 2024-2025 w kierunku uregulowania sprawy długu terytorialnego wobec naszego kraju? Jaka jest aktualna propozycja rekompensaty terytorialnej ze strony Republiki Czeskiej? Czy istnieje już propozycja harmonogramu spotkań konsultacyjnych z udziałem przedstawicieli rządów obu państw, mającego na celu przyspieszenie finalizacji negocjacji i podpisania umowy międzyrządowej w tej sprawie? Czy rząd przewiduje możliwość wprowadzenia dodatkowych instrumentów prawnych i działań międzynarodowych w celu uruchomienia innych mechanizmów, które pozwoliłyby na zagwarantowanie skutecznego i rzetelnego rozliczenia długu terytorialnego wobec naszego kraju? Kiedy miały miejsce ostatnie ustalenia między rządami Republiki Czeskiej i Rzeczypospolitej Polskiej w tej sprawie? Kiedy przewidywane jest ostateczne uregulowanie kwestii długu terytorialnego Republiki Czeskiej wobec Rzeczypospolitej Polskiej? Kiedy planowane są najbliższe polsko-czeskie konsultacje międzyrządowe? Z poważaniem

Odpowiedź na interpelację w sprawie długu terytorialnego Republiki Czeskiej wobec Rzeczypospolitej Polskiej Odpowiedź na interpelację nr 8933 w sprawie długu terytorialnego Republiki Czeskiej wobec Rzeczypospolitej Polskiej Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski Warszawa, 23-04-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację nr 8933 Pana Posła Jarosława Krajewskiego i innych Państwa Posłów w sprawie długu terytorialnego Republiki Czeskiej wobec Rzeczypospolitej Polskiej, uprzejmie informuję, co następuje. Ministerstwo Spraw Zagranicznych pragnie podziękować Państwu za zainteresowanie kwestią uregulowania długu terytorialnego Republiki Czeskiej wobec Rzeczypospolitej Polskiej. Odnosząc się do postawionych pytań należy przypomnieć, że w oparciu o kilkuletnie prace Stałej Polsko-Czeskiej Komisji Granicznej oraz o wyniki rozmów na szczeblu eksperckim i politycznym w 2015 r. został uzgodniony między stronami i następnie zatwierdzony przez czeską Radę Ministrów wykaz działek do przekazania RP tytułem uregulowania długu terytorialnego, a strona polska przekazała stronie czeskiej projekt Umowy między Rządem RP a Rządem Republiki Czeskiej o uregulowaniu przebiegu granicy państwowej. Strona czeska wycofała się z poczynionych ustaleń i formalnie nie ustosunkowała się do propozycji rozpoczęcia negocjacji tej umowy. W kolejnych latach kwestia ta była podnoszona przez stronę polską w rozmowach politycznych, w tym 9 października 2024 r. w Pradze podczas polsko-czeskich konsultacji międzyrządowych w rozmowie pomiędzy Min. R. Sikorskim a Min. J. Lipavskim. W 2025 r. planowane jest wznowienie polsko – czeskich konsultacji na szczeblu eksperckim, których celem będzie przedstawienie stanowiska stron w odniesieniu do sposobu uregulowania czeskiego długu terytorialnego, a przede wszystkim uzyskanie od strony czeskiej szczegółowych informacji nt. przyczyn wycofania się z ustaleń poczynionych w 2015 r. Ze względu na mające się odbyć w tym roku w Republice Czeskiej wybory parlamentarne i w konsekwencji możliwą zmianę rządu, można przypuszczać, że strona czeska nie będzie dążyła do szybkiego zakończenia sprawy. Kwestia czeskiej kampanii wyborczej wpływa także na plany dot. kolejnych konsultacji międzyrządowych, prowadzone są robocze rozmowy mające na celu ustalenie ich terminu. Jednocześnie sugeruję, podobnie jak to miało miejsce we wcześniejszych odpowiedziach MSZ na interpelacje i pytania składane w tej sprawie przez Posłanki i Posłów RP (np. odpowiedź na zapytanie nr 3690 Posła Jerzego Małeckiego oraz grupy Posłów na Sejm RP), rozważenie możliwości podjęcia przez Państwa i innych parlamentarzystów działań, które wsparłyby starania Rządu w tej kwestii. Uważam, że w kontekście dalszych zabiegów o uregulowanie kwestii długu terytorialnego wsparcie ze strony Sejmu byłoby bardzo pomocne. Z wyrazami szacunku z up. Władysław Teofil Bartoszewski Sekretarz Stanu