Interpelacja w sprawie wsparcia instytucjonalnej pieczy zastępczej i oceny funkcjonowania zespołów do obsługi placówek opiekuńczo-wychowawczych

Interpelacja w sprawie wsparcia instytucjonalnej pieczy zastępczej i oceny funkcjonowania zespołów do obsługi placówek opiekuńczo-wychowawczych Interpelacja nr 804 do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej w sprawie wsparcia instytucjonalnej pieczy zastępczej i oceny funkcjonowania zespołów do obsługi placówek opiekuńczo-wychowawczych Zgłaszający: Klaudia Jachira Data wpływu: 11-01-2024 Szanowna Pani Ministro, w oparciu o raport Najwyższej Izby Kontroli (znak: KPS.430.9.2022) z wynikami kontroli programu pn.: „Wsparcie systemu pieczy zastępczej w procesie deinstytucjonalizacji”, jak również w oparciu o interwencje ze strony rzecznika praw obywatelskich z roku 2022, z których wynika, że: - minister do spraw rodziny nie dofinansowywał i w IX kadencji Sejmu RP nadal nie dofinansowywał lokalnych programów wspierania rodziny i pieczy zastępczej; - minister do spraw rodziny w IX kadencji Sejmu RP nie opracował programów rządowych mających na celu rozwiązanie problemów związanych z rozwojem rodzinnych form pieczy zastępczej; - ministerstwo w IX kadencji Sejmu RP w sposób opieszały prowadziło prace nad nowelizacją ustawy o pieczy zastępczej; - minister do spraw rodziny w IX kadencji Sejmu RP nie realizował części zadań określonych ustawą, np. nie opracowywał, ani nie wdrażał rządowych programów wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, a także nie dofinansowywał programów gminnych i powiatowych w tym obszarze; - ministerstwo w IX kadencji Sejmu RP nie uruchomiło narzędzi wspierających proces deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej, pomimo wydatkowania na ten cel ponad 4 mln zł, co w ocenie NIK było działaniem niegospodarnym; - minister w IX kadencji Sejmu RP nie przeprowadzał systemowej analizy, która pozwalałaby na sprawdzanie efektów podejmowanych przez niego działań. W niniejszej interpelacji chciałabym zwrócić się z pytaniami o planowane przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej sposoby rozwiązania wyżej wymienionych problemów. Dla uzupełnienia kontekstu historycznego i politycznego poruszonych powyżej zagadnień pragnę nadmienić, iż NIK podjęła kontrolę ze względu na niewielki przyrost wskaźnika deinstytucjonalizacji, tj. procentowego udziału dzieci przebywających w rodzinnej pieczy zastępczej od wejścia w życie ustawy w 2012 roku. W ciągu dziewięciu lat (do 2021 roku) wskaźnik ten wzrósł zaledwie o niecałe 4 pp. Na koniec 2021 r. w pieczy zastępczej przebywało w sumie prawie 73 tys. dzieci, tj. o ok. 7% mniej niż w 2012 r., kiedy to ustawa o pieczy zastępczej weszła w życie. W tym okresie o niecałe 21% zmalała liczba dzieci przebywających w pieczy instytucjonalnej, a w rodzinnej – o 2,5%. W latach 2019-2021 liczba placówek opiekuńczo-wychowawczych wzrosła o ok. 7% (z 87 do 93). W latach 2012-2021 liczba rodzinnych form pieczy zastępczej spadła o 8%. Największy spadek dotyczył rodzin zastępczych niezawodowych (o ok. 11%), natomiast liczba rodzin zastępczych spokrewnionych zmalała o ok. 10%. Niepokojącym zjawiskiem w latach 2019-2021 był ponad dwukrotny wzrost liczby dzieci skierowanych do pieczy instytucjonalnej z powodu braku miejsc w pieczy rodzinnej (w 2019 r. takich dzieci było 17, a 2 lata później już 36). W tym samym okresie aż o 62,5% wzrosła liczba dzieci przeniesionych z pieczy rodzinnej do pieczy instytucjonalnej (w poszczególnych latach 32, 37 i 52 dzieci). Powodem przeniesienia było najczęściej rozwiązanie dotychczasowej formy opieki i brak wolnych miejsc w rodzinnej pieczy zastępczej. Najwyższa Izba Kontroli zawnioskowała do minister rodziny i polityki społecznej Marleny Maląg o: podjęcie działań na rzecz dofinansowania gminnych programów wspierania rodziny i powiatowych programów dotyczących rozwoju systemu pieczy zastępczej; podjęcie