Interpelacja w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy dzieciom i młodzieży pobierającej naukę na terenie danej JST

Interpelacja w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy dzieciom i młodzieży pobierającej naukę na terenie danej JST Interpelacja nr 8430 do ministra edukacji w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy dzieciom i młodzieży pobierającej naukę na terenie danej JST Zgłaszający: Łukasz Horbatowski Data wpływu: 28-02-2025 Szanowna Pani Minister, wnoszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania dotyczące ustawy z dnia 7 września 1999 r. o systemie oświaty , w szczególności chodzi o art. 90t ust. 4, z którym zwróciły się do mnie lokalne samorządy. Problem dotyczy w szczególności gmin wiejskich, na których terenie najczęściej nie znajdują się szkoły średnie i ich uczniowie, a jednocześnie, mieszkańcy gmin, nie mogą korzystać z pomocy, w tym ze stypendium przez nie gwarantowanych. W związku z obecnym stanem prawnym, który ogranicza dostęp do pomocy i stypendiów uczniów zamieszkujących na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego, ale uczących się poza nią, proszę o odpowiedź na następujące pytania: Czy planuje się wprowadzenie zmian w art. 90t ust. 4 ustawy o systemie oświaty , aby umożliwić uczniom mieszkającym na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego, ale uczącym się poza nią, dostęp do stypendiów? W jaki sposób Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje rozwiązać problem braku dostępu do stypendiów dla uczniów z gmin wiejskich, którzy uczą się poza swoją gminą? Czy, by uniknąć zjawiska pobierania pomocy (w tym stypendiów) od dwóch jednostek samorządu terytorialnego - Ministerstwo Edukacji Narodowej rozważy wprowadzenie zapisu, który uniemożliwi taką praktykę? Jakie są plany Ministerstwa Edukacji Narodowej dotyczące zapewnienia równego traktowania wszystkich uczniów w kwestii dostępu do pomocy edukacyjnej, niezależnie od miejsca zamieszkania i nauki? Z wyrazami szacunku Poseł Łukasz Horbatowski

Odpowiedź na interpelację w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy dzieciom i młodzieży pobierającej naukę na terenie danej JST Odpowiedź na interpelację nr 8430 w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy dzieciom i młodzieży pobierającej naukę na terenie danej JST Odpowiadający: minister edukacji Barbara Nowacka Warszawa, 31-03-2025 Szanowny Panie Pośle, poniżej przedstawiam odpowiedź na pytania zawarte w interpelacji nr 8430, w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy dzieciom i młodzieży pobierającej naukę na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego. Zgodnie z brzmieniem artykułu 90t ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty [1] (dalej „u.s.o.”), jednostki samorządu terytorialnego mogą tworzyć regionalne lub lokalne programy wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży oraz regionalne lub lokalne programy wspierania edukacji uzdolnionych dzieci i młodzieży, natomiast zgodnie z art. 90t ust. 4 u.s.o. w przypadku przyjęcia programów, o których mowa w ust. 1, organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego określa szczegółowe warunki udzielania pomocy dzieciom i młodzieży pobierającej naukę na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego bez względu na miejsce zamieszkania, formy i zakres tej pomocy, w tym stypendia dla uzdolnionych uczniów oraz tryb postępowania w tych sprawach, uwzględniając w szczególności przedsięwzięcia sprzyjające eliminowaniu barier edukacyjnych, a także osoby lub grupy osób uprawnione do pomocy oraz potrzeby edukacyjne na danym obszarze. Obecne brzmienie art. 90t ust. 4 u.s.o. zostało nadane przez art. 2 pkt 107 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw [2] i, zgodnie z art. 170 pkt 2 tej ustawy, obowiązuje od 15 grudnia 2018 r. Zmiana polegała na zastąpieniu wyrazów „dzieciom i młodzieży” wyrazami „dzieciom i młodzieży pobierającej naukę na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego bez względu na miejsce zamieszkania”. Celem wprowadzonej zmiany, opisanym w uzasadnieniu do ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. było zapewnienie równego traktowania wszystkich uczniów uczęszczających do danej szkoły, bez względu na miejsce zamieszkania czy zameldowania tego ucznia, a także uniknięcie ewentualnego kategoryzowania i stygmatyzowania uczniów, którzy być może osiągają lepsze wyniki w nauce, a jednocześnie nie posiadają prawa do otrzymania stypendium motywacyjnego. Wolą ustawodawcy było, aby przepis art. 90t ust. 4 u.s.o. umożliwił jednostkom samorządu terytorialnego, posiadającym środki na finansowanie stypendiów, objęcie pomocą również powyższej grupy uczniów. Intencją wprowadzenia zmiany brzmienia ww. przepisu, było szeroko rozumiane dobro ucznia i zawarcie w ustawie przepisów nieograniczających niektórym dzieciom i uczniom możliwości skorzystania z pomocy, którą ustanawia organ prowadzący szkołę, do której uczęszczają. Niemniej należy podkreślić, iż nie można przepisów ustawowych rozpatrywać w oderwaniu od samej istoty samorządności. Regulacje zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym [3] , a także w innych ustawach