Interpelacja w sprawie likwidacji szkół

Interpelacja w sprawie likwidacji szkół Interpelacja nr 8493 do ministra edukacji w sprawie likwidacji szkół Zgłaszający: Marcin Józefaciuk Data wpływu: 05-03-2025 Szanowna Pani Minister, w ostatnich miesiącach do mojego biura poselskiego docierają liczne sygnały od mieszkańców małych miejscowości i wsi zaniepokojonych planami likwidacji lokalnych szkół podstawowych. Likwidacja tych placówek budzi uzasadnione obawy rodziców, nauczycieli oraz samorządowców, szczególnie w kontekście zapewnienia równego dostępu do edukacji oraz jakości kształcenia w małych społecznościach. Małe szkoły pełnią w środowisku lokalnym nie tylko funkcję edukacyjną, ale także społeczną – są miejscem integracji mieszkańców, wpływają na rozwój lokalnych wspólnot i zapewniają dzieciom możliwość nauki w przyjaznym, kameralnym środowisku. Ich zamykanie niejednokrotnie skutkuje koniecznością dojazdów uczniów do oddalonych placówek, co może negatywnie wpływać na komfort nauki, rozwój społeczny oraz poziom bezpieczeństwa dzieci. Tymczasem dostępne dane wskazują, że od 1 września 2023 r. do 31 maja 2024 r. do kuratoriów oświaty wpłynęło 246 wniosków dotyczących zamiaru likwidacji lub przekształcenia szkół , z czego 77 wniosków dotyczyło likwidacji placówek , a 169 ich przekształcenia . W niektórych województwach, takich jak mazowieckie czy śląskie, wnioski te składano częściej niż w innych regionach, co może świadczyć o specyficznych problemach lokalnych samorządów. Z powyższych względów zwracam się do Pani Minister z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Zakres i skala likwidacji szkół 1. Ile wniosków o likwidację szkół wpłynęło do kuratoriów oświaty w roku szkolnym 2023/2024 oraz od początku roku 2024 do dnia udzielenia odpowiedzi na niniejszą interpelację? Proszę o podanie danych ogólnych oraz szczegółowych w podziale na województwa i powiaty, a także wskazanie, ile z tych wniosków zostało już rozpatrzonych i z jakim wynikiem. 2. Czy wśród szkół, których dotyczyły wnioski o likwidację, były placówki o różnej liczbie uczniów? Jeśli tak, proszę o podanie danych dotyczących ich wielkości – np. liczby uczniów oraz liczby oddziałów w tych szkołach. 3. Czy w Ministerstwie Edukacji Narodowej prowadzone są analizy dotyczące tendencji w likwidacji szkół? Jeśli tak, to jakie są przewidywania co do przyszłych zmian w sieci szkół podstawowych w Polsce? 4. Czy istnieją samorządy, które złożyły wnioski o likwidację więcej niż jednej szkoły na swoim terenie? Jeśli tak, proszę o wskazanie, których gmin to dotyczy oraz ile szkół zamierzają one zamknąć. 5. Proszę o podanie danych ogólnopolskich w podziale na województwa – liczba złożonych wniosków o likwidację szkoły podstawowej, szkoły ponadpodstawowej, liczba wydanych pozytywnych opinii przez KO, liczba wydanych negatywnych opinii przez KO. Przyczyny likwidacji szkół 6. Jakie były najczęstsze powody likwidacji szkół wskazywane przez samorządy? Czy dominowały kwestie demograficzne, finansowe, organizacyjne czy inne? 7. Czy ministerstwo prowadzi analizy dotyczące wpływu zmian demograficznych na funkcjonowanie sieci szkół? Jakie działania są podejmowane w celu przeciwdziałania skutkom niżu demograficznego w małych miejscowościach? 8. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej podejmuje działania mające na celu wsparcie samorządów w utrzymaniu małych szkół? Czy planowane są programy finansowe, organizacyjne lub infrastrukturalne, które mogłyby pomóc w ich dalszym funkcjonowaniu? Wpływ na uczniów i nauczycieli 9. Jakie alternatywne rozwiązania edukacyjne zostały zaproponowane uczniom z likwidowanych szkół? Czy zapewniono im możliwość kontynuacji nauki w pobliskich placówkach? 