działań na rzecz opracowania i finansowania rządowych programów wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej; wypracowanie skutecznych rozwiązań umożliwiających zatrudnianie rodzin zastępczych na umowę o pracę; podjęcie, w porozumieniu z ministrem zdrowia, działań na rzecz poprawy dostępności do specjalistycznych usług medycznych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych dla dzieci przebywających w pieczy zastępczej; podjęcie odpowiednich działań umożliwiających wdrożenie i utrzymanie narzędzia służącego do wsparcia deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej. Pomimo wniosków Najwyższej Izby Kontroli, wniosków Rzecznika Praw Obywatelskich oraz organizacji pozarządowych szereg newralgicznych postulatów, których realizacja nie może czekać na kolejny projekt zmian ustawowych, nie została zrealizowana. Czas w przypadku dzieci ma bowiem niebagatelne znaczenie, a rolą państwa jest stworzenie systemu gwarantującego dzieciom realizację ich praw. Biorąc pod uwagę powyższe, zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: 1. Czy w świetle tych zaniechań przez ostatnie 8 lat, ministerstwo planuje reformę systemową, realizującą wnioski i postulaty dotyczące zapewnienia odpowiedniej koordynacji zarządzania problemami placówek i decyzjami związanymi z ich funkcjonowaniem – zwłaszcza jeśli chodzi o instytucjonalną pieczę zastępczą, która jest pieczą dominującą? 2. Jakie środki w obecnym budżecie zostały zaplanowane na dofinansowanie pieczy zastępczej? 3. Czy ministerstwo posiada aktualne statystyki i raporty dotyczące rocznej liczby dzieci, które są przysposabiane? Jeśli tak, to proszę o ich udostępnienie. 4. Ile średnio zajmuje przeprowadzenie procedury przysposobienia małoletniego dziecka, w tym normalizacja spraw dziecka, które pozostawało dotychczas w pieczy instytucjonalnej? 5. Jakie są aktualne statystyki dotyczące liczby dzieci, które trafiają do pieczy zastępczej w wyniku pozbawienia ich rodziców władzy rodzicielskiej? 6. Czy ministerstwo bierze pod rozwagę działania poprawiające sytuację tzw. adopcji zagranicznych? 7. Czy ministerstwo planuje zainicjować rozwiązania systemowe, które będą promować idee rodzicielstwa zastępczego? 8. Ile wynosi obecnie liczba dzieci w rodzinnych formach pieczy zastępczej? 9. Jaka jest aktualna liczba dzieci w instytucjonalnej pieczy zastępczej i średnio ile czasu dzieci w niej spędzają? 10. Ile w ostatnich dwóch latach utworzono rodzin zastępczych? 11. Jakie programy szkoleń dla asystentów i kandydatów do sprawowania pieczy zastępczej ministerstwo zamierza prowadzić? 12. W jaki sposób przedstawia się aktualnie problem finansowania pieczy zastępczej w Polsce? 13. Czy ministerstwo planuje przeprowadzić działania kontrolne i sprawozdawcze z zakresu pieczy zastępczej i działań podejmowanych na poziomie gmin i powiatów? Z poważaniem Klaudia Jachira

Odpowiedź na interpelację w sprawie wsparcia instytucjonalnej pieczy zastępczej i oceny funkcjonowania zespołów do obsługi placówek opiekuńczo-wychowawczych Odpowiedź na interpelację nr 804 w sprawie wsparcia instytucjonalnej pieczy zastępczej i oceny funkcjonowania zespołów do obsługi placówek opiekuńczo-wychowawczych Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Aleksandra Gajewska Warszawa, 06-02-2024 Szanowny Panie Marszałku, odpowiadając na interpelację poselską nr 804 Pani Klaudii Jachiry z 16 stycznia 2024 r. w sprawie zasad i trybu działania Rzecznika Praw Dziecka w zakresie wsparcia instytucjonalnej pieczy zastępczej i oceny funkcjonowania zespołów do obsługi placówek opiekuńczo-wychowawczych, uprzejmie informuję: Ad 1. Na wstępie należy zauważyć, że ze względu na zakres czasowy kontroli NIK Wsparcie systemu pieczy zastępczej w procesie deinstytucjonalizacji , który obejmował wyłącznie lata 2019-2021, działania podejmowane w zakresie wspierania tego procesu przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, zostały