Interpelacja w sprawie wcześniejszej emerytury dla nauczycieli, którzy spełnili ustawowe wymagania, a możliwości skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia

Interpelacja w sprawie wcześniejszej emerytury dla nauczycieli, którzy spełnili ustawowe wymagania, a możliwości skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia Interpelacja nr 8720 do ministra edukacji w sprawie wcześniejszej emerytury dla nauczycieli, którzy spełnili ustawowe wymagania, a możliwości skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia Zgłaszający: Gabriela Lenartowicz Data wpływu: 18-03-2025 Racibórz, dnia 05-03-2025 r. Szanowna Pani Minister, działając na podstawie ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora art. 14 ust. 1 pkt 7 z dnia 9 maja 1996 r. (Dz. U. 1996 Nr 73 poz. 350 z późniejszymi zmianami), oraz art. 191-193 Regulaminu Sejmu zwracam się do Pani w sprawie wcześniejszej emerytury dla nauczycieli, którzy spełnili ustawowe wymagania, a możliwością skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia. W związku z zapytaniem, które wpłynęło do mojego biura poselskiego dotyczące wcześniejszej emerytury dla nauczycieli, którzy spełnili ustawowe wymagania, a możliwością skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia zwracam się do Pani Minister o informację w tej sprawie. Od 1 września 2024 roku nauczyciele, którzy nie osiągnęli powszechnego wieku emerytalnego, ale mają odpowiedni staż pracy, mogą przechodzić na wcześniejszą emeryturę. Jednym z uprawnień nauczycieli o czym mówi art. 73 ust. 2 ustawy Karta Nauczyciela nauczycielowi, któremu do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok, urlop dla poratowania zdrowia nie może być udzielony na okres dłuższy niż do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym nauczyciel nabywa uprawnienia emerytalne. Wprowadzenie tej możliwości skomplikowało jednak korzystanie przez nich z urlopu dla poratowania zdrowia w ten sposób, że ograniczenie możliwości skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia lub czasu jego trwania nie jest związane z rodzajem emerytury, z jakiej może skorzystać nauczyciel więc może to być zarówno emerytura powszechna, jak też emerytura wcześniejsza. Jednym z uprawnień nauczycieli o czym mówi art. 73 ust. 2 ustawy Karta Nauczyciela nauczycielowi, któremu do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok, urlop dla poratowania zdrowia nie może być udzielony na okres dłuższy niż do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym nauczyciel nabywa uprawnienia emerytalne. Na podstawie przepisów w których zawarte zostały rozwiązania dotyczące przejścia nauczyciela na emeryturę po rozwiązaniu przez niego stosunku pracy po przepracowaniu określonego okresu. Na emeryturę, o której mowa w art. 88a Karty Nauczyciela, mogą przejść, począwszy od dnia: 1 września 2024 r. – nauczyciele urodzeni przed dniem 1 września 1966 r.; 1 września 2025 r. – nauczyciele urodzeni po dniu 31 sierpnia 1966 r. a przed 1 września 1969 r.; 1 września 2026 r. – nauczyciele urodzeni po dniu 31 sierpnia 1969 r. bez względu na wiek. Wraz z wejściem w życie przepisu art. 88a Karty Nauczyciela jest dzień 1 września 2024 r. i będzie on obejmował w kolejnych latach kolejne grupy nauczycieli. Brak przepisów przejściowych do ustawy z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1672) powoduje wątpliwości w interpretowaniu przepisów. Dlatego w związku z tym, że temat budzi wiele niejasności i wątpliwości wśród nauczycieli oraz ze względu na brak przepisów przejściowych do ustawy z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1672) uprzejmie proszę o odpowiedź na pytania: Czy dyrektor szkoły lub placówki oświatowej mógł udzielić urlopu dla poratowania zdrowia nauczycielowi, który złożył wniosek o jego udzielenie w terminie poprzedzającym datę wejścia w życie znowelizowanych przepisów, tj. do dnia 31 sierpnia 2024 