Interpelacja w sprawie łamania praw człowieka w odniesieniu do Konstytucji RP w zakresie art. 18, art. 48, art. 71, art. 33 oraz art. 72

Interpelacja w sprawie łamania praw człowieka w odniesieniu do Konstytucji RP w zakresie art. 18, art. 48, art. 71, art. 33 oraz art. 72 Interpelacja nr 8040 do ministra edukacji w sprawie łamania praw człowieka w odniesieniu do Konstytucji RP w zakresie art. 18, art. 48, art. 71, art. 33 oraz art. 72 Zgłaszający: Marek Suski Data wpływu: 12-02-2025 Konstytucja RP w art. 18 określa: „Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej”. Dlatego też, w nawiązaniu do powyższego artykułu Konstytucji RP, to rodzice, zgodnie ze swoimi przekonaniami, mają prawo pierwszeństwa w wyborze nauczania, którym mają być objęte ich dzieci. Rzeczpospolita Polska ma obowiązek ochrony praw dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiwaniem i demoralizacją. Z informacji przekazywanych w doniesieniach medialnych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej wiemy, iż planowane jest wprowadzenie, według ostatniej wersji, nieobowiązkowego nowego przedmiotu o nazwie edukacja zdrowotna. Przyglądając się uważnie zapisom programu nauczania dla tego przedmiotu, wielu rodziców obawia się przymuszania swoich dzieci do obowiązkowej edukacji, która w konsekwencji prowadzi do ich demoralizacji. Obywatele domagają się odstąpienia od elementów demoralizujących dzieci i młodzież. To rodzice powinni decydować o tym, czy wyrażają zgodę na naukę przedmiotu, którego treści kłócą się z ich przekonaniami. W tym konkretnym przypadku wielu rodziców nie zgadza się na wprowadzenie obowiązku edukacji o charakterze demoralizującym. W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania: Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje wprowadzić kiedykolwiek obowiązkowy przedmiot o nazwie edukacja zdrowotna? Jeśli tak, to od kiedy? Jakie zapisy przewiduje program nauczania dla tego przedmiotu? Kto przygotowuje zakres tematyczny dla tego przedmiotu? Czy pomysł wprowadzenia nowego przedmiotu był konsultowany? Jeśli tak, to z jakimi organami, osobami? Jakie były wyniki konsultacji społecznych?

Odpowiedź na interpelację w sprawie łamania praw człowieka w odniesieniu do Konstytucji RP w zakresie art. 18, art. 48, art. 71, art. 33 oraz art. 72 Odpowiedź na interpelację nr 8040 w sprawie łamania praw człowieka w odniesieniu do Konstytucji RP w zakresie art. 18, art. 48, art. 71, art. 33 oraz art. 72 Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 04-03-2025 Szanowny Panie Pośle, uprzejmie informuję, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa [1] oświata w Polsce kieruje się zasadami zawartymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także wskazaniami zawartymi m.in. w Konwencji o Prawach Dziecka. Nauczanie i wychowanie – respektując chrześcijański system wartości – za podstawę przyjmuje uniwersalne zasady etyki. Szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności. Jednocześnie, to minister właściwy do spraw oświaty i wychowania został - w ustawie Prawo oświatowe - upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia podstawy programowej kształcenia ogólnego [2] . W świetle pogarszających się wskaźników zdrowia całej populacji ludzkiej istotne są systemowe działania edukacyjne, mające na celu rozwijanie umiejętności troski o holistycznie rozumiane zdrowie. Edukacja zdrowotna to wieloetapowy, wielopłaszczyznowy i interdyscyplinarny proces prowadzący do budowania alfabetyzmu zdrowotnego (ang. health literacy ), czyli wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych pozwalających na trafne rozpoznanie potrzeb zdrowotnych własnych i otoczenia oraz podejmowanie odpowiednich działań profilaktycznych czy naprawczych. Szkoła pełni w tych działaniach szczególną rolę. Nauczyciele, wspierając w tym zakresie obowiązki rodziców, powinni zmierzać do tego, aby uczniowie rozwijali świadomość zdrowia i kompetencje niezbędne do utrzymania zdrowia fizycznego, psychicznego, społecznego i seksualnego, w tym w szczególności poprzez aktywność fizyczną, zdrowe odżywianie, higienę osobistą i sen, radzenie sobie ze stresem, budowanie pozytywnych relacji społecznych, rówieśniczych, rodzinnych