Interpelacja w sprawie Polskich Sieci Elektroenergetycznych SA

Interpelacja w sprawie Polskich Sieci Elektroenergetycznych SA Interpelacja nr 802 do ministra aktywów państwowych, ministra klimatu i środowiska, ministra rozwoju i technologii w sprawie Polskich Sieci Elektroenergetycznych SA Zgłaszający: Stanisław Lamczyk Data wpływu: 11-01-2024 Szanowni Państwo Ministrowie, w 2022 roku na posiedzeniu plenarnym Senatu oraz na posiedzeniu komisji ds. klimatu i Parlamentarnego Zespołu ds. Prawa Elektrycznego, jak również podczas jednej z konferencji dotyczącej transformacji energetycznej do elektroprosumeryzmu, wskazywaliśmy wielokrotnie błędy jakie znalazły się w projektowanej infrastrukturze przesyłowej Polskich Sieci Elektroenergetycznych (dalej PSE) pełniącego funkcję operatora systemu przesyłowego w Polsce. Wymieniano wówczas następującą argumentację przemawiającą za potrzebą rewizji zaproponowanych przez obóz tzw. Zjednoczonej Prawicy zamierzeń inwestycyjnych w rozwój polskiego systemu przesyłowego i połączonych z nim systemów dystrybucyjnych: · Założenia projektów, oparte są na błędach poznawczych, które doprowadzą Polskę do niepotrzebnej wycinki setek hektarów lasów oraz milionów drzew, jak również wydatków dodatkowych setki mld zł. · Największy błąd to wytyczne do projektowania z 2012-2014, gdzie był bardzo niski wskaźnik energii z OZE, a gdy wskaźnik energii z OZE przekroczył 50%, to w tych krajach, które przeszły ten boom, to połowa sieci przesyłowych scentralizowanych była do rozbiórki. Tak wynika z trajektorii bilansu w osłonie krajowej. · Nie zostały rozwiązane żadne problemy, z jakimi obecnie się borykają Polacy, którzy produkują energię z OZE i są bardzo często wyłączani podczas jej produkcji i są zniechęceni do inwestowania własnych środków w takie inwestycje. · Sieci zaprojektowane są pod monopole energetyczne, co mogą w łatwy sposób przejąć rządy autorytarne, które preferują gospodarkę centralnie sterowaną a krajowy system elektroenergetyczny, jak pokazują osiągnięcia innych krajów europejskich wymaga deregulacji ze względu na rozproszone odnawialne źródła energii i rozwój energetyki prosumenckiej. Dodatkowo kraje demokratyczne budują energetykę, rozproszoną, oddolną, bezpieczną, lokalną wykorzystując wiatr, słońce, wody, energię pozyskaną z gospodarki obiegu zamkniętego a obecnie również w Europie w oparciu o produkcję zielonego wodoru i amoniaku, morską i lądową energetykę wiatrową kierując przy tym dedykowane fundusze unijne na ich rozwój, jak chociażby krajowe plany odbudowy na lata 2021-2027. W przypadku krajowego systemu elektroenergetycznego można zgłosić następujące postulaty: · Nie zastosowano nowych innowacyjnych technologii, co najlepiej ilustruje intensywność wykorzystania sieci energetycznych w Polsce na poziomie około 20%, co wynika przede wszystkim ze złego zarządzania nimi oraz nie korzystania z nowoczesnych technologii np. sieciowy terminal dostępowy (STD). Warto także zwrócić uwagę na kwestie dodatkowe do których zaliczono: - przy rozproszonej energetyce OZE, wykorzystującej lokalne źródła energii świat demokratyczny idzie w kierunku sieci policentrycznych, inteligentnych sieci energetycznych, - dzięki inteligentnym sieciom można zaoszczędzić a w rezultacie wyprodukować znacznie mniej energii, co wpłynie korzystnie na ograniczenie negatywnego wpływu na klimat. Wynika to z praw fizyki Kierchhoffa i Maxwella. Pojawiające się elektrownie wirtualne (z ang. Virtual Power Plant - dalej VPP) lub platformy obrotu energią na rynkach lokalnych, zarządzane lokalnie, nawet autonomicznie, czy cybernetycznie, które wykorzystują technologie „block chain” do prowadzenia rozliczeń pomiędzy prosumentami, dystrybutorami i przedsiębiorstwami obrotu. Amerykanie przewidują do roku 2030 moc w VPP wzrośnie do poziomu 60 GW, a do roku 2050 może wzrosnąć nawet do poziomu 200 GW, co w żaden sposób nie zostało uwzględnione w transformacji polskiego sektora elektroenergetycznego. Z dostępnych informacji wynika, że w USA planuje się przy rozbudowie sieci przesyłowych oraz dystrybucyjnych, osiągnąć oszczędności w granicach 17 mld $ do 2030 roku, dzięki zastosowaniu nowoczesnych i innowacyjnych narzędzi i modeli biznesowych na rynku energii. · Sieci energetyczne wymagają więcej cyfryzacji i automatyzacji oraz autonomicznego zarządzania nimi, a PSE doprowadziło