10. Czy ministerstwo posiada dane dotyczące liczby uczniów z orzeczeniami o spektrum autyzmu, zespołem Aspergera lub innymi specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w likwidowanych szkołach? Jeśli tak, proszę o przedstawienie tych danych. 11. Jakie wsparcie zostało zaoferowane nauczycielom tracącym pracę w wyniku likwidacji szkół? Czy istnieją programy przekwalifikowania lub zatrudnienia ich w innych placówkach edukacyjnych? Decyzje kuratorów i analiza skutków likwidacji 12. Ile wniosków o likwidację szkół uzyskało pozytywną opinię kuratorów oświaty, a ile zostało odrzuconych? Proszę o podanie szczegółowych danych dla poszczególnych województw. 13. Czy w decyzjach kuratorów uwzględniano aspekty społeczne i edukacyjne, takie jak dostępność szkół, długość dojazdu uczniów czy konsekwencje dla lokalnych społeczności? 14. Czy ministerstwo prowadzi badania dotyczące wpływu likwidacji szkół na lokalne społeczności? Jakie są wnioski z tych analiz? Propozycje rozwiązań 15. Czy ministerstwo rozważa wdrożenie programów wsparcia dla małych szkół, np. w formie ich przekształcenia w centra edukacyjno-kulturalne lub szkoły filialne? 16. Czy planowane są zmiany w finansowaniu edukacji, które mogłyby pomóc samorządom w utrzymaniu małych szkół? 17. Czy ministerstwo analizuje możliwość dostosowania przepisów dotyczących organizacji szkół do specyfiki małych placówek, tak aby mogły one funkcjonować w bardziej elastycznej formule? Zamknięcie małych szkół to decyzja, która może mieć dalekosiężne skutki zarówno dla uczniów, jak i całych społeczności lokalnych. Dlatego kluczowe jest zapewnienie odpowiednich mechanizmów wsparcia dla samorządów, aby nie były one zmuszone do podejmowania takich decyzji wyłącznie z powodów finansowych. Uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytania w ustawowym terminie. Z wyrazami szacunku Marcin Józefaciuk

Odpowiedź na interpelację w sprawie likwidacji szkół Odpowiedź na interpelację nr 8493 w sprawie likwidacji szkół Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 01-04-2025 Szanowny Panie Pośle, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień i informacji. Ad pytania 1. i 2. Jak wynika z informacji przekazanych przez kuratoria oświaty, w roku szkolnym 2023/2024 (tj. w okresie od 1 września 2023 r. do 31 sierpnia 2024 r.) do kuratorów wpłynęło w sumie 40 wniosków o zaopiniowanie zamiaru likwidacji szkoły podstawowej dla dzieci i młodzieży. Podział na województwa i powiaty w zakresie wniosków, które wpłynęły do kuratorów oświaty znajdują się w tabeli nr 1. Jak wynika z danych systemu informacji oświatowej (dane na dzień 30 września 2023 r.), wśród szkół, których dotyczyły wymienione w tabeli nr 1 wnioski, było 14 szkół bez uczniów, 23 szkoły z liczbą uczniów w zakresie od 1 do 70 (są to szkoły w których często nie ma wszystkich klas a nauczanie jest prowadzone w systemie klas łączonych). Pozostałe szkoły to szkoły, prowadzone przez gminy miejskie, o większej liczbie uczniów. Tabela 1. Liczba wniosków jednostek samorządu terytorialnego o zaopiniowanie zamiaru likwidacji szkoły podstawowej dla dzieci i młodzieży, które wpłynęły do kuratorów oświaty w roku szkolnym 2023/2024 Województwo; powiat Liczba wniosków DOLNOŚLĄSKIE 2 bolesławiecki, lwówecki po 1 wniosku w powiecie KUJAWSKO-POMORSKIE 5 brodnicki, chełmiński, inowrocławski, radziejowski, wąbrzeski po 1 wniosku w powiecie LUBELSKIE 2 łukowski, zamojski po 1 wniosku w powiecie ŁÓDZKIE 4 kutnowski, pajęczański, tomaszowski, wieruszowski po 1 wniosku w powiecie MAŁOPOLSKIE 3 miasto Kraków 1 wniosek tarnowski 2 wnioski MAZOWIECKIE 6 miński, płocki, przasnyski, m.st. Warszawa, wołomiński, żuromiński po 1 wniosku w powiecie OPOLSKIE 3 głubczycki, namysłowski, strzelecki po 1 wniosku