Interpelacja w sprawie zmiany polityki przejmowania nieruchomości rolnych ZWRSP przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w związku z terminami wygaśnięcia umów dzierżawy

Interpelacja w sprawie zmiany polityki przejmowania nieruchomości rolnych ZWRSP przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w związku z terminami wygaśnięcia umów dzierżawy Interpelacja nr 8070 do ministra rolnictwa i rozwoju wsi w sprawie zmiany polityki przejmowania nieruchomości rolnych ZWRSP przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w związku z terminami wygaśnięcia umów dzierżawy Zgłaszający: Łukasz Litewka Data wpływu: 14-02-2025 Szanowny Panie Ministrze, zwracam się do Pana w sprawie sposobu restrukturyzacji gruntów rolnych po wygasających umowach dzierżawy spółek z Grupy Top Farms należących do największych w Polsce producentów rolnych i dostawców surowców rolnych do sektora spożywczego. Proces ten nie tylko wpłynął negatywnie na strukturę agrarną kraju, ale również przyczynił się do pogorszenia sytuacji społeczno-ekonomicznej na terenach wiejskich, w tym wzrostu bezrobocia i osłabienia lokalnych społeczności. Likwidacja dużych gospodarstw doprowadziła do ograniczenia skali produkcji rolnej, utraty miejsc pracy, a także zmniejszenia wpływów podatkowych do budżetów gmin, co dodatkowo utrudnia rozwój infrastruktury i usług publicznych na obszarach wiejskich. W dłuższej perspektywie działania te mogą prowadzić do dalszego wyludniania wsi i pogłębiania różnic w poziomie życia między regionami. Spółki Top Farms Wielkopolska sp. z o.o. oraz Książ-Rol sp. z o.o. (woj. wielkopolskie), a także Top Farms Głubczyce sp. z o.o. (woj. opolskie) w wyniku działania ustawy z 2011 r. o tzw. trzydziestkach (na mocy której gospodarstwa rolne, które nie wyłączyły w 2012 r. z obowiązujących ich umów dzierżaw gruntów zasobu 30% użytków rolnych, utraciły prawo pierwokupu i prawo przedłużenia umów dzierżaw), obecnie wydają na rzecz KOWR dzierżawione nieruchomości, w tym grunty rolne i obiekty budowlane zw. z prowadzoną w nich dotychczas produkcją rolną. Skala działalności ww. spółek to łącznie rocznie około 30 tysięcy ton zbóż, 95 tysięcy ton ziemniaków, 11 tysięcy ton nasion, 45 mln litrów mleka. Spółki zatrudniają łącznie około 400 pracowników (w tym ok. 200 w woj. wielkopolskim i 200 pracowników w woj. opolskim). Do dzisiaj spółki te od 2023 r. wydały na rzecz KOWR łącznie 11 200 ha (w tym w woj. opolskim ponad 5300 ha i w woj. wielkopolskim 5900 ha). W okresie od maja do listopada 2025 r. spółki te mają wydać pozostałe 6000 ha gruntów rolnych wraz z licznymi obiektami, jak fermy krów, przechowalnie, magazyny, silosy, podwórza. Z punktu widzenia racjonalnego zagospodarowania gruntów i obiektów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa celowa wydaje się taka restrukturyzacja, która pozwoli z jednej strony zaspokoić zapotrzebowanie rolników indywidualnych na grunty uprawne, ale jednocześnie pozwoli zachować dotychczas wypracowany na dzierżawionych gruntach i obiektach potencjał produkcyjny. Takim rozwiązaniem miały być ośrodki produkcji rolniczej przewidziane w art. 24b ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Dostosowanie tych ośrodków produkcji rolniczej przynajmniej częściowo do obecnego rozmiaru działalności prowadzonej na dzierżawionych gruntach i obiektach pozwoliłoby zapobiec likwidacji produkcji zwierzęcej, zachować miejsca pracy. Jednocześnie nie ucierpiałyby łańcuchy dostaw surowców rolnych na potrzeby branży spożywczo-przetwórczej. Jak wynika z przekazanych informacji, na terenie woj. wielkopolskiego tamtejszy Oddział Terenowy KOWR w Poznaniu przewiduje utworzenie dwóch ośrodków produkcji rolniczej o obszarze około 1570 ha i 550 ha opartych na fermach krów. Spółka Top Farms Wielkopolska wnioskowała dodatkowo o utworzenie 4 ośrodków produkcji rolniczej w 4 lokalizacjach o pow. 4800 ha opartych o fermy krów w Starym Gołębinie, Łęce Wielkiej i Mchach oraz bazę Sepno w liczbie 1700 sztuk krów mlecznych. Dodatkowo w obiekcie Stary Gołębin znajduje się baza magazynowa ziemniaków o zdolnościach