Interpelacja w sprawie likwidacji szkół w małych miejscowościach i wsiach

Interpelacja w sprawie likwidacji szkół w małych miejscowościach i wsiach Interpelacja nr 8624 do ministra edukacji w sprawie likwidacji szkół w małych miejscowościach i wsiach Zgłaszający: Bożena Lisowska Data wpływu: 13-03-2025 Szanowna Pani Ministro, w styczniu i lutym 2025 r. w województwie lubelskim do lubelskiego kuratora oświaty wpłynęły kolejne wnioski, które zostały złożone na podstawie art. 89 ustawy Prawo oświatowe. Dotyczyły one likwidacji szkół podstawowych lub ich reorganizacji. Rady gmin wyraziły wolę ich likwidacji w formie tzw. uchwał intencyjnych. Lubelski kurator oświaty negatywnie zaopiniował wniosek burmistrza miasta Urzędów o reorganizację Szkół Podstawowych w Bobach-Kolonii i Moniakach. Również wniosek o likwidację Szkoły Podstawowej w Marianówce w gminie Wilkołaz został uznany za bezzasadny i został negatywnie zaopiniowany. Głównym problemem poruszanym przez JST jest sytuacja demograficzna w Polsce i związana z nią konieczność sieciowania szkół. Ten stan rzeczy pogłębił się szczególnie w ciągu ostatnich dwóch lat i stał się dużym problemem, który w pierwszej kolejności dotyka systemu edukacji w Polsce. W obliczu niekorzystnych zmian demograficznych małe samorządy oczekują pomocy, w formie rozwiązań systemowych, których celem mogłoby być przekształcenie szkół w centra kulturalno-edukacyjne, z ofertą skierowaną do małych dzieci oraz seniorów. Sposób funkcjonowania wiejskich szkół podstawowych powinien zostać zmieniony, tak by tereny wiejskie nie zostały pozbawione publicznego systemu oświaty, przy jednoczesnym finansowym wsparciu samorządów, aby proces likwidacji placówek oświatowych nie był konieczny. Ponadto samorządowcy podkreślają, że niezbędne są zmiany w systemie finansowania oświaty oraz uregulowanie kwestii wzajemnych rozliczeń między poszczególnymi JST za uczniów, którzy pobierają naukę poza miejscem swojego zamieszkania. W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania: Na jakim etapie znajduje się proces legislacyjny, o którym informował wiceminister edukacji Henryk Kiepura, dotyczący prac wspierających małe wspólnoty samorządowe w funkcjonowaniu szkół na poziomie podstawowym? Jakie będą podstawowe założenia projektu? Czy, i w jaki sposób rodzice oraz nauczyciele mogą włączyć się w proces jego konsultacji? Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje wprowadzenie przepisów prawnych umożliwiających gminom i powiatom przekształcanie szkół wiejskich w centra aktywizacji społecznej, edukacyjnej i kulturalnej? Czy, i jakie środki finansowe lub programy wsparcia mogą być udostępnione samorządom, które zdecydują się na adaptację budynków szkolnych na cele inne niż wyłącznie edukacyjne? Z poważaniem Bożena Lisowska

Odpowiedź na interpelację w sprawie likwidacji szkół w małych miejscowościach i wsiach Odpowiedź na interpelację nr 8624 w sprawie likwidacji szkół w małych miejscowościach i wsiach Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 08-04-2025 Szanowna Pani Poseł, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień i informacji. Obecnie w Ministerstwie Edukacji Narodowej trwają prace nad wnioskiem o wprowadzenie projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów. Projekt ten ma na celu wprowadzenie do porządku prawnego regulacji pozwalających przede wszystkim na dostosowanie sieci szkół do postępującego niżu demograficznego, chroniąc przy tym – tam, gdzie jest to możliwe – usytuowane blisko domu rodzinnego, bezpieczne miejsca edukacji dzieci (szkoła, przedszkole). Miejsc, które wykorzystywane głównie po zakończeniu obowiązkowych zajęć edukacyjnych, mogą służyć do zaspakajania innych potrzeb lokalnej społeczności. Szkoły podstawowe, zwłaszcza te na terenach wiejskich, od wielu pokoleń są postrzegane jako ośrodki życia społeczno-kulturalnego. Przygotowywany projekt ustawy pozwala na wzmocnienie tej, dotąd nie uregulowanej ustawowo, roli szkoły, dając jednocześnie możliwość poszerzenia przez jednostki samorządu terytorialnego oferty wsparcia skierowanej do swoich mieszkańców. Infrastruktura, pustoszejącej z powodu niżu demograficznego, szkoły może więc być szansą na zaspokojenie potrzeb rodziców powracających na rynek pracy, poprzez zapewnienie w siedzibie szkoły opieki żłobkowej oraz umożliwienie korzystania z wychowania przedszkolnego. Szkoła, oczywiście przy zachowaniu wszelkich zasad związanych z bezpieczeństwem uczniów, może być również miejscem realizacji polityki senioralnej organu prowadzącego szkołę oraz pobudzania i rozwijania aktywności obywatelskiej. Proponowane rozwiązania mają wspomóc w tym zakresie jednostki samorządu terytorialnego, odczuwające skutki niżu demograficznego. Celem projektu jest wprowadzenie szeregu regulacji stanowiących alternatywę w stosunku do likwidacji małej szkoły podstawowej. Daje on gminom możliwość z jednej strony zagwarantowania młodszym dzieciom edukacji w klasach I-III, w szkole