Interpelacja w sprawie nadużywania leków psychotropowych oraz ich negatywnych skutków zdrowotnych

Interpelacja w sprawie nadużywania leków psychotropowych oraz ich negatywnych skutków zdrowotnych Interpelacja nr 8379 do ministra edukacji, ministra zdrowia w sprawie nadużywania leków psychotropowych oraz ich negatywnych skutków zdrowotnych Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka Data wpływu: 26-02-2025 Szanowne Panie Minister, w ostatnich latach obserwuje się alarmujący wzrost stosowania leków psychotropowych, szczególnie wśród dzieci, młodzieży, a także dorosłych osób cierpiących na różne formy stresu i depresji. Wzmożone przepisywanie tego typu farmaceutyków budzi poważne wątpliwości dotyczące ich skuteczności oraz bezpieczeństwa długoterminowego. Skutki uboczne, w tym myśli samobójcze, są wyraźnie zaznaczone w ulotkach tych leków, a przypadki rodzin dotkniętych tragedią po ich stosowaniu stają się coraz liczniejsze. Należy podkreślić, że zamiast rzeczywistego leczenia przyczyn problemów psychicznych, coraz częściej mamy do czynienia z pochopnym wdrażaniem terapii farmakologicznych, które nie są poprzedzone dokładnymi badaniami pacjentów. Wiele osób po zażywaniu leków psychotropowych nie uzyskało poprawy zdrowia, a w niektórych przypadkach doszło do pogorszenia ich stanu, prowadząc do śmierci lub nieodwracalnego uszczerbku na zdrowiu. Według badań i opinii specjalistów, takich jak prof. Jerzy Vetulani, leki psychotropowe powinny być stosowane w kontrolowanych dawkach i z przerwami, tymczasem w praktyce ich nadużywanie staje się standardem. Współczesna psychiatria nie promuje alternatywnych metod leczenia takich jak: terapia bezlekowa, suplementacja witaminowa i mikroelementowa, joga i zajęcia relaksacyjne, sport jako forma wsparcia psychicznego, terapia psychologiczna oraz wsparcie społeczne. Obecna sytuacja w szpitalach psychiatrycznych również budzi poważne obawy. Pacjenci często wypisywani są z placówek w rzekomo „dobrym” stanie zdrowia, mimo że ich sytuacja życiowa i psychiczna wcale się nie poprawia. Nie znamy przypadku pełnego wyleczenia poprzez stosowanie wyłącznie farmakoterapii, a tymczasem liczba hospitalizacji i przypadków samobójstw wśród młodzieży stale rośnie. Z uwagi na powagę problemu i jego długofalowe konsekwencje dla zdrowia społeczeństwa, apeluję o podjęcie działań zmierzających do ograniczenia nadużywania leków psychotropowych oraz zwiększenia dostępu do metod terapeutycznych opartych na psychoterapii i wsparciu środowiskowym. W związku z powyższym zwracam się z pytaniami: Jakie działania Ministerstwo Zdrowia podejmuje w celu monitorowania skuteczności leków psychotropowych i ich wpływu na zdrowie pacjentów? Czy planowane są zmiany w systemie przepisywania tych leków, aby ograniczyć ich nadużywanie? Dlaczego psychiatria nie promuje alternatywnych metod leczenia, które mogą skutecznie wspomagać pacjentów bez ryzyka poważnych skutków ubocznych? Czy istnieją programy badawcze analizujące długoterminowe konsekwencje stosowania leków psychotropowych, zwłaszcza u dzieci i młodzieży? Jakie działania są podejmowane w celu poprawy jakości diagnostyki psychiatrycznej, tak aby leczenie było dopasowane do indywidualnych potrzeb pacjenta? Czy rozważane jest wdrożenie edukacji społecznej na temat alternatywnych metod poprawy zdrowia psychicznego, np. poprzez programy szkolne, kampanie społeczne i szkolenia dla lekarzy?