w powiecie PODKARPACKIE 7 brzozowski, sanocki, tarnobrzeski po 2 wnioski w powiecie lubaczowski 1 wniosek PODLASKIE 3 augustowski, moniecki, zambrowski po 1 wniosku w powiecie ŚLĄSKIE 1 kłobucki 1 wniosek ŚWIĘTOKRZYSKIE 2 skarżyski, staszowski po 1 wniosku w powiecie WIELKOPOLSKIE 2 pilski, rawicki po 1 wniosku w powiecie Liczba wniosków ogółem 40 Jak wynika z informacji przekazanych przez kuratoria oświaty (informacja z dnia 25 marca 2025 r.), w okresie od 1 stycznia 2025 r., czyli od początku roku 2025, do dnia przygotowania niniejszej odpowiedzi, do kuratorów wpłynęło w sumie 125 wniosków o zaopiniowanie zamiaru likwidacji szkoły podstawowej dla dzieci i młodzieży. Ponieważ nie ma przepisu ustawowego, który narzucałby termin składania tego rodzaju wniosków, należy przyjąć, że liczba wniosków, o których mowa w tabeli nr 2 nie jest ostateczna. Jak wynika z danych systemu informacji oświatowej (dane na dzień 30 września 2024 r.), wśród szkół, których dotyczyły wnioski wykazane w tabeli nr 2, było 20 szkół bez uczniów, 86 szkół z liczbą uczniów w zakresie od 1 do 70, 10 z liczbą uczniów w zakresie od 71 do 100. Pozostałych 9 szkół to szkoły, prowadzone przez gminy miejskie, o większej liczbie uczniów. Tabela 2. Liczba wniosków jednostek samorządu terytorialnego o zaopiniowanie zamiaru likwidacji szkoły podstawowej dla dzieci i młodzieży, które wpłynęły do kuratorów oświaty od początku roku 2025 do dnia przygotowania niniejszej odpowiedzi (tj. 25 marca 2025 r.) Województwo; powiat Liczba wniosków DOLNOŚLĄSKIE 15 jaworski, karkonoski, strzeliński, wałbrzyski, złotoryjski po 1 wniosku w powiecie kłodzki, legnicki, oławski, trzebnicki, zgorzelecki po 2 wnioski w powiecie KUJAWSKO-POMORSKIE 4 brodnicki, golubsko-dobrzyński po 1 wniosku w powiecie wrocławski 2 wnioski LUBELSKIE 23 łęczyński, parczewski, świdnicki, tomaszowski, włodawski, zamojski po 1 wniosku w powiecie biłgorajski, chełmski, lubartowski, łukowski, po 2 wnioski w powiecie lubelski 3 wnioski kraśnicki 6 wniosków LUBUSKIE 4 strzelecko-drezdenecki 1 wniosek żagański 3 wnioski ŁÓDZKIE 6 brzeziński, kutnowski, pajęczański, radomszczański po 1 wniosku w powiecie bełchatowski 2 wnioski MAŁOPOLSKIE 9 nowosądecki, tarnowski po 1 wniosku w powiecie krakowski, olkuski po 2 wnioski w powiecie tatrzański 3 wnioski MAZOWIECKIE 10 białobrzeski, ciechanowski, kozienicki, makowski, płocki, żuromiński po 1 wniosku w powiecie radomski, szydłowiecki po 2 wnioski w powiecie OPOLSKIE 2 namysłowski, nyski po 1 wniosku w powiecie PODKARPACKIE 13 jasielski, kolbuszowski, krośnieński, przemyski, przeworski, strzyżowski po 1 wniosku w powiecie jarosławski 3 wnioski sanocki 4 wnioski PODLASKIE 4 suwalski, zambrowski po 1 wniosku w powiecie sokólski 2 wnioski POMORSKIE 6 starogardzki 1 wniosek słupski 2 wnioski bytowski 3 wnioski ŚLĄSKIE 2 miasto Jaworzno, zawierciański po 1 wniosku w powiecie ŚWIĘTOKRZYSKIE 9 jędrzejowski, kielecki, pińczowski, sandomierski, staszowski po 1 wniosku w powiecie buski, włoszczowski po 2 wnioski w powiecie WARMIŃSKO-MAZURSKIE 6 działdowski, nowomiejski po 1 wniosku w powiecie braniewski, ostródzki po 2 wnioski w powiecie WIELKOPOLSKIE 12 gnieźnieński, kępiński, kościański, śremski po 1 wniosku w powiecie czarnkowsko-trzcianecki, gostyński, pilski, złotowski po 2 wnioski w powiecie Liczba wniosków ogółem 125 Ad pytania 3. Przygotowana przez Główny Urząd Statystyczny (GUS ) Prognoza ludności na lata 2023–2060 przewiduje, że w Polsce do 2029 r. liczba dzieci w wieku 7-14 lat (wiek charakterystyczny dla szkoły podstawowej) spadnie o ok. 5%. Do roku 2034 prognozuje się spadek o około 19,5% w tej grupie wiekowej, a do roku 2060 r. spadek ten, wg GUS, może wynieść około 30% (wg skrajnego scenariusza