samorządowych, wskazują, że elementem konstytutywnym każdej jednostki samorządu terytorialnego (wspólnoty samorządowej) są jej mieszkańcy [4] . Art. 16 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że ogół mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego stanowi z mocy prawa wspólnotę samorządową, zaś zgodnie z art. 166 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zadania publiczne służące zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej są wykonywane przez jednostkę samorządu terytorialnego jako zadania własne. Z kolei art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym stanowi, że mieszkańcy gminy tworzą z mocy prawa wspólnotę samorządową. Także w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym przypadków, w których pomocą w ramach programów, o których mowa w art. 90t u.s.o., obejmowano wyłącznie uczniów uczęszczających do szkół prowadzonych przez jednostkę samorządu terytorialnego lub położonych na jej terenie, dominujący jest pogląd, że w przypadku uchwalania programów dotyczących wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży lub programów wspierania edukacji uzdolnionych dzieci i młodzieży, na podstawie art. 90t u.s.o. nie jest dopuszczalne określenie grupy beneficjentów ww. programów z pominięciem dzieci i młodzieży będących mieszkańcami danej jednostki samorządu terytorialnego [5] . Należy podkreślić, że orzecznictwo w tym zakresie dotyczy przede wszystkim stanu prawnego obowiązującego przed dniem 15 grudnia 2018 r., jednakże stanowisko prezentowane względem konieczności objęcia wszystkich dzieci i młodzieży zamieszkałych na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego programami uchwalanymi na podstawie art. 90t u.s.o. należy uznać za aktualne. Nie wydaje się zatem uzasadnione, aby z literalnego brzmienia przepisu art. 90t ust. 4 u.s.o. („dzieciom i młodzieży pobierającej naukę na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego bez względu na miejsce zamieszkania”) wywodzić, że jednostka samorządu terytorialnego może przyznawać stypendia jedynie dla uczniów szkół, które funkcjonują na jej terenie, wyłączając tym samym uczniów zamieszkujących na terenie tej jednostki samorządu terytorialnego, ale uczęszczających do szkół na terenie innej jednostki samorządu terytorialnego. Biorąc pod uwagę powyższą interpretację, należy przyjąć, że organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, wydając uchwałę na podstawie art. 90t ust. 4 u.s.o., powinien uwzględnić nie tylko dzieci i młodzież zamieszkałe na terenie tej jednostki samorządu terytorialnego (zarówno uczęszczające do szkół położonych na terenie tej jednostki samorządu terytorialnego, jak i uczęszczające do szkół położonych na terenie innej jednostki samorządu terytorialnego), lecz także dzieci i młodzież niezamieszkałe na terenie tej jednostki samorządu terytorialnego, ale uczęszczające do szkół na jej terenie. Warunki udzielania pomocy powinny być ustalone w taki sposób, aby zapewnić realizację wsparcia uczniów uzdolnionych bez ich różnicowania według innego niż określonego w ustawie kryterium „wspierania edukacji uzdolnionych dzieci i młodzieży”. Odnosząc się do pytania dotyczącego dostępu uczniów do pomocy edukacyjnej, bez względu na miejsce zamieszkania i nauki, uprzejmie informuję, że jedną z nich sjest pomoc materialna o charakterze motywacyjnym, przyznawana na podstawie przepisów oświatowych, tj.: stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe; stypendium Prezesa Rady Ministrów; stypendium ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Uczniowie, którzy ubiegają się o ww. stypendia, nie podlegają kryterium związanym z miejscem zamieszkania czy koniecznością uczęszczania do danej szkoły. Jednocześnie należy podkreślić, że literalne brzmienie przepisu art. 90t ust. 4 obowiązujące od 15 grudnia 2018 r., analizowane w oderwaniu od innych przepisów, w tym przepisów samorządowych, może powodować wątpliwości interpretacyjne, dlatego też MEN rozważy ewentualne wprowadzenie zmian powyższego przepisu, które pozwolą na uniknięcie w przyszłości wątpliwości interpretacyjnych ze strony jednostek samorządu terytorialnego. Z wyrazami szacunku Barbara Nowacka Minister Edukacji [1] Dz. U. z 2024 r. poz.750 z późn. zm. [2] Dz. U. poz. 2245, z późn. zm. [3] Dz. U. z 2020 r. poz. 713, z późn. zm. [4] W orzecznictwie przyjmuje się, że o byciu mieszkańcem danej jednostki samorządu terytorialnego przesądza stałe zamieszkiwanie na jej terenie, por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2004 r. sygn. akt OSK 883/04, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 maja 2006 r. sygn. akt III SA/Lu 67/06. [5] np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2128/17, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 1465/09, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 października 2018 r. sygn. akt II SA/Bk 537/18, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 października 2018 r. sygn. akt II SA/Bk 551/18, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 5 lipca 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 549/17, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 października 2016 r. sygn. akt II SA/Lu 414/16