Interpelacja w sprawie przeciwdziałania uzależnieniu cyfrowemu dzieci i młodzieży

Interpelacja w sprawie przeciwdziałania uzależnieniu cyfrowemu dzieci i młodzieży Interpelacja nr 8086 do ministra edukacji, ministra zdrowia w sprawie przeciwdziałania uzależnieniu cyfrowemu dzieci i młodzieży Zgłaszający: Janusz Cieszyński Data wpływu: 14-02-2025 Szanowne Panie Minister, najnowsze badania wskazują na alarmującą skalę uzależnienia dzieci i młodzieży od urządzeń cyfrowych oraz mediów społecznościowych w Polsce. Już co dziesiąte dziecko przed ukończeniem pierwszego roku życia ma kontakt z urządzeniami cyfrowymi, a ponad połowa (54%) dzieci do 6. roku życia regularnie korzysta z urządzeń mobilnych. Szczególnie niepokojący jest fakt, że niemal dwie trzecie rodziców wykorzystuje urządzenia cyfrowe jako formę nagrody lub sposób na uspokojenie dziecka, nieświadomie ucząc je regulowania emocji za pomocą technologii. Statystyki pokazują, że 13% młodszych dzieci i 15% młodzieży jest uzależnionych od mediów społecznościowych. Tylko 12% drugoklasistów szkół podstawowych nie korzysta z mediów społecznościowych w czasie wolnym, a w przypadku szóstoklasistów i młodzieży ze szkół ponadpodstawowych odsetek ten spada do zaledwie 1-2%. Co trzeci nastolatek spędza w mediach społecznościowych kilka godzin dziennie, a niektórzy nawet do 12 godzin. Problem uzależnienia od urządzeń cyfrowych i mediów społecznościowych wymaga szczególnej uwagi ze względu na jego specyfikę, ponieważ w przeciwieństwie do tradycyjnych uzależnień, nie można tu zastosować całkowitej abstynencji. Eksperci podkreślają, że najskuteczniejszą strategią jest trening kompetencji psychospołecznych, obejmujący naukę radzenia sobie z emocjami, stresem oraz umiejętności interpersonalne. Według raportu NASK "Nastolatki 3.0" co ósma młoda osoba wykazuje objawy silnego uzależnienia od mediów społecznościowych. Jednocześnie badania pokazują, że wielu młodych ludzi próbuje ograniczyć korzystanie z mediów społecznościowych, ale nie potrafi tego zrobić samodzielnie. W związku z powyższym konieczne jest podjęcie systemowych działań, które będą skutecznie przeciwdziałać temu zjawisku i wspierać młodych ludzi w wykształceniu zdrowych nawyków korzystania z technologii cyfrowych. W związku z powyższym, zwracam się z następującymi pytaniami: Jakie konkretne działania planuje podjąć ministerstwo w celu zapobiegania uzależnieniom cyfrowym wśród dzieci i młodzieży? Czy planowane jest wprowadzenie kompleksowych programów promocji zdrowia psychicznego w szkołach i przedszkolach? Czy ministerstwo planuje opracowanie i wdrożenie ogólnopolskiego programu szkolenia nauczycieli i kadry pozanauczycielskiej w zakresie profilaktyki uzależnień behawioralnych? Jakie środki finansowe zostały zabezpieczone na realizację programów profilaktycznych w szkołach w najbliższym roku szkolnym? Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie systemowych rozwiązań wspierających rodziców w zakresie właściwego korzystania z technologii cyfrowych przez ich dzieci? Jakie działania planuje podjąć resort w celu zwiększenia dostępności terapii poznawczo-behawioralnej dla dzieci i młodzieży uzależnionych od urządzeń cyfrowych? Czy planowane jest utworzenie międzyresortowego zespołu ds. przeciwdziałania uzależnieniom cyfrowym wśród dzieci i młodzieży? W jaki sposób ministerstwo zamierza monitorować skuteczność wdrażanych programów profilaktycznych i terapeutycznych? Z wyrazami szacunku Janusz Cieszyński