przechowalniczych 3000 ton, a w Głuchowie znajduje się baza przechowalnicza jabłek o zdolności przechowalniczej 1000 ton. Podobnie w powiecie głubczyckim, w woj. opolskim, przewidziane są dwa ośrodki produkcji rolniczej o pow. około 1900 ha oraz 470 ha oparte o obiekty Głubczyce Sady oraz Ciermięcice. Brak dostosowania wielkości OPR-ów do rozmiaru prowadzonej w nich obecnie intensywnej produkcji rolnej prowadzić będzie do zwolnień grupowych obejmujących blisko 130 pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, którzy przepracowali w tych spółkach niejednokrotnie ponad 20 lat. Ponad połowa załogi to osoby powyżej 50. roku życia, często jedyni żywiciele rodziny, mieszkający na osiedlach popegeerowskich, gdzie spółki są często jedynym pracodawcą. Likwidacja oznacza również brak zleceń dla pracowników sezonowych, jak również dla lokalnych firm, dla których spółki są kluczowym partnerem w zakresie świadczenia przez nie usług rolniczych, transportu oraz magazynowania. Kooperacja z lokalnymi partnerami to źródło utrzymania dla kilku tysięcy ludzi. Brak działań grozi likwidacją hodowli bydła, której wartość została oszacowana na 18 mln zł. Stado liczy około 1600 krów oraz 1750 jałówek. W przypadku realizacji negatywnego scenariusza nastąpi zerwanie powiązań i łańcuchów dostaw: spółki Top Farms działają w ścisłej współpracy z lokalnymi dostawcami i partnerami, dbając o ciągłość funkcjonowania i bezpieczeństwo łańcuchów dostaw, zachowując stabilność operacyjną przemysłu. Poza tym poważne obawy budzi opóźnienie w procedowaniu przez KOWR i jego oddziały terenowe zagospodarowania gruntów i obiektów w powyższym zakresie. Spółki informują, iż kolejne terminy zwrotu gruntów to 31 maja i 10 lipca bieżącego roku – w tych terminach mają być zwracane grunty i obiekty, gdzie obecnie prowadzona jest produkcja obejmująca 3300 sztuk zwierząt, 14 000 ton zbóż i z którymi wiąże się 200 miejsc pracy. Na chwilę obecną nie ma ostatecznych decyzji KOWR, brak ogłoszeń o przetargach. Dodatkowo należy podkreślić, że problem kończących się dzierżaw dotyczy nie tylko spółek Grupy Top Farms, ale również co najmniej kilkudziesięciu innych nowoczesnych, towarowych gospodarstw rolnych. Biorąc pod uwagę powyższe i skalę problemu, zwracam się z następującymi pytaniami: 1. Jakie działania zamierza podjąć Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, aby zapewnić stabilność zatrudnienia pracownikom spółki Top Farms Wielkopolska oraz ograniczyć negatywne skutki społeczno-ekonomiczne wynikające z restrukturyzacji gruntów? 2. Czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozważa wsparcie dla utworzenia większej liczby niż dotychczas projektowana przez KOWR ośrodków produkcji rolniczej na bazie obecnie dzierżawionej ziemi przez Top Farms, co pozwoliłoby na kontynuację produkcji oraz zachowanie miejsc pracy? 3. Jakie kroki podejmuje Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, aby przyspieszyć procedury zagospodarowania gruntów powracających do Skarbu Państwa, w tym uniknąć długotrwałego odłogowania gruntów przejętych przez KOWR, uniknąć likwidacji stad krów oraz likwidacji setek miejsc pracy? 4. Jak Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi ocenia wpływ likwidacji hodowli bydła o wartości 18 mln zł na krajową produkcję mleka i mięsa, a także na bezpieczeństwo żywnościowe Polski? 5. Czy ministerstwo analizuje ryzyko zerwania łańcuchów dostaw oraz destabilizacji lokalnych rynków wynikające z ograniczenia działalności przez duże gospodarstwa rolne? 6. Jakie są plany ministerstwa dotyczące przyszłości gruntów przejętych przez KOWR – czy przewiduje się ich dalsze użytkowanie w ramach gospodarstw rolnych, czy też mają one zostać przekazane innym podmiotom? 7. Jakie działania prowadzą i zamierzają podjąć MRiRW oraz KOWR w celu zapobieżenia likwidacji innych gospodarstw towarowych, których dotyczy problem kończących się dzierżaw? Jakie działania zostaną podjęte, by utrzymać prowadzoną przez nich produkcję zwierzęcą, miejsca pracy oraz więzi kooperacyjne i społeczne wypracowane przez nie w lokalnych środowiskach? Z poważaniem