przedstawione w sposób ograniczony czasowo. Tym samym wyniki kontroli zostały pozbawione ujęcia historycznego, co dla procesu, który podlegał badaniu, oznacza brak możliwości pokazania podejmowanych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej działań o charakterze sterującym czy instrukcyjnym. Umieszczając dziecko w pieczy zastępczej, należy zawsze uwzględniać prymat pieczy rodzinnej nad instytucjonalną. Stąd też umieszczenie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej jest ostatecznością, a w sytuacji dzieci młodszych dotyczy jedynie sytuacji enumeratywnie wymienionych w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1426, dalej: ustawa). Należy jednak zaznaczyć, iż decyzję w sprawie umieszczenia i wyboru formy pieczy zastępczej podejmuje ostatecznie zawsze sąd rodzinny i to sąd, uwzględniając wszystkie okoliczności, wskazuje zakres, sposób i miejsce zabezpieczenia dziecka. Zgodnie z art. 1127 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), sąd umieszcza dziecko w instytucjonalnej pieczy zastępczej, jeżeli brak jest możliwości umieszczenia dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej lub z innych ważnych względów nie jest to zasadne. Co więcej, w miarę możliwości sąd umieszcza dziecko w pieczy zastępczej na terenie powiatu miejsca zamieszkania dziecka. Umieszczenie dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej jest zatem na ostatnim miejscu tejże gradacji i jest możliwe dopiero, jeżeli brak jest możliwości umieszczenia dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej lub z innych ważnych względów nie jest to zasadne. Istotne jest również to, że umieszczając dziecko w pieczy zastępczej, sąd zobowiązany jest wziąć pod uwagę możliwość wywiązania się z obowiązku zapewnienia przez osoby sprawujące pieczę zastępczą pracy z rodziną biologiczną dziecka oraz możliwość utrzymywania przez małoletniego kontaktów z rodzicami, o ile sąd ich nie zakazał. Resort rodziny ma na uwadze postulaty dotyczące funkcjonowania rodzin zastępczych oraz prowadzących rodzinne domy dziecka, w tym problemy wynikające z wciąż niewystarczającej liczby rodzin zastępczych oraz prowadzących rodzinne domy dziecka, jak również poruszonej kwestii wolnych miejsc w pieczy zastępczej. Dla poprawy funkcjonowania systemu pieczy zastępczej w Polsce uchwalona została ustawa z dnia 7 października 2022 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 2140, dalej: nowela z 2022 r. ), która weszła w życie w dniu 1 lutego 2023 r. Na mocy ww. ustawy wprowadzono m.in.: podwyższenie minimalnej wysokości wynagrodzenia rodzin zastępczych zawodowych oraz prowadzących rodzinne domy dziecka i wzmocnienie systemu rodzinnej pieczy zastępczej. Nowelizacja wprowadziła również pewne elementy derejonizacji rodzinnej pieczy zastępczej poprzez zmiany w zakresie właściwości organizatora rodzinnej pieczy zastępczej właściwego dla wstępnej kwalifikacji kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka oraz wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego zawierającego potwierdzenie ukończenia szkolenia oraz spełniania niezbędnych warunków. Na mocy omawianej nowelizacji nastąpiły także zmiany w zasadach przekształceń rodzin zastępczych niezawodowych w zawodowe i podpisywania umów z nowymi rodzinami zastępczymi zawodowymi i prowadzącymi rodzinne domy dziecka. Nowelizacja dokonała w art. 106 ustawy zasadniczych ograniczeń w tworzeniu nowych placówek opiekuńczo-wychowawczych typu socjalizacyjnego, interwencyjnego oraz specjalistyczno-terapeutycznego oraz wprowadzenie uznaniowości wojewody w zakresie wydawania zezwoleń. Przepis ten stanowi m.in., że placówki takie mogą być tworzone tylko w przypadku, gdy utworzenie nowej placówki opiekuńczo-wychowawczej lub przekształcenie istniejącej placówki opiekuńczo-wychowawczej nie spowoduje zwiększenia liczby miejsc w instytucjonalnej pieczy zastępczej na terenie danego powiatu albo jest to