Odpowiedź na interpelację w sprawie przeciwdziałania uzależnieniu cyfrowemu dzieci i młodzieży Odpowiedź na interpelację nr 8086 w sprawie przeciwdziałania uzależnieniu cyfrowemu dzieci i młodzieży Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 07-03-2025 Szanowny Panie Pośle, odpowiadając na Pana interpelację, uprzejmie informuję, że dostosowanie systemu edukacji szkolnej do wyzwań cyfrowego świata jest jednym z priorytetów Ministra Edukacji. Działania Ministra Edukacji w zakresie przeciwdziałania zagrożeniom płynącym z cyberprzestrzeni koncentrują się na projektowaniu systemowych rozwiązań gwarantujących bezpieczne warunki kształcenia, wychowania i opieki oraz wspierania szkół i placówek systemu oświaty w realizacji zadań w tym obszarze. Zadaniem systemu oświaty jest również upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży wiedzy o cyberbezpieczeństwie oraz działania profilaktyczne związane m.in. z ochroną dzieci i młodzieży przed negatywnym wpływem mediów społecznościowych. Minister Edukacji wskazuje również, że tworzenie bezpiecznych i właściwych warunków rozwoju i nauki dla każdego dziecka oraz wczesna profilaktyka, ukierunkowana na wzmacnianie czynników chroniących oraz redukowanie czynników ryzyka, w tym upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży wiedzy o niebezpieczeństwie oraz kształtowanie właściwych postaw wobec zagrożeń, w tym związanych z korzystaniem z technologii informacyjno-komunikacyjnych i uzależnieniem cyfrowym jest zadaniem każdego przedszkola i każdej szkoły oraz placówki oświatowej. Kwestia profilaktyki uzależnień, świadomości zagrożeń i konsekwencji nadmiernej aktywności cyfrowej została uwzględniona w przyjętej przez rząd we wrześniu 2024 r. „Polityce Cyfrowej Transformacji Edukacji” (PCTE) [1] . PCTE wskazuje na niezbędne działania, które powinny zostać podjęte dla pełnego urzeczywistnienia wizji nakreślonej w podstawie programowej kształcenia ogólnego, w dokumentach unijnych i innych dokumentach, w celu przygotowania kolejnych pokoleń obywateli do wyzwań społeczeństwa cyfrowego związanych z rozwojem informatyki i technologii cyfrowej. Opisuje działania niezbędne do przeprowadzenia cyfrowej transformacji edukacji w obliczu rewolucji cyfrowej. Realizacją tych działań powinny zająć się przedszkola, szkoły, uczelnie i instytucje edukacyjne oraz administracja systemu edukacji w ramach cyfrowej transformacji edukacji, jako podstawowych działań cyfrowej transformacji społeczeństwa. Najważniejsza część dokumentu składa się z dziesięciu krótkich rozdziałów, w których w jednolitym układzie poruszono kwestie najbardziej istotne dla rozwoju cyfrowej edukacji i fundamentalne dla cyfrowej transformacji szkoły oraz całego systemu edukacji. PCTE wskazuje, iż w transformacji cyfrowej szkół bardzo ważną rolę pełnią inicjatywy skoncentrowane na zapewnieniu odpowiedniej higieny cyfrowej oraz bezpiecznym korzystaniu z komputera i Internetu – m.in. w rozdziale „Cyfrowe bezpieczeństwo”, w planie wdrażania (załącznik nr 2 do PCTE), zaplanowano do realizacji działania: - 8.2 „Działania wspierające nauczanie o edukacji medialnej, higienie cyfrowej i cyberbezpieczeństwie (Cyberlekcje)”, - 8.3 „Opracowanie wytycznych dla nauczycieli i ram kompetencji uczniów w zakresie cyberbezpieczeństwa i higieny cyfrowej”. Jako podmioty współpracujące przy realizacji tych zadań wskazano m.in. Ministerstwo Edukacji Narodowej MEN), Ministerstwo Cyfryzacji, Naukową i Akademicką Sieć Komputerową, czy Instytut Badań Edukacyjnych, ale PCTE wskazuje, aby do realizacji planowanych w niej działań zaangażować wszystkich interesariuszy systemu edukacji, w tym organizacje pozarządowe, instytucje kultury, czy jednostki samorządu terytorialnego. Tworzenie właściwych warunków rozwoju i nauki dla każdego ucznia i uczennicy oraz wczesna profilaktyka, ukierunkowana na wzmacnianie czynników chroniących oraz redukowanie czynników ryzyka, jest zadaniem każdej szkoły i placówki oświatowej. Zadania