demograficznego nawet 48,3%). Zdaniem ministerstwa, należy spodziewać się, że liczba wniosków o zaopiniowanie przez kuratorów oświaty przekształceń bądź likwidacji szkół prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego będzie rosła. Ad pytania 4. Jak wspomniano powyżej, z informacji przekazanych przez kuratoria oświaty wynika, że w okresie od 1 stycznia 2025 r., czyli od początku roku 2025, do dnia przygotowania niniejszej odpowiedzi, do kuratorów płynęło w sumie 125 wniosków o zaopiniowanie zamiaru likwidacji szkoły podstawowej dla dzieci i młodzieży. Wśród gmin, które złożyły takie wnioski, były gminy które zamierzają zlikwidować więcej niż jedną szkołę. Lista tych gmin znajduje się w tabeli nr 3. Tabela 3. Lista gmin, które zamierzają zlikwidować więcej niż jedną szkołę podstawową dla dzieci i młodzieży (na podstawie informacji z kuratoriów oświaty, dotyczących wniosków złożonych w okresie od 1 stycznia 2025 do 25 marca 2025 r.) Nazwa gminy liczba wniosków wniesionych przez gminę CHLEWISKA, CHOJNÓW, CZARNKÓW, GOSTYŃ, JASTRZĘBIA, KĘPICE, LUBIEŃ KUJAWSKI, SOLEC-ZDRÓJ, SZCZERCÓW, TRZEBIESZÓW, WOLBROM, WYSOKIE, ZAKRZÓWEK, ZGORZELEC, ZŁOTÓW 2 wnioski MIASTKO, GMINA ŻAGAŃ 3 wnioski GMINA SANOK 4 wnioski Ad pytania 5. i 12. Jak dwukrotnie wspomniano wyżej, w okresie wskazanym w interpelacji (od początku roku 2025, do dnia przygotowania niniejszej odpowiedzi) do kuratorów wpłynęło w sumie 125 wniosków o zaopiniowanie zamiaru likwidacji szkoły podstawowej dla dzieci i młodzieży. Wniosków o zaopiniowanie zamiaru likwidacji szkoły ponadpodstawowej dla młodzieży jest 18. Ponieważ nie ma ustawowego terminu składania wniosku do kuratora oświaty, a kurator ma 30 dni na wydanie opinii, ponadto opinie te może zmienić organ II instancji, trudno na dzień dzisiejszy oszacować liczbę zamiarów likwidacji, które będą zaopiniowane pozytywnie. Ad pytania 6. Z informacji dostępnych Ministerstwu Edukacji Narodowej wynika, że jednostki samorządu terytorialnego, jako powód likwidacji szkoły najczęściej podają chęć dostosowania sieci szkół do sytuacji demograficznej oraz kwestie finansowe w powiązaniu z potrzebą zapewnienia jak najlepszych warunków nauki wszystkim uczniom. Ad pytania 7. W ministerstwie trwają analizy dotyczące wpływu zmian demograficznych na funkcjonowanie sieci szkół. Prognoza ludności Głównego Urzędu Statystycznego na lata 2023-2060 wskazuje, że liczba ludności Polski będzie systematycznie spadać. W 2023 roku liczba ludności wynosiła około 37,6 miliona osób, a do 2060 roku ma zmniejszyć się do 30,9 miliona, co oznacza ubytek o 6,7 miliona, czyli około 22%. Kluczowym powodem tego stanu jest ujemny przyrost naturalny oraz starzenie się społeczeństwa. W 2060 roku osoby w wieku 65 lat i więcej mają stanowić blisko 32,6% populacji (w porównaniu z około 20% w 2023 roku), co oznacza wzrost ich liczby o ponad 2,5 miliona. Jednocześnie liczba kobiet w wieku rozrodczym (15-49 lat) będzie się zmniejszać, co przełoży się na dalszy spadek liczby urodzeń. W roku 2023 urodziło się 273 tys. dzieci, a w roku 2024 ok. 252 tys. Nawet najbardziej pesymistyczne prognozy GUS na lata 2023-2060 nie przewidywały takich wartości (prognoza urodzeń na 2024 rok wynosiła 297 tys.). Po 2025 roku, w wyniku zmian demograficznych, polski system oświaty będzie musiał zmierzyć się z licznymi wyzwaniami, takimi jak zmniejszająca się liczba uczniów, nauczycieli, szkół oraz zmieniająca się struktura wiekowa społeczeństwa. Wymagać to będzie elastyczności, innowacyjności oraz efektywnego zarządzania zasobami w systemie oświaty. W związku z tym w ministerstwie trwają prace nad założeniami zmian ustawowych, o czym mowa niżej. Ad pytania 8. i 16. Opracowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, mechanizm