i partnerskich, unikanie zagrożeń i zachowań ryzykownych oraz dbałość o zdrowe i bezpieczne środowisko życia. Kluczowe jest tu wykorzystanie aktualnej wiedzy opartej na dowodach naukowych oraz wieloletnich doświadczeń z realizacji edukacji i profilaktyki zdrowotnej w Polsce oraz w innych krajach. Odnosząc się natomiast wprost do przesłanych przez Pana Posła pytań, uprzejmie informuję: Ad 1. Dnia 23 stycznia 2025 r. do sprawy nieobowiązkowości odniosła się wprost Minister Edukacji Barbara Nowacka. - Muszę ochronić polskie szkoły przed polityczną awanturą. Edukacja zdrowotna w roku szkolnym 2025 będzie nieobowiązkowa - powiedziała Pani minister. - Po roku o nowy przedmiot zostaną zapytani uczniowie i nauczyciele, a nie politycy. Być może wtedy zmienimy decyzję - dodała. Jednocześnie szefowa MEN zapowiedziała, że będzie zachęcała wszystkich do wzięcia udziału w tych zajęciach. Ad 2. Ministerstwo Edukacji Narodowej zakończyło obecnie prace nad przygotowaniem nowelizacji rozporządzeń w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego – w zakresie edukacji obywatelskiej oraz edukacji zdrowotnej, które zostaną upublicznione w najbliższym czasie – m.in. na stronie internetowej MEN: https://www.gov.pl/web/edukacja . Ad 3. Minister Edukacji powołała międzyresortowy zespół ekspertów, który przygotował projekt podstawy programowej przedmiotu edukacja zdrowotna . W jego składzie znajdowały się osoby reprezentujące wysoki poziom merytoryczny w zakresie dyscypliny wiedzy, która stanowi bazę dla tego przedmiotu. Jego koordynatorem był prof. dr. hab. Zbigniew Izdebski – pedagog, seksuolog, kierownik Katedry Biomedycznych Podstaw Rozwoju i Seksuologii Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu Warszawskiego, Koordynator Wydziału Medycznego UW oraz kierownik Katedry Humanizacji Medycyny i Seksuologii Instytutu Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Zielonogórskiego. Ponadto w skład zespołu weszli także: Antonina Kopyt – nauczyciel wychowania do życia w rodzinie, ks. Arkadiusz Nowak – prezes Instytutu Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej, w szczególności zasłużony we wspieraniu i uświadamianiu na temat wirusa HIV, dr. hab. n. med. Agnieszka Mastalerz-Migas – konsultant krajowa ds. medycyny rodzinnej, dr n. med. Aleksandra Lewandowska – konsultant krajowa ds. psychiatrii dzieci i młodzieży, dr hab. prof. AWF Hubert Makaruk oraz dr hab. prof. AWFiS Anna Szumilewicz, a także dr Monika Staszkiewicz – ekspertka Instytutu Badań Edukacyjnych. Ad 4. Edukacja i zdrowie należą do najważniejszych obszarów odpowiedzialności państwa. Potrzeba wprowadzenia do polskiego systemu edukacji nowego przedmiotu edukacja zdrowotna, w ramach którego nauczano by o zdrowiu, była wielokrotnie podnoszona w ostatnich latach przez Ministerstwo Zdrowia oraz licznych ekspertów. Mając powyższe na uwadze, w zgodnej ocenie Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Sportu i Turystyki konieczne jest zapewnienie wszystkim uczniom, na odpowiednim poziomie edukacji, dostępu do rzetelnej wiedzy na temat szeroko rozumianego zdrowia, w tym profilaktyki, realizowanej w formie odrębnego i holistycznie ujmującego problematykę zdrowia przedmiotu, którego celem będzie również kształtowanie postaw i umiejętności w zakresie systematycznego monitorowania zdrowia i stosowania podstawowej profilaktyki zdrowotnej. Ad 5. Projekty rozporządzeń Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie: w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej , w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia, zostały przekazane – zgodnie z obowiązującą procedurą – do opiniowania i konsultacji partnerom społecznym, związkom zawodowym oraz do uzgodnień międzyresortowych: https://www.gov.pl/web/edukacja/edukacja-obywatelska-i-edukacja-zdrowotna---projekty-rozporzadzen-ministra-edukacji-skierowane-do-konsultacji-publicznych Projekty rozporządzeń zostały również przekazane do zaopiniowania przez Rzecznika Praw Dziecka, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców, Radę Dialogu Społecznego, Komisję Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego oraz Komisję Wspólną Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych. Konsultacje