wychowawczo-profilaktyczne szkoły są elementem podstawy programowej kształcenia ogólnego. Tym samym muszą być one uwzględniane odpowiednio w programach nauczania i podczas realizacji zajęć z wychowawcą oraz programu wychowawczo-profilaktycznego na każdym etapie edukacyjnym. Każda szkoła obowiązkowo realizuje program wychowawczo-profilaktyczny, który obejmuje: treści i działania o charakterze wychowawczym skierowane do uczniów oraz treści i działania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców. Program wychowawczo-profilaktyczny środowisko szkolne przygotowuje na podstawie przeprowadzanej corocznie analizy wyników diagnozy potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka [2] . Głównym celem jego realizacji jest kształtowanie właściwych postaw uczniów i przyjaznego klimatu szkoły. Realizowany w każdej szkole program wychowawczo-profilaktyczny powinien uwzględniać działania skierowane do uczniów, które mają za zadanie kształtować zasady współżycia społecznego, tolerancji w szczególności: poszanowanie godności drugiego człowieka, odpowiedzialność za własne decyzje i wybory, zaufanie oraz przestrzeganie praw ucznia. Program wychowawczo-profilaktyczny uchwala rada rodziców w porozumieniu z radą pedagogiczną. Wobec tego rodzice mają istotny wpływ na działania wychowawczo-profilaktyczne realizowane w szkole oraz na inne programy, projekty, przedsięwzięcia, inicjatywy także te realizowane we współpracy z organizacjami pozarządowymi. W celu ułatwienia szkołom wyboru wysokiej jakości programów profilaktycznych, zostały one wyselekcjonowane w ramach systemu rekomendacji [3] . Referencyjne instytucje dokonują oceny programów z obszarów promocji zdrowia psychicznego i profilaktyki zachowań ryzykownych dzieci i młodzieży, w tym m.in. uzależnień od urządzeń cyfrowych. Wszystkie programy znajdujące się w bazie programów rekomendowanych kształtują umiejętności psychofizyczne dzieci i młodzieży, postawy i zachowania promujące nadrzędną wartość, jaką jest zdrowie – fizyczne i psychiczne. Ponadto resort edukacji podejmuje szeroko zakrojone działania w zakresie wzmocnienia edukacji zdrowotnej w szkołach i planuje wprowadzenie od września 2025 r. nowego, interdyscyplinarnego przedmiotu edukacja zdrowotna. Nowy przedmiot będzie obejmować m.in. zagadnienia zdrowia psychicznego, fizycznego, a także kwestie profilaktyki i problemu uzależnień. Podstawę programową edukacji zdrowotnej opracował powołany przez Ministra Edukacji zespół ekspertów, w tym ekspertów zarekomendowanych przez Ministra Zdrowia oraz Ministra Sportu i Turystyki. W projekcie podstawy programowej kształcenia ogólnego edukacji zdrowotnej uwzględniono zagadnienia związane z Internetem i profilaktyką uzależnień (m.in. omawianie zagrożeń wynikających z niewłaściwego używania technologii informacyjno-komunikacyjnych, w tym cyberprzemoc, hejt, mowa nienawiści, kreowanie cyberrzeczywistości, uzależnienie od Internetu i gier komputerowych oraz niebezpieczne kontakty w sieci m.in. uwodzenie w sieci ( grooming ); omawia korzyści i zagrożenia związane ze sztuczną inteligencją oraz wirtualną rzeczywistością (VR)). Przedmiot edukacja zdrowotna ma umożliwić uczniom zdobycie wiedzy i rozwijanie umiejętności, które mają realne zastosowanie w codziennym życiu, wpływając na ich świadome decyzje dotyczące zdrowia. Nauczyciel w tym procesie ma pełnić rolę przewodnika i mentora, który współpracuje z uczniami, wspiera ich w kształtowaniu postaw, wartości i nawyków sprzyjających dbałości o zdrowie. We współpracy z Fundacją Rozwoju Systemu Edukacji (FRSE) w ramach działania Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego FERS.05.01 Innowacje społeczne, MEN realizuje działania w celu realizacji projektu Wparcia Rówieśniczego w Zakresie Zdrowia Psychicznego Młodzieży. 