finansowania zadań oświatowych realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego (JST) jest preferencyjny w stosunku do „małych” szkół funkcjonujących na terenach wiejskich albo w małych miastach (do 5 tys. mieszkańców). Mechanizm ten jest zawarty w rozporządzeniu Ministra Edukacji z dnia 18 grudnia 2024 r. w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2025 . [1] Dzieląc łączną kwotę potrzeb oświatowych między poszczególne JST na rok 2025 uwzględniono zarówno, ustalany na podstawie dochodów podatkowych, wskaźnik „zamożności”, jak i wskaźnik związany z liczbą uczniów w klasach szkół dla dzieci i młodzieży. W efekcie dodatkowe środki, w sumie w wysokości 1,2 mld zł w roku 2025, otrzymują mniej zamożne samorządy, na terenach których funkcjonują „małe” szkoły. Z uwagi na wyższe jednostkowe koszty kształcenia uczniów w „małych” szkołach, położonych na terenach wiejskich i w miastach do 5 tys. mieszkańców, w rozporządzeniu w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2025 , uwzględniono specyfikę takich szkół poprzez zastosowanie następujących parametrów: waga P 1 (wartość wagi - 0,4) dla uczniów szkół: dla dzieci i młodzieży zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5 tys. mieszkańców. Waga ta jest stosowana w połączeniu ze wskaźnikiem „zamożności” o wartości mniejszej lub równej 1,4. Średnio na jednego ucznia kwota naliczona z użyciem tylko tej wagi wynosi ok. 4 tys. zł; waga P 2 (wartość wagi - 0,2) dla uczniów szkół: dla dzieci i młodzieży zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5 tys. mieszkańców. Waga ta jest stosowana w połączeniu ze wskaźnikiem „zamożności” o wartości większej niż 1,4. Średnio na jednego ucznia kwota naliczona z użyciem tylko tej wagi wynosi ok. 2 tys. zł; waga P 3 (wartość wagi - 0,4) dla uczniów: szkół podstawowych, branżowych szkół I stopnia, liceów ogólnokształcących i techników, dla dzieci i młodzieży, w których iloraz liczby uczniów w szkole i rzeczywistej liczby klas w szkole jest niższy lub równy 18. Średnio na jednego ucznia kwota naliczona z użyciem tylko tej wagi wynosi około 4 tys. zł. Należy podkreślić, że wartość wagi P 3 została zwiększona w roku 2024 z poziomu 0,33 do poziomu 0,4 (tj. o 21%) i utrzymana na tym poziomie w roku 2025; waga P 4 (wartość wagi - 0,2) również dla uczniów „małych” szkół. Średnio na jednego ucznia kwota naliczona z użyciem tylko tej wagi wynosi około 2 tys. zł. Należy również wspomnieć, że nauczycielom, zatrudnionym między innymi w szkołach zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5 tys. mieszkańców, przysługuje z tego tytułu specjalny dodatek do wynagrodzenia (tzw. dodatek wiejski). W związku z tym dodatkiem - w wymienionym na wstępie rozporządzeniu - we wzorze, określającym sposób ustalenia wskaźnika korygującego „Di”, uwzględniana jest dodatkowa waga „R”, która powoduje uwzględnienie omawianego dodatku w algorytmie podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego. Omówione wyżej rozwiązania, zastosowane w algorytmie podziału potrzeb oświatowych, stanowią realne wsparcie JST prowadzących szkoły o małej liczbie uczniów. Wsparcie to w wielu przypadkach powinno przeciwdziałać zamiarom likwidacji szkoły. Ad pytania 9. Każda jednostka samorządu terytorialnego, która likwiduje szkołę, ma ustawowy obowiązek zapewnienia uczniowi możliwości kontynuowania nauki w publicznej szkole takiego samego typu jak szkoła likwidowana. Niespełnienie tego warunku jest równoznaczne z otrzymaniem negatywnej opinii kuratora oświaty. Ad pytania 10. Wśród szkół wymienionych w odpowiedzi na pytanie nr 5, są 4 szkoły specjalne. W szkołach tych - wg danych systemu informacji oświatowej na dzień 30 września 2024 r. – uczyło się w sumie 