jak najbliżej rodzinnego domu, nawet w sytuacji bardzo niskiej liczby uczniów. Z drugiej strony pozwala na zapewnienie uczniom klas IV-VIII odpowiedniej jakości edukacji, w szkole zatrudniającej wysoko wykwalifikowanych nauczycieli nauczających w dobrze wyposażonych pracowniach przedmiotowych. Proponowane rozwiązania są też korzystne dla grupy nauczycieli, którzy obecnie są zatrudniani w wielu szkołach, prowadzących po kilka zajęć tygodniowo w każdej z nich. Zatrudnienie nauczyciela na pełen etat w jednej szkole nie tylko pozwala na pełniejsze wykorzystanie jego potencjału dla dobra uczniów, ale daje także szanse na pełne korzystanie z przywilejów, takich jak możliwość: zatrudnienia na podstawie mianowania, przejścia w stan nieczynny, skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia lub płatnego urlopu dla dalszego kształcenia albo bezpłatnego urlopu dla celów naukowych, oświatowych, artystycznych albo z innych ważnych przyczyn. Odnosząc się do kwestii wsparcia gmin prowadzących małe szkoły uprzejmie informuję, że opracowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, mechanizm finansowania zadań oświatowych realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego (JST) jest preferencyjny w stosunku do „małych” szkół funkcjonujących na terenach wiejskich albo w małych miastach (do 5 tys. mieszkańców). Mechanizm ten jest zawarty w rozporządzeniu Ministra Edukacji z dnia 18 grudnia 2024 r. w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2025. [1] Dzieląc łączną kwotę potrzeb oświatowych między poszczególne JST na rok 2025 uwzględniono zarówno, ustalany na podstawie dochodów podatkowych, wskaźnik „zamożności”, jak i wskaźnik związany z liczbą uczniów w klasach szkół dla dzieci i młodzieży. W efekcie dodatkowe środki, w sumie w wysokości 1,2 mld zł w roku 2025, otrzymują mniej zamożne samorządy, na terenach których funkcjonują „małe” szkoły. Z uwagi na wyższe jednostkowe koszty kształcenia uczniów w „małych” szkołach, położonych na terenach wiejskich i w miastach do 5 tys. mieszkańców, w rozporządzeniu w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2025, uwzględniono specyfikę takich szkół poprzez zastosowanie następujących parametrów: waga P 1 (wartość wagi - 0,4) dla uczniów szkół: dla dzieci i młodzieży zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5 tys. mieszkańców. Waga ta jest stosowana w połączeniu ze wskaźnikiem „zamożności” o wartości mniejszej lub równej 1,4. Średnio na jednego ucznia kwota naliczona z użyciem tylko tej wagi wynosi ok. 4 tys. zł; waga P 2 (wartość wagi - 0,2) dla uczniów szkół: dla dzieci i młodzieży zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5 tys. mieszkańców. Waga ta jest stosowana w połączeniu ze wskaźnikiem „zamożności” o wartości większej niż 1,4. Średnio na jednego ucznia kwota naliczona z użyciem tylko tej wagi wynosi ok. 2 tys. zł; waga P 3 (wartość wagi - 0,4) dla uczniów: szkół podstawowych, branżowych szkół I stopnia, liceów ogólnokształcących i techników, dla dzieci i młodzieży, w których iloraz liczby uczniów w szkole i rzeczywistej liczby klas w szkole jest niższy lub równy 18. Średnio na jednego ucznia kwota naliczona z użyciem tylko tej wagi wynosi około 4 tys. zł. Należy podkreślić, że wartość wagi P 3 została zwiększona w roku 2024 z poziomu 0,33 do poziomu 0,4 (tj. o 21%) i utrzymana na tym poziomie w roku 2025; waga P 4 (wartość wagi - 0,2) również dla uczniów „małych” szkół. Średnio na jednego ucznia kwota naliczona z użyciem tylko tej wagi wynosi około 2 tys. zł. Należy również wspomnieć, że nauczycielom, zatrudnionym między innymi w szkołach zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5 tys. mieszkańców, przysługuje z tego tytułu specjalny dodatek do wynagrodzenia (tzw. dodatek wiejski). W związku z tym dodatkiem - w wymienionym na wstępie rozporządzeniu - we wzorze, określającym sposób ustalenia wskaźnika korygującego „Di”, uwzględniana jest dodatkowa waga „R”, która powoduje uwzględnienie omawianego dodatku w algorytmie podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego. Omówione wyżej rozwiązania, zastosowane w algorytmie podziału potrzeb oświatowych, stanowią realne wsparcie JST prowadzących szkoły o małej liczbie uczniów. Wsparcie to w wielu przypadkach powinno przeciwdziałać zamiarom likwidacji szkoły. Proszę także zauważyć, że likwidacja szkół prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego miała miejsce już wcześniej. W latach 2016–2023 zlikwidowano 1435 samorządowych szkół dla dzieci i młodzieży. Najwięcej likwidacji nastąpiło w 2020 r., kiedy zlikwidowano 274 szkół dla dzieci i młodzieży, w tym 178 szkół podstawowych. Ponadto uprzejmie informuję, że Ministerstwo Edukacji Narodowej pracuje nad założeniami do programu inwestycyjnego, który będzie wsparciem dla jednostek samorządu terytorialnego, będących organami prowadzącymi w stosunku do małych szkół. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu [1] Dz. U. poz. 1930