19 grudnia 2024 r. w siedzibie FRSE, podpisano umowę partnerską na realizację projektu, który ma na celu wspieranie nastolatków w kryzysach psychicznych. W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele MEN, Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej, FRSE oraz Fundacji „Instytut Edukacji Pozytywnej”. Celem projektu jest opracowanie i przetestowanie w szkołach ponadpodstawowych metody wsparcia dla uczniów w kryzysach psychicznych, opartej na wsparciu rówieśniczym, tzw. metodzie peer suport, która zakłada udział: koordynatorów (psychologów i pedagogów szkolnych) oraz schoolworkerów (uczniów). Aktywność odpowiednio przeszkolonych nastolatków ma prowadzić do stworzenia dobrej atmosfery w szkole – sprzyjającej rozmowom o problemach i emocjach, a także zapobiegającej stygmatyzacji i izolacji. Klimat otwartości i empatii budowany przez rówieśników lepiej motywuje do sięgania po pomoc. Metoda peer support będzie testowana w ok. 200 szkołach ponadpodstawowych i pozwoli na ocenę możliwości poszerzenia i uzupełnienia oferty działań na rzecz rozwoju środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży, które doświadczają kryzysu psychicznego, oraz ich rodzin. Projekt dofinansowany jest ze środków UE i budżetu państwa na łączną kwotę ponad 41 mln zł będzie realizowany przez FRSE w partnerstwie z MEN i Fundacją „Instytut Edukacji Pozytywnej”. Mając na uwadze potrzebę stałego doskonalenia kompetencji nauczycieli, podległy Ministrowi Edukacji Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE) realizuje liczne szkolenia, konferencje i seminaria w zakresie działań wychowawczych i profilaktycznych. Są wśród nich programy „Szkoła Promująca Zdrowie” i „Przedszkole Promujące Zdrowie”. Program „Szkoła Promująca Zdrowie” realizowany jest w Polsce od 1992 r. Przedszkola i szkoły promujące zdrowie we współpracy z rodzicami systematycznie i planowo tworzą środowisko społeczne i fizyczne sprzyjające zdrowiu i dobremu samopoczuciu dzieci, pracowników i rodziców, a także wspierają rozwój kompetencji wychowanków/uczniów i pracowników w zakresie dbałości o zdrowie przez całe życie. Przystąpienie do programu jest dobrowolną inicjatywą placówki. Decyzję podejmuje rada pedagogiczna po konsultacji z przedstawicielami społeczności przedszkolnej lub szkolnej, w tym z rodzicami. Przedszkole/szkoła biorąca udział w programie regularnie przeprowadza diagnozę potrzeb zdrowotnych oraz samopoczucia całej społeczności, tj. dzieci/uczniów, rodziców, nauczycieli i pracowników niepedagogicznych. Na podstawie jej wyników formułuje priorytetowe problemy oraz planuje swoje działania. Każda placówka promująca zdrowie jest autonomiczna w obszarze wyznaczania celów i zadań do realizacji. Jej działania są ukierunkowane na radzenie sobie z aktualnymi wyzwaniami. ORE wraz z Krajowym Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom i Instytutem Psychiatrii i Neurologii współtworzy System rekomendacji programów profilaktycznych i promocji zdrowia. Zespół ds. Systemu ocenia programy profilaktyczne z obszaru promocji zdrowia psychicznego, a także profilaktyki innych zachowań problemowych (w tym uzależnień behawioralnych czy problemowego użytkowania Internetu). Programy, które spełniają wymagane standardy trafiają do Bazy Programów Rekomendowanych. W zależności od stopnia spełnianych standardów (w tym planowanie i osiąganie celów, proponowane działania, jakość realizacji, ewaluacja) programy są kwalifikowane do jednego z trzech poziomów jakości. Informacje o nich są upowszechniane wśród placówek oświatowych oraz jednostek samorządowych. Pracownicy szkół mają możliwość realizowania tych programów na terenie swoich