Odpowiedź na interpelację w sprawie nadużywania leków psychotropowych oraz ich negatywnych skutków zdrowotnych Odpowiedź na interpelację nr 8379 w sprawie nadużywania leków psychotropowych oraz ich negatywnych skutków zdrowotnych Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz Warszawa, 26-03-2025 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłów na Sejm RP – Pana Jarosława Sachajko oraz Pani Anny Gembickiej w sprawie nadużywania leków psychotropowych oraz ich negatywnych skutków zdrowotnych, w zakresie właściwości Ministra Edukacji. Szanowni Państwo Posłowie, zgodnie z aktualnym podejściem psychologów, terapeutów oraz instytucji zajmujących się problemami młodzieży, profilaktyka uzależnień powinna być prowadzona odpowiednio do stopnia zagrożenia, tj. na trzech poziomach: profilaktyki uniwersalnej, selektywnej oraz wskazującej. Profilaktyka stosowana w oświacie oparta została na działaniach uniwersalnych, pozytywnych i adekwatnych, co wybrzmiewa w art. 26 ustawy – Prawo oświatowe [1] . Przepisy zobowiązują szkoły do przygotowania programu wychowawczo-profilaktycznego na podstawie wyników corocznej diagnozy w zakresie występujących w środowisku szkolnym potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych z używaniem substancji psychotropowych, środków zastępczych oraz nowych substancji psychoaktywnych. Istotną rolę w przeciwdziałaniu zachowaniom ryzykownym i formowaniu młodego człowieka odgrywają rodzice, których obowiązkiem jest wzmacnianie czynników chroniących w procesie wychowania i w profilaktyce domowej. Tylko przy dobrej współpracy pomiędzy szkołą a rodziną mogą być skutecznie realizowane cele prewencyjne i efektywne wspieranie ucznia w sytuacji problemowej. Ponadto, w ww. ustawie określono definicję wychowania, które ma wpływ na kształtowanie postaw prozdrowotnych uczniów i hierarchię konstruktywnego systemu wartości, w tym dbałości o zdrowie. W procesie wychowawczym istotnego znaczenia nabiera ukierunkowanie ucznia na różne aspekty swojego życia, refleksji nad własnymi zachowaniami, postawami, celami, aspiracjami oraz nieuleganie presji ze strony rówieśników. Trzeba zaznaczyć, że podstawowym i naturalnym środowiskiem wychowawczym dla dziecka jest dom. Szkoła powinna wspierać rodzinę w wychowaniu dziecka. Minister Edukacji podpisała 6 marca 2025 r. projekty rozporządzeń w sprawie podstawy programowej przedmiotów: edukacja obywatelska i edukacja zdrowotna. Stąd, od 1 września 2025 r. w szkołach podstawowych oraz ponadpodstawowych będzie realizowany m.in. nieobowiązkowy przedmiot edukacja zdrowotna . Podstawa programowa edukacji zdrowotnej obejmuje 10 działów, które odzwierciedlają sfery funkcjonowania człowieka, w tym również działy: Zdrowie psychiczne , Zdrowie środowiskowe, Internet i profilaktyka uzależnień oraz System ochrony zdrowia. Działy Klasy IV-VI szkoły podstawowej Klasy VII-VIII szkoły podstawowej Klasy I-III szkół ponadpodstawowych I. Wartości i postawy Wartości i postawy Wartości i postawy II. Zdrowie fizyczne Zdrowie fizyczne Zdrowie fizyczne III. Aktywność fizyczna Aktywność fizyczna Aktywność fizyczna IV. Odżywianie Odżywianie Odżywianie V. Zdrowie psychiczne Zdrowie psychiczne Zdrowie psychiczne VI. Zdrowie społeczne Zdrowie społeczne Zdrowie społeczne VII. Dojrzewanie Dojrzewanie Zdrowie seksualne VIII. Zdrowie seksualne Zdrowie seksualne Zdrowie środowiskowe IX. Zdrowie środowiskowe Zdrowie środowiskowe Internet i profilaktyka uzależnień X. Internet i profilaktyka uzależnień Internet i profilaktyka uzależnień System ochrony zdrowia