r., i który nabył z dniem 1 września 2024 r. prawo do emerytury, o której mowa w art. 88a Karty Nauczyciela? Czy jeżeli dyrektor udzielił urlopu dla poratowania zdrowia nauczycielowi, który od 1 września 2024 r. mógł potencjalnie przejść na wcześniejszą emeryturę, naruszył przepis art. 73 ust. 2 Karty Nauczyciela? Czy w związku z tym będą wyciągane wobec niego konsekwencje służbowe? Który organ jest władny i ma prawo na podstawie przepisów do wydania decyzji czy nauczyciel nabył prawo do wcześniejszej emerytury dla nauczycieli, kiedy taka informacja jest potrzebna na przykład dyrektorowi szkoły lub placówki oświatowej przy udzielaniu urlopu dla poratowania zdrowia? Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi prace legislacyjne związane z tym, aby wszelkie wątpliwości dotyczące przedstawionych powyżej rozbieżności zostały uregulowane? Z poważaniem Gabriela Lenartowicz

Odpowiedź na interpelację w sprawie wcześniejszej emerytury dla nauczycieli, którzy spełnili ustawowe wymagania, a możliwości skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia Odpowiedź na interpelację nr 8720 w sprawie wcześniejszej emerytury dla nauczycieli, którzy spełnili ustawowe wymagania, a możliwości skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 08-04-2025 Szanowna Pani Poseł, ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023 poz. 1672) zostały wprowadzone regulacje dotyczące zapewnienia prawa do emerytury na szczególnych zasadach nauczycielom, którzy podjęli pracę na stanowisku nauczyciela przed wprowadzeniem reformy emerytalnej w 1999 r., kiedy to system emerytalny przewidywał dla nauczycieli odrębne zasady przechodzenia na emeryturę, a którym nie przysługuje prawo do przejścia na emeryturę na takich zasadach na podstawie dotychczasowych przepisów. Wprowadzając nowe przepisy zastosowano ponad roczne vacatio legis, umożliwiając tym samym wszystkim zainteresowanym, w tym dyrektorom szkół, zapoznanie się z nimi i przygotowanie do zmian, jakie wynikają z ich wejścia w życie. W art. 1 ww. ustawy został dodany art. 88a do ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. 2024 poz. 986 z późn. zm.), w którym zawarte są rozwiązania dotyczące przejścia nauczyciela na emeryturę po rozwiązaniu przez niego stosunku pracy, bez względu na wiek. Na emeryturę, o której mowa w art. 88a ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela, na mocy art. 93c mogą przejść, począwszy od dnia: 1 września 2024 r. – nauczyciele urodzeni przed dniem 1 września 1966 r.; 1 września 2025 r. – nauczyciele urodzeni po dniu 31 sierpnia 1966 r., a przed 1 września 1969 r.; 1 września 2026 r. – nauczyciele urodzeni po dniu 31 sierpnia 1969 r. Natomiast kwestie dotyczące urlopu dla poratowania zdrowia nauczycieli w sposób zupełny regulują przepisy art. 73 ustawy – Karta Nauczyciela. Zgodnie z art. 73 ust. 1 ww. ustawy dyrektor szkoły udziela urlopu dla poratowania zdrowia nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, po przepracowaniu co najmniej 7 lat w szkole, w wymiarze nie niższym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia: choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej lub choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę, lub na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową w wymiarze nie przekraczającym jednorazowo roku, z zastrzeżeniem ust. 2. W ust. 2 ustawodawca ogranicza prawo do urlopu nauczycielom, którym do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok. Urlop dla poratowania zdrowia nie może być udzielony na okres dłuższy niż do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym nauczyciel nabywa uprawnienia emerytalne. Nie jest to nowe rozwiązanie, obowiązuje ono od czasu wprowadzenia ustawy – Karta Nauczyciela. Pierwotnie przepis znajdował się w art. 73 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela, natomiast od 2024 r. został przeniesiony do ust. 2 ww. artykułu