29 uczniów posiadających orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Ad pytania 11 . Kwestie związane ze stosunkiem pracy nauczycieli zatrudnionych w szkołach prowadzonych przez jednostkę samorządu terytorialnego reguluje ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. [2] Na mocy art. 18 ust. 1 ustawy nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może być przeniesiony na własną prośbę lub z urzędu za jego zgodą do innej szkoły, w tej samej lub innej miejscowości. W tym przypadku nie dochodzi do rozwiązania stosunku pracy. Wraz z nauczycielem do nowej szkoły zostaje przeniesiona teczka akt osobowych i dotychczasowy stosunek pracy kontynuowany jest w nowej szkole. Na mocy art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy, w przypadku całkowitej likwidacji szkoły, dyrektor szkoły rozwiązuje stosunek pracy. W tym przypadku nauczycielowi, zgodnie z art. 20 ust. 2 przysługuje odprawa. Nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania, z którym rozwiązano stosunek pracy przysługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę, przysługują świadczenia określone w przepisach o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Ponadto, ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela, oraz niektórych innych ustaw [3] zostały wprowadzone regulacje dotyczące zapewnienia nauczycielom prawa do emerytury na szczególnych zasadach. W ustawie Karta Nauczyciela został dodany art. 88a, w którym zawarte są rozwiązania dotyczące przejścia nauczyciela, po spełnieniu określonych w ustawie warunków, na emeryturę po rozwiązaniu przez niego stosunku pracy, bez względu na wiek. Jednocześnie, nauczyciele jako jedyna grupa zawodowa mają możliwość skorzystania z prawa do nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych, wprowadzonych ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. [4] Należy podkreślić, że świadczenia te są wyjątkowo korzystne dla nauczycieli. Finansowane są w całości ze środków budżetu państwa, nie pomniejszając tym samym funduszy zgromadzonych przez nauczycieli na kontach w ZUS. W przypadku rozwiązania stosunku pracy w związku z całkowitą likwidacją szkoły i równocześnie skorzystania przez nauczyciela z prawa do tzw. wcześniejszej emerytury, świadczenia kompensacyjnego lub emerytury powszechnej, dochodzi to zbiegu prawa do dwóch odpraw. W takim przypadku nauczyciel otrzyma odprawę w związku z rozwiązaniem stosunku pracy oraz odprawę w związku z przejściem na emeryturę lub świadczenie kompensacyjne. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania, którego staż pracy w szkole wyniesie co najmniej 20 lat otrzyma łącznie dziewięciomiesięczną odprawę. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że nauczyciele są grupą zawodową, która w przypadku likwidacji szkoły może skorzystać ze szczególnych rozwiązań zawartych w ustawie – Karta Nauczyciela, ustanowionych w celu zminimalizowania negatywnych skutków utraty przez nich zatrudnienia. Ad pytania 13. Kurator oświaty prowadząc postępowanie w sprawie zaopiniowania likwidacji samorządowej szkoły w pierwszym rzędzie sprawdza, czy zostały spełnione warunki formalne, o których mowa w art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe [5] (właściwy termin likwidacji, powiadomienie rodziców i kuratora oświaty oraz wskazanie szkoły, w której uczniowie będą mieli możliwość kontynuacji nauki po likwidacji szkoły). Jednak, zdaniem ministerstwa, spełnienie warunków formalnych nie nakłada na kuratora oświaty obowiązku pozytywnego zaopiniowania planowanej likwidacji. Bowiem opiniując zamiar likwidacji szkoły kurator oświaty działa jako organ realizujący na obszarze danego województwa politykę oświatową państwa oraz jako organ sprawujący nadzór