umotywowane szczególnymi potrzebami lokalnymi. W tej drugiej jednak sytuacji podmiot występujący o zezwolenie musi przedstawić uzyskaną wcześniej opinię Rzecznika Praw Dziecka o zasadności utworzenia takiej placówki. Opinia Rzecznika Praw Dziecka o zasadności utworzenia placówki opiekuńczo-wychowawczej nie jest wymagana w zupełności w przypadku, gdy wniosek dotyczy placówki opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego. Powyższe zmiany są istotnym krokiem w procesie deinstytucjonalizacji, czyli przechodzenia od form instytucjonalnych pieczy zastępczej do form rodzinnych. Idea ta jest konsekwentnie realizowana od momentu wejścia w życie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zmiany w zakresie art. 106 ustawy, w powiązaniu ze zmianami w zakresie rodzinnej pieczy zastępczej, mają na celu dodatkowe przyspieszenie pożądanego kierunku tych zmian. Przygotowanie nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej jest każdorazowo wymagającym i pracochłonnym procesem. Wymaga bowiem przede wszystkim uwzględnienia interesów różnych kręgów jej odbiorców, co często oznacza pogodzenie przeciwstawnych interesów. Resort rodziny musi wykazać się zatem ogromną uważnością przy proponowaniu określonych rozwiązań. Przywołany projekt nowelizacji był bardzo szeroko konsultowany zarówno z przedstawicielami jednostek samorządu terytorialnego, jak i organizacji pozarządowych. Projekt był także dwukrotnie skierowany do uzgodnień międzyresortowych z uwagi na rozszerzenie zakresu regulacji o zagadnienia wspierające proces deinstytucjonalizacji. W toku tak szeroko prowadzonych przez resort rodziny konsultacji i uzgodnień zgłoszono blisko 500 stron uwag i propozycji dodatkowych uregulowań (łączna liczba stron zestawień z uwagami i dodatkowymi propozycjami uregulowań). Każda z tych uwag i propozycji była poddawana szczegółowej analizie oraz nierzadko dodatkowo konsultowana ze zgłaszającym. Przedstawiciele resortu jednocześnie prowadzili rozmowy z przedstawicielami innych resortów (m.in. resortem finansów), i spotykali się z przedstawicielami organizacji pozarządowych i przedstawicielami jednostek samorządu terytorialnego. Spotkania takie miały miejsce m.in. w: październiku 2021 r. – spotkanie z przedstawicieli organizacji pozarządowych oraz spotkanie robocze ze stroną samorządową w listopadzie 2021 r. – spotkanie z przedstawicielami urzędów wojewódzkich oraz spotkania robocze z przedstawicielami Departamentu Prawa Pracy w resorcie rodziny. Prace nad nowelizacją ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej były prowadzone z dużą determinacją także w trakcie całego okresu pandemii Covid-19, jak również w 2022 r., kiedy działania resortu musiały skoncentrować się na wsparciu małoletnich obywateli Ukrainy i ich zabezpieczeniu w związku z agresją rosyjską. Efektem tych prac było przedłożenie Radzie Ministrów projektu ustawy stanowiącego wypracowany ze wszystkimi zainteresowanymi kompromis. Należy zaznaczyć, w wyniku wytężonych prac i konsultacji projekt uzyskał pozytywną opinię Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, oraz ostatecznie został w zasadzie jednomyślnie 15 września 2022 r. uchwalony przez Sejm i skierowany do Senatu RP. Ad 2., 12. Zgodnie z art. 176 ustawy do zadań własnych gminy należą: opracowanie i realizacja 3-letnich gminnych programów wspierania rodziny, tworzenie oraz rozwój systemu opieki nad dzieckiem, w tym placówek wsparcia dziennego, oraz pracy z rodziną przeżywającą trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych przez m.in. zapewnienie rodzinie przeżywającej trudności wsparcia i pomocy asystenta rodziny oraz dostępu do specjalistycznego poradnictwa. Z kolei zgodnie z art. 180 ustawy do zadań własnych powiatu należą: opracowanie i realizacja 3-letnich powiatowych programów dotyczących rozwoju pieczy zastępczej, zawierających między innymi coroczny limit rodzin zastępczych zawodowych, zapewnienie