do tego, że utworzenie Centralnego Systemu Informacji Rynku Energii (CSIRE) ma nastąpić o 12 miesięcy później, czyli do 1 lipca 2025 roku. Opóźnienie we wdrożeniu CSIRE pokazuje jak PSE nie zostało dobrze przygotowane od strony przygotowania wymagań do wdrożenia systemu oraz planu wdrożenia, ze względu na to, że nie zarządzało nigdy sieciami dystrybucyjnymi i przyłączonymi do nich odbiorcami, wytwórcami oraz prosumentami. Idea tzw. Narodowego Operatora Pomiarów (wszystko co próbowała tworzyć tzw. Zjednoczona Prawica miało taki przedrostek) nie sprawdziła się całkowicie, co nie jest dziwne w świetle dotychczasowych osiągnięć polegających głównie na odwlekaniu wdrożenia systemu CSIRE. W efekcie tego przepisy umożliwiające techniczną zmianę sprzedawcy energii elektrycznej w ciągu 24 godzin mają obowiązywać od 2026 r. · Nie uwzględniono jednostek samorządu terytorialnego (dalej JST) w budowie systemu i sieci dystrybucyjnych koniecznych z perspektywy rozwoju prosumeryzmu w Polsce oraz absorpcji funduszy unijnych możliwych do wykorzystania na ten cel przez JST. O wszystkich nowoczesnych rozwiązaniach chcemy rozmawiać, wraz ze specjalistami na komisji stałej do spraw transformacji energetycznej do elektroprosumeryzmu, rozpoczynającej działalność w ramach Komisji Energetycznej, Klimatu i Aktywów Państwowych. Natomiast w Białej Księdze jaką opracowaliśmy w Senacie RP pokazana została prawidłowa droga transformacji energetyki jaka powinna dokonać się w Polsce i jakie są kierunki transformacji energetyki w krajach demokratycznych, które posłużyły również do opracowania poniższych konkluzji. Konkluzje: 1. Należy zweryfikować plany rozwoju Polskich Sieci Elektroenergetycznych (dalej PSE) pod kątem uzasadnienia i możliwości rozbudowy krajowego systemu elektroenergetycznego pod kątem technicznym możliwości wykonalności planu, ekonomicznym pod kątem wzrostu stawek taryfowych oraz pod kątem biznesowym związanym z rozwojem i transformacją sektora energetycznego planowanego do przeprowadzenia w sieciach systemu dystrybucyjnego (decentralizacja zarządzania systemem elektroenergetycznym). 2. Z planów przedstawionych przez Zarząd PSE, planowana wartość inwestycji do 2036 r. ma wynieść 61,8 mld zł – wynika z omówienia planu rozwoju systemu przesyłowego operatora. Jak podała spółka, bieżąca wartość nakładów inwestycyjnych w realizacji sięga 45 mld zł. PSE planują zrealizować do 2036 r. m.in. 5 225 km torów linii 400 kV; wybudować 27 nowych stacji i 775 km linii prądu stałego. 3. Do planu PSE przyjęto znacząco przewymiarowane pod względem technicznym, ekonomicznym i organizacyjnym cele do zrealizowania, które wymagać będą aktualizacji w zakresie: · wyprowadzenia mocy z polskich morskich farm wiatrowych na Bałtyku – co wymaga aktualizacji programu budowy polskiego sektora morskiej energetyki wiatrowej pod kątem opóźnień w realizacji i dostępności wykonawców, statków instalacyjnych, statków serwisowych, portów instalacyjnych i portów serwisowych oraz możliwości: wyprowadzenia mocy do krajowego systemu elektroenergetycznego, produkcji zielonego wodoru i amoniaku jako alternatywnych źródeł energii ograniczających potrzebę rozbudowy sieci i zwiększających konkurencyjność polskiego przemysłu pod kątem zapotrzebowania na zielony wodór i amoniak (co wynika z niewykonalnej a co oznacza nieaktualnej już strategii wodorowej Polski do roku 2030 opracowanej przez tzw. Zjednoczoną Prawicę); · wyprowadzenia mocy z elektrowni jądrowych – wymagana rewizja po kątem harmonogramu inwestycji, lokalizacji i technologii; · integracja lądowych źródeł OZE z KSE – wymagana rewizja pod kątem realizacji inwestycji finansowanych w ramach Krajowego Planu Odbudowy (dalej KPO); · przyłączenia nowych, stabilnych źródeł wytwórczych i magazynów energii – wymagana rewizja pod kątem decentralizacji sektora elektroenergetycznego i wprowadzenia innowacyjnych technologii służących do bilansowania technicznego i handlowego energii elektrycznej w lokalnych społecznościach; · zwiększenia potencjału sieci krajowych do transportu energii przez Polskę jako hub tranzytowy – wymagana rewizja pod kątem zasadności i celowości realizacji rozbudowy, która w znaczący sposób może obciążyć kosztami odbiorców końcowych energii w gospodarstwach domowych oraz przemyśle; · zasilenia w energię elektryczną nowych odbiorców przemysłowych, w tym