i stanowi odrębną jednostkę redakcyjną. W świetle ww. przepisów ograniczenie możliwości skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia lub czasu jego trwania nie jest związane z rodzajem emerytury, z jakiej może skorzystać nauczyciel. Nie ma zatem znaczenia, czy nauczyciel nabył prawo do wcześniejszej emerytury nauczycielskiej w trybie art. 88 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela na zasadach ogólnych po przekroczeniu powszechnego wieku emerytalnego czy też nabywa prawo na mocy art. 88a ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela. Powyższe stanowisko potwierdził Sąd Najwyższy – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w wyroku z dnia 26 marca 2007 r. I PK 262/06. Jednocześnie należy stwierdzić, że zgodnie z przepisami art. 73 ww. ustawy obowiązek sprawdzenia czy nauczyciel spełnia warunki formalne do uzyskania prawa do urlopu dla poratowania zdrowia spoczywa na dyrektorze szkoły lub placówki. Powyższa czynność powinna zostać dokonana przez dyrektora na podstawie teczki akt osobowych nauczyciela. Należy podkreślić, że na mocy obowiązujących przepisów [1] założenie i prowadzenie dla każdego pracownika dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akt osobowych pracownika należy do podstawowych obowiązków pracodawcy związanych z dokumentacją pracowniczą. Stosownie bowiem do art. 68 ust. 1 pkt 5 i ust. 5 ustawy – Prawo oświatowe z dnia 14 grudnia 2016 r. (Dz. U. 2024 poz. 737 z późn. zm.) dyrektor szkoły lub placówki jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych w szkole lub placówce nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami. Do jego kompetencji należy podejmowanie określonych przepisami prawa decyzji w zakresie spraw pracowniczych. Dysponuje środkami określonymi w planie finansowym szkoły lub placówki i ponosi odpowiedzialność za ich prawidłowe wykorzystanie, a także może organizować administracyjną, finansową i gospodarczą obsługę szkoły. Tak więc ze względu na charakter sprawowanej funkcji dyrektor jest decydentem, czyli podmiotem uprawnionym do podejmowania decyzji. Przy czym należy podkreślić, że dyrektor szkoły lub placówki powinien działać na podstawie i w granicach obowiązującego prawa. Decyzje dyrektora szkoły lub placówki weryfikowane są przez sądy pracy, które zgodnie z art. 91c ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela rozpatrują spory o roszczenia ze stosunku pracy nauczycieli. Natomiast Ministerstwo Edukacji Narodowej nie posiada uprawnień do rozstrzygania sporów stron na tle stosowania przepisów prawa pracy, jak również nie jest uprawnione do wydawania powszechnie obowiązującej wykładni przepisów prawa pracy, a wydawane opinie nie są wiążące zarówno dla stron stosunku pracy, organizacji pracodawców i pracowników, Państwowej Inspekcji Pracy oraz sądów pracy. Jednocześnie pragnę podkreślić, że w świetle art. 57 ustawy – Prawo oświatowe nadzór nad działalnością szkoły lub placówki w zakresie spraw finansowych i administracyjnych, z uwzględnieniem odrębnych przepisów, sprawuje organ prowadzący szkołę lub placówkę. Nadzorowi podlega w szczególności: prawidłowość dysponowania przyznanymi szkole lub placówce środkami budżetowymi oraz pozyskanymi przez szkołę lub placówkę środkami pochodzącymi z innych źródeł, a także gospodarowania mieniem; przestrzeganie obowiązujących przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników i uczniów; przestrzeganie przepisów dotyczących organizacji pracy szkoły i placówki. Biorąc pod uwagę powyższe wyjaśnienia, w opinii Ministerstwa Edukacji Narodowej nie ma potrzeby zmian we wskazanym przez panią poseł zakresie. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu [1] Rozporządzenie z dnia 10 grudnia 2018 r. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie dokumentacji pracowniczej (Dz. U. 2024 poz. 535 z późn. zm.) wydane na mocy upoważnienia zawartego w art. 298 1 Kp.