dzieciom pieczy zastępczej w rodzinach zastępczych, rodzinnych domach dziecka oraz w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, tworzenie warunków do powstawania i działania rodzin zastępczych, rodzinnych domów dziecka i rodzin pomocowych. Do zadań ministra właściwego do spraw rodziny należy natomiast m.in.: finansowe wsparcie gminnych programów wspierania rodziny i powiatowych programów dotyczących rozwoju systemu pieczy zastępczej jak również opracowywanie i finansowanie rządowych programów wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej. Ustawa przewidywała możliwość dofinansowania zadań własnych gminy i powiatu z zakresu realizacji zadań wspierania rodziny oraz systemu pieczy zastępczej m.in. w oparciu o art. 247 ustawy. Resort rodziny od wejścia w życie ustawy korzystał z tej właśnie podstawy prawnej w celu zapewnienia wsparcia jednostkom samorządu terytorialnego realizującym zadania poprzez ogłaszanie stosownych konkursów. Przepis ten stanowi, że minister właściwy do spraw rodziny wprowadzi program na dofinansowanie w okresie 11 lat od dnia wejścia w życie ustawy zadań własnych gminy i powiatu z zakresu realizacji zadań wspierania rodziny oraz systemu pieczy zastępczej, w szczególności na pokrycie części wydatków związanych z powołaniem asystentów rodziny, koordynatorów rodzinnej pieczy zastępczej oraz prowadzeniem szkoleń, dla rodzin zastępczych i prowadzących rodzinne domy dziecka. Podejmując decyzję o zakresie ww. dofinansowania, resort kieruje się przede wszystkim zasadą efektywności i racjonalności w wydatkowaniu środków publicznych. Okres 11-letnu upłynął w roku 2022. Nowela z 2022 r. wprowadziła przepis gwarantujący coroczne przeznaczenie środków Funduszu Pracy w kwocie nie większej niż 40 mln zł na dofinansowanie zadań realizowanych przez powiaty z zakresu wspierania rodziny i pieczy zastępczej. Środki te stanowią znaczące wsparcie samorządu powiatu w pokryciu kosztów związanych z rodzinną pieczą zastępczą. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dokonał rozstrzygnięcia rządowego programu wsparcia powiatu w organizacji i tworzeniu rodzinnych form pieczy zastępczej w 2023 r. Po uwzględnieniu zapotrzebowań złożonych przez wojewodów na podstawie danych zgłoszonych powiaty Minister Rodziny i Polityki Społecznej dokonał podziału środków finansowych dla jednostek samorządu terytorialnego. Łączna kwota dofinansowania przyznana na realizację programu zgodnie z dokonanym podziałem wynosi 38 111 860 zł. Ad 3. Resort rodziny corocznie udostępnia aktualne statystyki i raporty dotyczące przysposobień w sprawozdaniach z realizacji ustawy. Dokumentem zawierającym aktualne dane w tym zakresie jest udostępniona Informacja Rady Ministrów o realizacji w roku 2022 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej – druk sejmowy nr 3642. Ad 4. Zgodnie z art. 156 ust. 1 pkt 2 ustawy, doboru rodziny przysposabiającej, właściwej ze względu na potrzeby dziecka dokonuje ośrodek adopcyjny. Powyższe sformułowanie oznacza także, że w procesie adopcji najważniejsze jest dziecko oraz jego dobro. To do niego jest dobierana rodzina, a nie odwrotnie. Stanowisko to znajduje też potwierdzenie zarówno w Konstytucji, jak i w Konwencji o prawach dziecka. Dobór odpowiednich rodziców dla dziecka jest bardzo odpowiedzialną czynnością. Błąd w tym zakresie może prowadzić do traumy zarówno u kandydatów, jak i przede wszystkim u dziecka. Powtórne odrzucenie dziecka w przypadku tzw. nieudanej adopcji, skutkuje często nieodwracalnymi już skutkami na całą resztę jego życia. Na etapie przedsądowym procedury adopcyjnej kluczowe jest zatem odpowiednie przygotowanie kandydatów do przysposobienia, odpowiednie ich poznanie przez ośrodek adopcyjny, tak aby następnie można było ich w odpowiedzialny sposób wskazać jako najlepszych kandydatów do przysposobienia już konkretnego dziecka. Odpowiedni dobór kandydatów dla dziecka wymaga zatem przede wszystkim