Przedmiot zakłada wdrażanie uczniów do budowania alfabetyzmu zdrowotnego (ang. health literacy ), czyli wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych pozwalających na trafne rozpoznanie potrzeb zdrowotnych własnych i otoczenia oraz podejmowanie odpowiednich działań profilaktycznych czy naprawczych. Nowy przedmiot edukacja zdrowotna, oprócz dotychczasowych treści z zakresu nieobowiązkowego przedmiotu wychowanie do życia w rodzinie skupiających się na treściach związanych z funkcjami rodziny, miłością, przyjaźnią, pełnieniem ról małżeńskich i rodzicielskich, seksualnością człowieka, prokreacją oraz problemami związanymi z okresem dojrzewania, rozbudowano właśnie o treści związane ze zdrowiem i aktywnością fizyczną, odżywianiem, zdrowiem psychicznym, społecznym i środowiskowym, Internetem i profilaktyką uzależnień. Treści te mają także pełnić rolę prewencyjną, szczególnie w przypadku przewidywanego możliwego pojawienia się u dzieci i młodzieży zachowań ryzykownych, np. w dziale X. System ochrony zdrowia – pytanie wiodące: Jak świadomie korzystać z systemu ochrony zdrowia w Polsce? Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń: wyjaśnia różnice między lekiem a suplementem diety; czyta ze zrozumieniem ulotki leków; omawia zasady dostępu do leków na receptę i bez recepty; omawia podstawowe zasady refundacji leków w Polsce; omawia działania niepożądane najczęściej stosowanych leków dostępnych bez recepty. Przedmiot edukacja zdrowotna pozwoli uczniom na zdobywanie wiedzy i rozwijanie umiejętności, które mają realne zastosowanie w ich codziennym życiu i które wpływają na ich świadome decyzje dotyczące zdrowia. Nauczyciel w tym procesie odgrywa rolę przewodnika i mentora, który współpracuje z uczniami, wspiera ich w kształtowaniu postaw, wartości i nawyków sprzyjających dbałości o zdrowie. Zadaniem nauczyciela jest również inspirowanie uczniów do podejmowania świadomych i odpowiedzialnych decyzji dotyczących zdrowia – zarówno własnego, jak i otoczenia. Ze względu na cele edukacji zdrowotnej, w szczególności rozwijanie kompetencji związanych z całożyciową dbałością o zdrowie oraz budowanie potencjału zdrowotnego własnego i otoczenia, rekomendowaną jest metoda projektu, która wzmocni samodzielność i odpowiedzialność uczniów za wdrażanie zachowań prozdrowotnych i unikanie zachowań ryzykownych. Warto podkreślić, że zagadnienia takie jak nadużywanie leków i ich negatywne skutki obecnie mogą też być podejmowane w ramach realizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad uczniami w szkole. Sprawująca te opiekę pielęgniarka środowiska nauczania i wychowania albo higienistka szkolna nie tylko współpracuje z rodzicami albo pełnoletnimi uczniami w zakresie przekazywania informacji o stanie zdrowia i rozwoju psychofizycznym ucznia. Ma ona także możliwość uczestniczyć w zebraniach z rodzicami albo zebraniach rady rodziców, w celu omówienia zagadnień z zakresu edukacji zdrowotnej i promocji zdrowia uczniów. Zgodnie z ustawą z dnia 12 kwietnia 2019 r. o opiece zdrowotnej nad uczniami [2] współpracuje także z dyrektorem szkoły, nauczycielami i pedagogiem szkolnym i wspólnie z nimi podejmuje działania w zakresie edukacji zdrowotnej i promocji zdrowia, z uwzględnieniem potrzeb zdrowotnych oraz rozpoznanych czynników ryzyka dla zdrowia uczniów danej szkoły. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Paulina Piechna-Więckiewicz Podsekretarz Stanu [1] Art. 26 ustawy dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r., poz.737 ze zm.); [2] Dz. U. z 2019 r. poz. 1078.