placówek. W 2025 r. planowana jest realizacja szkolenia “Edukacja kadr oświaty z zakresu skutecznej profilaktyki uzależnień”, którego celem będzie przygotowanie psychologów i pedagogów do prowadzenia w szkołach szeroko rozumianych działań w zakresie profilaktyki uzależnień i innych zachowań ryzykownych dzieci i młodzieży. Szkolenie przeznaczone będzie dla pracowników poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz placówek doskonalenia nauczycieli. Ponadto na stronie ORE udostępniane są materiały, m.in. broszury informacyjne, nagrania wykładów, webinaria, kursy e-learning, szkolenia stacjonarne i on-line, dotyczące m.in. postępowania w przypadku rozpoznania zachowań związanych z przemocą fizyczną i psychiczną; rozwiązywania konfliktów w grupie; cyberprzemocy ; przemocy w rodzinie; języka, jako narzędzia przemocy. Natomiast na stronie internetowej resortu edukacji dostępny jest poradnik Bezpieczna szkoła. Zagrożenia i zalecane działania profilaktyczne w zakresie bezpieczeństwa fizycznego i cyfrowego uczniów . Materiał to kompendium wiedzy na temat rozpoznawania sytuacji zagrożeń i reagowania na nie. Poradnik jest przeznaczony dla dyrektorów szkół, nauczycieli, rodziców i uczniów i obejmuje również zagadnienia bezpieczeństwa w cyberprzestrzeni. Wśród zagadnień można wyróżnić np.: Zagrożenia w świecie cyfrowym – procedury reagowania w przypadku wystąpienia zagrożenia cyfrowego; Podstawowe działania na rzecz bezpieczeństwa cyfrowego w szkole; Dostęp do treści szkodliwych, niepożądanych, nielegalnych – procedura reagowania; Dezinformacja, bezkrytyczna wiara w treści zamieszczone w internecie, nieumiejętność odróżnienia treści prawdziwych od nieprawdziwych, w tym szkodliwość reklam – procedury reagowania; Bezprawne użycie cudzego wizerunku w sieci – procedura reagowania; Niebezpieczne kontakty w internecie – procedura reagowania. Szkoły i placówki zapewniające uczniom dostęp do Internetu są obowiązane podejmować działania zabezpieczające uczniów przed dostępem do treści, które mogą stanowić zagrożenie dla ich prawidłowego rozwoju, w szczególności zainstalować i aktualizować oprogramowanie zabezpieczające. O doborze konkretnych środków i form realizacji tego obowiązku decyduje dyrektor szkoły, który odpowiada za zapewnienie uczniom bezpieczeństwa. Na dyrektorze spoczywa obowiązek opieki nad uczniami, zapewnienia im bezpieczeństwa podczas organizowanych w szkole i poza nią zajęć. W ramach szkoleń dla nauczycieli realizowanych ze środków europejskich zarówno Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności jak i FERS planowanie jest przeszkolenie ponad 85 tys. nauczycieli z umiejętności cyfrowych o różnym stopniu zaawansowania. Szkolenia te oparte są na standardach kompetencji cyfrowych nauczycieli wypracowanych przez MEN, obejmujących m. in. kwestie związane z przepisami prawa i zasadami bezpieczeństwa dotyczącymi korzystania z zasobów dostępnych w sieci. Podniesienie kompetencji nauczycieli w tym zakresie przekłada się na skuteczniejsze realizowanie podstawy programowej i podnoszenie kompetencji cyfrowych uczniów. W polskich szkołach prowadzone są zajęcia, których tematem jest wpływ destrukcyjnych treści w Internecie na dzieci i młodzież z zakresu edukacji medialnej w ramach różnych zajęć edukacyjnych, m.in. wiedzy o społeczeństwie, muzyki i informatyki. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Uchwała nr 98 Rady Ministrów w sprawie przyjęcia polityki publicznej pod nazwą „Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji” z dnia 12 września 2024 r. (M.P. z 2024 r. poz. 812). [2] Art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737 z późn. zm.). [3] https://www.ore.edu.pl/2011/03/bank-programow-profilaktycznych/ .