pedagogiczny nad daną szkołą. Oznacza to, że przy wydawaniu opinii kurator oświaty zobligowany jest do brania pod uwagę także tego czy warunki kontynuowania nauki, wychowania i opieki po likwidacji szkoły są właściwe, czy likwidacja szkoły nie utrudni dostępu do kształcenia, także w kontekście dotarcia do szkoły. Takie rozumienie roli kuratora potwierdzają wyroki sądów administracyjnych. [6] Ad pytania 14., 15. i 16. Z przywoływanej powyżej kilkukrotnie Prognozy ludności na lata 2023–2060 przygotowanej przez GUS, jednoznacznie wynika konieczność przygotowania nowych rozwiązań prawnych. W ministerstwie obecnie trwają prace nad wnioskiem o wprowadzenie projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów. Projekt ten ma na celu wprowadzenie do porządku prawnego regulacji pozwalających przede wszystkim na dostosowanie sieci szkół do postępującego niżu demograficznego, chroniąc przy tym – tam, gdzie jest to możliwe – usytuowane blisko domu rodzinnego, bezpieczne miejsca edukacji dzieci (szkoła, przedszkole). Miejsc, które wykorzystywane głównie po zakończeniu obowiązkowych zajęć edukacyjnych, mogą służyć do zaspakajania innych potrzeb lokalnej społeczności. Szkoły podstawowe, zwłaszcza te na terenach wiejskich, od wielu pokoleń są postrzegane jako ośrodki życia społeczno-kulturalnego. Przygotowywany projekt ustawy pozwala na wzmocnienie tej, dotąd nie uregulowanej ustawowo, roli szkoły, dając jednocześnie możliwość poszerzenia przez jednostki samorządu terytorialnego oferty wsparcia skierowanej do swoich mieszkańców. Infrastruktura, pustoszejącej z powodu niżu demograficznego, szkoły może więc być szansą na zaspokojenie potrzeb rodziców powracających na rynek pracy, poprzez zapewnienie w siedzibie szkoły opieki żłobkowej oraz umożliwienie korzystania z wychowania przedszkolnego. Szkoła, oczywiście przy zachowaniu wszelkich zasad związanych z bezpieczeństwem uczniów, może być również miejscem realizacji polityki senioralnej organu prowadzącego szkołę oraz pobudzania i rozwijania aktywności obywatelskiej. Proponowane rozwiązania mają wspomóc w tym zakresie jednostki samorządu terytorialnego, odczuwające skutki niżu demograficznego. Celem projektu jest wprowadzenie szeregu regulacji stanowiących alternatywę w stosunku do likwidacji małej szkoły podstawowej. Daje on gminom możliwość z jednej strony zagwarantowania młodszym dzieciom edukacji w klasach I-III, w szkole jak najbliżej rodzinnego domu, nawet w sytuacji bardzo niskiej liczby uczniów. Z drugiej strony pozwala na zapewnienie uczniom klas IV-VIII odpowiedniej jakości edukacji, w szkole zatrudniającej wysoko wykwalifikowanych nauczycieli nauczających w dobrze wyposażonych pracowniach przedmiotowych. Proponowane rozwiązania są też korzystne dla grupy nauczycieli, którzy obecnie są zatrudniani w wielu szkołach, prowadzących po kilka zajęć tygodniowo w każdej z nich. Zatrudnienie nauczyciela na pełen etat w jednej szkole nie tylko pozwala na pełniejsze wykorzystanie jego potencjału dla dobra uczniów, ale daje także szanse na pełne korzystanie z przywilejów, takich jak możliwość: zatrudnienia na podstawie mianowania, przejścia w stan nieczynny, skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia lub płatnego urlopu dla dalszego kształcenia albo bezpłatnego urlopu dla celów naukowych, oświatowych, artystycznych albo z innych ważnych przyczyn. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu [1] Dz. U. poz. 1930 [2] Dz. U. z 2024 r. poz.986, z późn. zm [3] Dz. U. z 2023 r. poz. 1672 [4] Dz. U. z 2025 r. poz. 174 [5] Dz. U. z 2024 r. poz. 737 z późn. zm. [6] np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2021 r. o sygn. akt II SA/Wa 1082/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl.