Interpelacja w sprawie wykreślania z Rejestru gmin, na których obszarze są używane nazwy w języku mniejszości, miejscowości, w których stosowane są dwujęzyczne nazwy, w przypadku niespełnienia przez nie kryterium liczby mieszkańców należących do mniejszości według wyników ostatniego spisu powszechnego

Interpelacja w sprawie wykreślania z Rejestru gmin, na których obszarze są używane nazwy w języku mniejszości, miejscowości, w których stosowane są dwujęzyczne nazwy, w przypadku niespełnienia przez nie kryterium liczby mieszkańców należących do mniejszości według wyników ostatniego spisu powszechnego Interpelacja nr 8608 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie wykreślania z Rejestru gmin, na których obszarze są używane nazwy w języku mniejszości, miejscowości, w których stosowane są dwujęzyczne nazwy, w przypadku niespełnienia przez nie kryterium liczby mieszkańców należących do mniejszości według wyników ostatniego spisu powszechnego Zgłaszający: Michał Woś Data wpływu: 13-03-2025 Szanowny Panie Ministrze, na podstawie przepisów ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym dodatkowe tradycyjne nazwy miejscowości w języku mniejszości mogą być stosowane na terenie gmin wpisanych do prowadzonego przez ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych Rejestru gmin, na których obszarze są używane nazwy w języku mniejszości. Zgodnie z art. 12 ust. 7 ww. ustawy jednym z warunków ustalenia dodatkowej nazwy miejscowości w języku mniejszości jest fakt, że liczba mieszkańców gminy należących do mniejszości wynosi co najmniej 20% ogółu mieszkańców lub że ponad połowa mieszkańców danej miejscowości, biorących udział w konsultacjach, opowiedziała się za wprowadzeniem takiej nazwy. Natomiast art. 14 ustawy jednoznacznie wskazuje, że liczbę mieszkańców gminy należących do mniejszości należy rozumieć jako liczbę urzędowo ustaloną na podstawie wyników ostatniego spisu powszechnego. W związku z tym pojawiają się wątpliwości dotyczące sytuacji, gdy gmina lub miejscowość, w której wcześniej wprowadzono dodatkowe nazwy w języku mniejszości, przestaje spełniać wymogi procentowe wynikające z najnowszego spisu powszechnego. W szczególności budzi to pytania o procedurę ewentualnego wykreślenia takich miejscowości z rejestru gmin i usunięcia ich dwujęzycznych nazw. W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: 1. Czy w przypadku, gdy na podstawie wyników najnowszego spisu powszechnego liczba mieszkańców gminy należących do mniejszości spadnie poniżej wymaganego progu 20%, MSWiA automatycznie wykreśla daną miejscowość z Rejestru gmin, na których obszarze są używane nazwy w języku mniejszości? 2. Czy ministerstwo podejmuje działania mające na celu zweryfikowanie spełniania kryteriów przez miejscowości, które już zostały wpisane do rejestru gmin? 3. Jeśli wykreślenie miejscowości z rejestru gmin następuje, jaka jest procedura takiego wykreślenia? Czy konieczna jest inicjatywa ministerstwa, wojewody lub rady gminy? 4. Czy ministerstwo dopuszcza możliwość pozostawienia w rejestrze gmin miejscowości, które formalnie nie spełniają już wymogów, ale w których społeczność lokalna nadal identyfikuje się z językiem mniejszości? 5. Czy w przypadku wykreślenia miejscowości z Rejestru gmin, na których obszarze są używane nazwy w języku mniejszości, usunięcie dwujęzycznych tablic następuje automatycznie, czy wymaga odrębnej decyzji administracyjnej? Mając na uwadze znaczenie ochrony praw mniejszości narodowych i etnicznych oraz konieczność precyzyjnego stosowania obowiązujących przepisów, proszę o przedstawienie stanowiska ministerstwa w tej sprawie. Z poważaniem Michał Woś

Odpowiedź na interpelację w sprawie wykreślania z Rejestru gmin, na których obszarze są używane nazwy w języku mniejszości, miejscowości, w których stosowane są dwujęzyczne nazwy, w przypadku niespełnienia przez nie kryterium liczby mieszkańców należących do mniejszości według wyników ostatniego spisu powszechnego Odpowiedź na interpelację nr 8608 w sprawie wykreślania z Rejestru gmin, na których obszarze są używane nazwy w języku mniejszości, miejscowości, w których stosowane są dwujęzyczne nazwy, w przypadku niespełnienia przez nie kryterium liczby mieszkańców należących do mniejszości według wyników ostatniego spisu powszechnego Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański Warszawa, 09-04-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 8608 Pana Posła Michała Wosia w sprawie wykreślania z Rejestru gmin, na których obszarze są używane nazwy w języku mniejszości, miejscowości, w których stosowane są dwujęzyczne nazwy, w przypadku niespełnienia przez nie kryterium liczby mieszkańców należących do mniejszości według wyników ostatniego spisu powszechnego , uprzejmie przedstawiam poniższe informacje. Zgodnie z art. 12 ust. 7 ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym [1] , dodatkowa nazwa miejscowości lub obiektu fizjograficznego w języku mniejszości może być ustalona na wniosek rady gminy, jeżeli: 1) liczba mieszkańców gminy należących do mniejszości jest nie mniejsza niż 20% ogólnej liczby mieszkańców tej gminy lub, w przypadku miejscowości zamieszkanej, za ustaleniem dodatkowej nazwy miejscowości w języku mniejszości opowiedziała się w konsultacjach, przeprowadzonych w trybie określonym w art. 5a ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym [2] , ponad połowa mieszkańców tej miejscowości biorących udział w konsultacjach; 2) wniosek rady gminy uzyskał pozytywną opinię Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych. Wskazany przepis ustawy dotyczy zatem ustalenia dodatkowej nazwy miejscowości lub obiektu fizjograficznego w języku mniejszości – a w zasadzie możliwości uwzględnienia wniosku rady gminy w tym przedmiocie. Przy czym należy zauważyć, że w art. 12 ust. 7 pkt 1 ww. regulacji ustawodawca wyróżnił, poprzez użycie spójnika „lub”, mogące występować samodzielnie dwie przesłanki. Pierwsza odnosi się do sytuacji, w której liczba mieszkańców gminy należących do mniejszości jest nie mniejsza niż 20% ogólnej liczby mieszkańców danej gminy. W powyższym przypadku rady gmin mogą występować z wnioskami o ustalenie dodatkowych tradycyjnych nazw m.in. miejscowości w języku mniejszości bez konieczności przeprowadzenia konsultacji społecznych. Natomiast zgodnie z drugą przesłanką, wymóg przeprowadzenia konsultacji należy odnosić jedynie do gmin, w których liczba mieszkańców gminy należących do mniejszości jest mniejsza niż 20%. W odniesieniu do tych gmin omówienie wyników konsultacji społecznych jest obligatoryjnym elementem wniosku. W kwestii podniesionego w niniejszej interpelacji zagadnienia dotyczącego gmin, w których na podstawie wyników Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021 (NSP 2021) „(…) liczba mieszkańców gminy należących do mniejszości spadnie poniżej wymaganego progu 20% (…)”, należy wyjaśnić, że w powyższej sytuacji zachodzą przesłanki do zastosowania wywodzonej z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady ochrony praw nabytych. Ochrona praw nabytych może mieć zastosowanie jedynie w odniesieniu do uprawnień nabytych w sposób słuszny, tzn. z uwzględnieniem zasad sprawiedliwości społecznej oraz zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa – która również powinna znaleźć zastosowanie w omawianym obszarze. W tym miejscu należy bowiem podkreślić fakt, że w dacie składania przez rady gmin wniosków o ustalenie dodatkowych nazw miejscowości, przedmiotowe wnioski spełniały przewidziane prawem warunki. W związku z powyższym, w ocenie MSWiA, wskazane w art. 12 ust. 7 ustawy przesłanki dla ustalenia dodatkowej nazwy miejscowości powinny być spełnione w dacie złożenia wniosku. W świetle obowiązujących przepisów prawa, dotyczących wprowadzania na terenie gminy dodatkowych tradycyjnych nazw ulic, miejscowości i obiektów fizjograficznych w językach mniejszości narodowych i etnicznych oraz w języku regionalnym, nie ma możliwości wykreślenia gminy z Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości, z powodu zmiany liczby mieszkańców należących do mniejszości, ustalonej w wyniku spisu powszechnego. W ustawie przewidziano jeden przypadek, w którym minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych wykreśli nazwę z Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości, a mianowicie wówczas jeżeli będzie ona nawiązywała do nazwy z okresu 1933-1945, nadanej przez władze Trzeciej Rzeszy Niemieckiej lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Jednocześnie informuję, że w ocenie MSWiA, w przypadku wykreślenia miejscowości z Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości, nie jest wymagana odrębna decyzja administracyjna. Z kolei w przypadku Urzędowego Rejestru Gmin, w których używany jest język pomocniczy [3] ustawa stanowi, iż minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych na wniosek rady gminy wykreśla gminę z Urzędowego Rejestru. Ustawa nie formułuje przesłanek, których zaistnienie uzasadniałoby wystąpienie przez radę gminy z wnioskiem o wykreślenie gminy z Urzędowego Rejestru. W ocenie MSWiA powyższe oznacza, że w przypadku złożenia stosownego wniosku przez gminę właściwy minister ma obowiązek wykreślenia gminy z Urzędowego Rejestru. W ustawie nie przewidziano natomiast możliwości działania przez ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych z urzędu. W kontekście powyższego należy zwrócić uwagę na zasadę praworządności wynikającą z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, stosownie do której, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Ze wskazanej zasady wynika obowiązek jednoznacznego i precyzyjnego określenia w przepisach prawa kompetencji organów władzy publicznej, oparcia działania tych organów na podstawie zawartej w odpowiednich przepisach prawa oraz zakaz domniemania kompetencji organów władzy publicznej w razie wątpliwości interpretacyjnych. Ponadto pragnę nadmienić, że na stronie MSWiA [4] zostały opublikowane wyniki NSP 2021 w części odnoszącej się do zakresu właściwości ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych, w tym tabela: Gminy, w których według NSP 2021 udział mniejszości narodowych lub etnicznych, albo społeczności posługującej się językiem regionalnym obejmował co najmniej 20% ogółu mieszkańców. Z poważaniem z up. Tomasz Szymański Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. z 2017 r. poz. 823, dalej: ustawa . [2] Dz. U. z 2024 r. poz. 1446, z późn. zm. [3] Dalej: Urzędowy Rejestr. [4] https://www.gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne/wyniki-narodowego-spisu-powszechnego-ludnosci-i-mieszkan-2021---mniejszosci-narodowe-i-etniczne-oraz-jezyk-regionalny .