i opiniowanie projektów rozporządzeń trwały od 31 października do 21 listopada 2024 r. W wyniku powyższych konsultacji publicznych, przeprowadzonych w ramach prac nad podstawą programową w zakresie edukacji zdrowotnej (i edukacji obywatelskiej) do projektów wpłynęło: 99 opinii różnych podmiotów (w tym związków zawodowych, stowarzyszeń, fundacji), 40 indywidualnych opinii/uwag/komentarzy, z których 30 dotyczyło edukacji zdrowotnej, a 10 edukacji obywatelskiej, ok. 25 tys. protestów i sprzeciwów dotyczących przedmiotu edukacja zdrowotna (odnosiły się one w większości do 2 z 10 działów tematycznych przewidzianych w projekcie podstawy programowej edukacji zdrowotnej tj. działów: Dojrzewanie i Zdrowie seksualne i/lub obowiązkowości przedmiotu). Były one przesyłane różnymi kanałami tj. na adresy e-mail MEN, KPRM, przez serwis Rządowy Proces Legislacyjny, pocztą tradycyjną, stąd nie jest możliwe ustalenie jaka część z nich jest niepowtarzalna. Uwagi zostały przeanalizowane w ramach prac nad przygotowaniem końcowej wersji propozycji podstawy programowej. Wśród stanowisk przesłanych przez różne podmioty 34. odnosiły się do edukacji obywatelskiej, natomiast 86. stanowisk dotyczyło edukacji zdrowotnej: 37 dotyczyło treści projektowanej podstawy programowej i propozycji zmiany; 3 nie zgłaszały uwag; 9 wyrażało poparcie wobec wprowadzenia przedmiotu; 37 sprzeciwów wobec wprowadzenia przedmiotu. Ostatecznie, w wyniku przesłanych uwag, dokonano zmian i uzupełnień mających na celu lepsze dostosowanie treści programowych podstawy do potrzeb uczniów oraz aktualnych wyzwań zdrowotnych i społecznych. Zdecydowano także, że przedmiot edukacja zdrowotna będzie nieobowiązkowy. Przedmiot edukacja zdrowotna będzie organizowany w szkołach analogicznie jak dotychczas zajęcia pn. wychowanie do życie rodzinie (które zastąpi od 1 września 2025 r.), tj. uczniowie niepełnoletni nie będą brać w nich udziału, jeżeli ich rodzice zgłoszą dyrektorowi szkoły w formie pisemnej rezygnację z udziału w tych zajęciach (uczniowie pełnoletni sami będą mogli złożyć taką rezygnację). Wprowadzone modyfikacje wynikają zarówno z sugestii ekspertów, jak i opinii zgłaszanych przez uczestników konsultacji, w tym nauczycieli, rodziców i przedstawicieli różnych instytucji, organizacji publicznych i niepublicznych. Celem zmian jest wzbogacenie treści, usunięcie ewentualnych nieścisłości interpretacyjnych oraz uwzględnienie tematów szczególnie istotnych w kontekście edukacji zdrowotnej. Przyjęcie wielu uwag i spostrzeżeń jest wyrazem wsłuchiwania się przez MEN w opinie i sugestie m.in. organizacji pozarządowych, ekspertów i praktyków. Nie lekceważymy głosu tych, którzy są najbliżej procesu dydaktycznego oraz tematów edukacyjnych. Wprowadzone na podstawie tych głosów zmiany w projekcie dot. edukacji zdrowotnej są następujące: poszerzono oraz uszczegółowiono treści dotyczące cukrzycy i nadwagi; rozwinięto zagadnienia związane z dbałością o środowisko; dodano bardziej szczegółowe informacje na temat alergenów; podkreślono wagę więzi małżeńskich, partnerskich oraz rodzinnych, uwzględniając je w dziale „Zdrowie społeczne”; dodano nowe treści dotyczące profilaktyki niedosłuchu; uszczegółowiono treści dotyczące zagrożeń w Internecie, w tym dodano informacje o patostreamingu oraz wyzwaniach internetowych (tzw. challenge); wzmocniono treści budujące odpowiednią postawę i zrozumienie wobec osób z niepełnosprawnością; doprecyzowano kwestie związane z zagrożeniami wynikającymi z przyjmowania leków w celach innych niż wskazania medyczne; uszczegółowiono treści dotyczące rozpoznawania zagrożeń związanych z aktywnością fizyczną. Uzupełniono treść o nowe elementy: „zagrożenia związane z aktywnością fizyczną na powietrzu w czasie epizodów smogowych, a także w miejscach ze zwiększoną emisją zanieczyszczeń powietrza, np. przy drogach.”; w treściach dotyczących oceny świeżości produktów spożywczych dodano zapis: „szacuje zapotrzebowanie na produkty spożywcze, aby unikać ich marnotrawienia”. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Preambuła do ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737 – t.j.) [2] art.47 ust.1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz.737 – t.j.)