dogłębnej diagnozy obydwu stron postępowania adopcyjnego – dziecka, jego potrzeb, trudności, mocnych stron, jak również diagnozy kandydatów i ich umiejętności wychowawczych, predyspozycji, czasem przepracowania tematów, które w czasie pracy z psychologiem zostają zdiagnozowane. W procedurze tej liczy się zatem przede wszystkim dokładność i profesjonalizm, a nie szybkość jej przeprowadzenia. Nie oznacza to jednak przyzwolenia na opieszałość. W momencie jakichkolwiek uwag, odnoszących się do pracy ośrodków adopcyjnych, w tym tych dotyczących szybkości podejmowania przez nich działań, zgodnie z art. 175a ustawy, kandydaci mogą się zwrócić do zarządu województwa, który sprawuje kontrolę nad ośrodkami adopcyjnymi lub do wojewody, który sprawuje całościową kontrolę nad realizacją zadań z zakresu adopcji wykonywanych przez jednostki organizacyjne wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej. Długość okresu oczekiwania przez dziecko od momentu zakwalifikowania go do adopcji do momentu uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu jest indywidualna w każdym jednym przypadku i zależy od szeregu czynników takich jak wiek dziecka, stan jego zdrowia, rozwój psychofizyczny, długość wyznaczonego przez sąd okresu styczności, obłożenie pracą sądów rodzinnych. Wpływ na długość trwania procedury przysposobienia ma także długość okresu regulowania sytuacji prawnej dziecka, jak również oczekiwania jakie mają kandydaci do przysposobienia wobec dziecka. Grono kandydatów wyraża bowiem jedynie chęć przysposobienia dziecka w wieku poniżej lat 3, dodatkowo nieobarczonego wywiadem zdrowotnym lub środowiskowym. Takich dzieci w procedurze jest mało, zatem czas oczekiwania na dobranie przez ośrodek adopcyjny właśnie takiego dziecka może okazać się dość długi. Ad 5. Dane gromadzone przez resort rodziny nie wyodrębniają w statystykach dotyczących liczby dzieci umieszczanych w pieczy zastępczej kryterium pozbawienia rodziców władzy rodzicielskiej. Ad 6. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pełni funkcję organu centralnego do spraw przysposobienia międzynarodowego w rozumieniu art. 6 Konwencji o ochronie dzieci i współpracy w dziedzinie przysposobienia międzynarodowego z dnia 29 maja 1993 r. (Dz. U. 2000 nr 39 poz. 448) zwanej dalej „Konwencją haską”. Jednym z zadań wynikających z pełnionej funkcji Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jest wydawanie zgody na kontynuowanie procedury o przysposobienie, o której mowa w art. 17 lit. c Konwencji haskiej. Ministerstwo prowadzi nieustanną ewaluację zarówno systemu pieczy zastępczej, jak i szeroko pojętych procedur adopcyjnych, jak również bierze pod rozwagę działania je usprawniające. Nowela z 2022 r. wprowadziła szereg rozwiązań, które w szczególny sposób mogą dotyczyć sposobu procedowania przez sądy spraw z zakresu pieczy zastępczej i adopcji. Zgodnie z wprowadzonym Nowelą z 2022 r. art. 172a ustawy, po ukończeniu przez kandydata do przysposobienia dziecka szkolenia, , ośrodek adopcyjny na podstawie zgromadzonej w toku postępowania dokumentacji sporządza opinię kwalifikacyjną, zawierającą w szczególności informacje dotyczące: spełnienia przez kandydata do przysposobienia dziecka wymagań niezbędnych do przysposobienia dziecka; posiadania przez kandydata kwalifikacji osobistych pozwalających na należyte wywiązywanie się z obowiązków przysposabiającego; oceny motywacji i oczekiwań kandydata do przysposobienia dziecka; sytuacji materialnej i mieszkaniowej kandydata do przysposobienia dziecka; niekaralności kandydata do przysposobienia dziecka; stanu zdrowia kandydata do przysposobienia dziecka. Opinia kwalifikacyjna wydawana jest pisemnie w postaci papierowej lub elektronicznej. W przypadku wydania pozytywnej opinii kwalifikacyjnej opinia ta jest ważna przez okres 36 miesięcy, licząc od dnia jej sporządzenia, chyba że w tym okresie ośrodek adopcyjny wyda negatywną opinię kwalifikacyjną. Dodatkowo wskazano, że kandydat do przysposobienia dziecka jest obowiązany do niezwłocznego informowania ośrodka adopcyjnego o każdej zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na uzyskanie kwalifikacji do przysposobienia dziecka. W przypadku wydania natomiast negatywnej opinii kwalifikacyjnej opinia ta powinna zawierać szczegółowe uzasadnienie przyczyn wydania negatywnej opinii i ewentualne wskazanie obszarów wymagających poprawy, z jednoczesnym pouczeniem strony o przysługującym prawie wniesienia do sądu administracyjnego skargi na zasadach i w trybie określonych dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nowela z 2022 r. wprowadziła nowe brzmienie art. 1201 § 3 w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, który otrzymał brzmienie: "§ 3. Jeżeli jednak przez przysposobienie przysposabiany ma zmienić dotychczasowe miejsce zamieszkania w Rzeczypospolitej Polskiej na miejsce zamieszkania w innym państwie, przysposobienie może być orzeczone po upływie określonego przez sąd opiekuńczy okresu osobistej styczności przysposabiającego z przysposabianym, nie krótszego niż 14 dni, w dotychczasowym miejscu zamieszkania przysposabianego lub w innej miejscowości w Rzeczypospolitej Polskiej.". Dodatkowo w ww. zakresie wprowadzony został przepis przejściowy, zgodnie z którym do spraw w przedmiocie określenia okresu osobistej styczności przysposabiającego z przysposabianym, w których wniosek o przysposobienie został złożony do sądu opiekuńczego przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 36 ustawy nowelizującej). Ponadto przepisy noweli zakładały następujące zmiany dotyczące przysposobienia w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego w art. 586 w § 5 po pkt 1 dodano pkt 1a w brzmieniu: "1a) imię i nazwisko przysposabiającego oraz miejsce jego zamieszkania i zwykłego pobytu; "; w art. 588 dotychczasową treść oznacza się jako § 1 i dodaje się § 2 i 3 w brzmieniu: "§ 2. Sąd w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie przesyła odpis tego postanowienia do ośrodka adopcyjnego, który dokonał kwalifikacji dziecka do przysposobienia krajowego. § 3. W przypadku gdy przez przysposobienie przysposabiany zmienia dotychczasowe miejsce zamieszkania w Rzeczypospolitej Polskiej na miejsce zamieszkania w innym państwie, będącym stroną Konwencji o ochronie dzieci i współpracy w dziedzinie przysposobienia międzynarodowego, sporządzonej w Hadze dnia 29 maja 1993 r. (Dz. U. z 2000 r. poz. 448 oraz z 2002 r. poz. 17), sąd w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie przesyła odpis tego postanowienia do organu centralnego, o którym mowa w art. 187 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W zakresie procedur przysposobienia projekt ten realizuje założenia dotyczące ograniczenia adopcji z przemieszczeniem poza granice Polski i ma na celu wprowadzenie zmian służących pozyskiwaniu większej liczby kandydatów do przysposobienia dzieci na terenie kraju. Ograniczanie adopcji z przemieszczeniem dzieci poza granice Polski, czyli tzw. adopcji zagranicznych, wynika przede wszystkim z głębokiego przekonania o możliwości znalezienia w Polsce właściwego, stabilnego zastępczego środowiska rodzinnego dla wielu dzieci zakwalifikowanych do adopcji. Oferowane polskim rodzinom efektywne narzędzia wsparcia i troska, jaką otaczane są rodziny wychowujące dzieci, w tym również rodziny zastępcze, dają gwarancję zabezpieczenia dobrostanu większości dzieci pozbawionych opieki własnych rodziców w Polsce. Bardzo ostrożne podchodzenie do adopcji zagranicznych w sytuacjach w których Polska jest tzw. państwem pochodzenia dziecka, nie oznacza zatem całkowitej rezygnacji z rozwiązań, jakie daje ratyfikowana przez Polskę Konwencja o ochronie dzieci i współpracy w dziedzinie przysposobienia międzynarodowego, ale prowadzi do redukcji liczby tego rodzaju przysposobień. Obecnie adopcje zagraniczne zostały ograniczone jedynie do sytuacji szczególnych, których ratio decidendi jest przejawem realizacji najlepszego interesu dziecka. Adopcje te stanowią środek ostateczny i wyjątkowy, który co do zasady, znajduje zastosowanie jedynie w razie, gdy mimo wszelkich możliwych starań nie uda się znaleźć Polsce, odpowiedniego rodzinnego środowiska zastępczego dla danego dziecka. Należy dodatkowo wskazać, że Nowela z 2022 r. dokonała zasadniczej zmiany w zakresie urlopu rodzicielskiego poprzez podwyższenie górnej granicy wieku dziecka, do którego urlop ten może być wykorzystywany. Istotą tego urlopu jest zagwarantowanie pracownikom, którzy przyjęli dziecko z zamiarem adopcji, możliwości nawiązania więzi z przyjętym dzieckiem. Zmiany objęły art. 183 § 6 kodeksu pracy. Ad 7. W celu wzrostu świadomości społecznej na temat rodzicielstwa zastępczego, a także dostarczenia wiedzy i zachęcenia Polaków do zaangażowania się w tworzenie rodzinnej pieczy zastępczej, pozyskania nowych kandydatów na rodziny zastępcze i rodzinne domy dziecka w 2023 r. Ministerstwo ogłosiło I otwarty konkurs ofert „Realizacja kampanii społecznej promującej rodzicielstwo zastępcze. Edycja 2023”. Konkurs ten adresowany był do organizacji pozarządowych, m.in. stowarzyszeń i fundacji. Kampania społeczna została zrealizowana w 2023 r. przez wyłoniony w drodze konkursu podmiot. Kampania społeczna została także zaplanowania na rok 2024 . Ad 8. Zgodnie z danymi udostępnionymi w Informacji Rady Ministrów o realizacji w roku 2022 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, według stanu na dzień 31 grudnia 2022 r. w rodzinnych formach pieczy zastępczej przebywało ogółem 56 604 dzieci umieszczonych w 36 510 podmiotach rodzinnej pieczy zastępczej. Ad 9. Zgodnie z danymi udostępnionymi w Informacji Rady Ministrów o realizacji w roku 2022 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, według stanu na dzień 31 grudnia 2022 r. w instytucjonalnej pieczy zastępczej przebywało ogółem 16 796 dzieci. Okres przebywania dzieci w pieczy zastępczej został przedstawiony na poniższym wykresie. Ad 10. Zgodnie z danymi udostępnionymi w Informacji Rady Ministrów o realizacji w roku 2022 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej zaobserwowano wzrost liczby nowo powstałych form rodzinnej pieczy zastępczej z 2 216 w 2021 r. do 2 365 w 2022 r. Ad 11. Szkolenia rodzin zastępczych stanowią jeden z istotnych elementów systemu rodzinnej pieczy zastępczej. Jest ono przeprowadzane na podstawie programów szkoleniowych dla kandydatów do sprawowania pieczy zastępczej, zatwierdzonych decyzją Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Z kolei szkolenie asystentów rodziny przeprowadzane jest na podstawie programów szkoleniowych na asystenta rodziny, zatwierdzonych decyzją Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Zatwierdzenie programów szkoleń następuje po złożeniu wniosku przez uprawniony podmiot. Z uwagi na powyższe, samo Ministerstwo nie posiada kompetencji do prowadzenia ww. szkoleń. Ad 13. Resort rodziny corocznie udostępnia aktualne statystyki i raporty dotyczące przysposobień w sprawozdaniach z realizacji ustawy. Dane za rok 2023 pozostają w opracowaniu. Ponadto w corocznej Informacji o realizacji ustawy podawane są dane statystyczne dotyczące przysposobień pozyskane z Ministerstwa Sprawiedliwości. Stosownie do art. 186 pkt 3 lit. a ustawy, do zadań wojewody należy kontrola nad realizacją zadań z zakresu wspierania rodziny, pieczy zastępczej, usamodzielnień pełnoletnich wychowanków i adopcji wykonywanych przez jednostki samorządu terytorialnego i jednostki organizacyjne wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zaś, na podstawie art. 187 ust. 1 pkt 1 ustawy, monitoruje realizację zadań wynikających z ustawy. Mam nadzieję, że powyższe wyjaśnienia zostaną uznane za satysfakcjonujące i wyczerpujące. Z wyrazami szacunku z up. Ministra Rodziny i Polityki Społecznej Aleksandra Gajewska Sekretarz Stanu