w specjalnych strefach ekonomicznych – wymagana rewizja pod kątem uwzględnienia JST i posiadanych lub przekazanych do ich dyspozycji sieci niskiego napięcia, sieci oświetleniowych oraz lokalnych źródeł wytwórczych zaspokajających zapotrzebowanie na ciepło i energię elektryczną; · wsparcia rozwoju elektromobilności oraz elektryfikacji ciepłownictwa – wymagana rewizja pod kątem niewielkiego rozwoju elektromobilności w Polsce a znaczących potrzeb elektryfikacji lub konwersji paliwa na alternatywne zielone w lokalnym ciepłownictwie; · zasilenia CPK, w tym kolei dużych prędkości – wymagana rewizja pod kątem zredefiniowania projektu i nakierowania na potrzeby budowy kolei dużych prędkości. 4. Powyższe założenia wymagają ponownej rewizji ze względu na możliwości techniczne i organizacyjne ich realizacji. Wynika to z faktu, że PSE w 2021 r. z zaplanowanych nakładów na poziomie 0,958 mld zł PSE było w stanie zrealizować 0,653 mld zł (68% planu), a w 2022 r. z zaplanowanych 1,267 mld zł zrealizowało 0,751 mln zł (59% planu). Oznacza to, że zdolności do realizacji planów inwestycyjnych przy obecnym sposobie działania PSE sięgają poziomu. Na tym tle dużo lepiej wypadają operatorzy systemu dystrybucyjnego. Nakłady inwestycyjne wynikające z uzgodnionych z regulatorem planów rozwoju pięciu głównych OSD na 2021 r. wynosiły 7,544 mld zł. OSD zrealizowały nakłady w wysokości 6,248 mld zł, co stanowi 83 proc. planu. Natomiast w 2022 r. nakłady inwestycyjne wynikające z uzgodnionych planów rozwoju tych operatorów wynosiły 8,319 mld zł, z czego zrealizowane zostało 8,104 mld zł, czyli 97 proc. planu. Oznacza to że większe możliwości realizacji inwestycji stoją po stronie OSD, które w obszarze transformacji sektora i jego decentralizacji staje się kluczowym czynnikiem za wdrożeniem nowych technologii zarządzania siecią pod kątem rozwoju prosumeryzmu. 5. Przy wprowadzonej w poprzednim roku zmianie ustawy Prawo energetyczne wprowadzono rozwiązania formalnoprawne pozwalające na: a) możliwość tworzenia obywatelskich społeczności energetycznych w formach: spółdzielni, spółdzielni mieszkaniowej, wspólnoty mieszkaniowej, stowarzyszenia (z wyłączeniem stowarzyszenia zwykłego), spółki osobowej (z wyłączeniem spółki partnerskiej), oraz spółdzielni rolników. Przedmiotem działalności obywatelskiej społeczności energetycznej może być: wytwarzanie, dystrybucja, obrót, agregacja, magazynowanie energii elektrycznej, realizowanie przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej oraz świadczenie usług w zakresie ładowania pojazdów elektrycznych swoim członkom. Społeczność może działać w obrębie sieci jednego operatora systemu dystrybucyjnego, b) opracowanie wytycznych przez prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (dalej URE) co do kierunku rozwoju sieci i realizacji inwestycji priorytetowych, które mają zostać uwzględnione w planach rozwoju sieci, aby zapewnić na poziomie krajowym spójny, systematyczny i skoordynowany rozwój sieci w pożądanych kierunkach. Ponadto, prezes URE ma dostać uprawnienia do ustalenia uzasadnionej stopy zwrotu z kapitału zaangażowanego w realizację zadań określonych w wytycznych. Możliwość wynagradzania za realizację inwestycji priorytetowych ma być zachętą dla przedsiębiorstw energetycznych do podjęcia decyzji o ich rozpoczęciu. 6. W zaproponowanych zmianach ustawy Prawo energetyczne, nie uwzględniono jednostek samorządu terytorialnego (dalej JST), które powinny zostać włączone w transformację sektora elektroenergetycznego na poziomie sieci niskiego napięcia, sieci oświetleniowej i wybranych elementów sieci dystrybucyjnej pod kątem rozwoju rynków lokalnych opartych na spółdzielniach, prosumentach, wirtualnych prosumentach, prosumentach zbiorowych, dolinach i klastrach oraz innych modelach biznesu, które zaczną pojawiać się wraz z decentralizacją rynku energii w Polsce. Co ważniejsze w znaczącym stopniu uniemożliwiono absorpcję funduszy unijnych na rozwój lokalnych systemów elektroenergetycznych, które w Europie zachodniej stanowią podstawę funkcjonowania zdecentralizowanych systemów elektroenergetycznych a obecnie systemów powiązanych z produkcją zielonego wodoru i amoniaku. Stąd postuluje się wprowadzenie do planowania rozwoju systemów przesyłowego i dystrybucyjnych uwzględnienie sieci koniecznych dla rozwoju lokalnego prosumeryzmu w Polsce, co umożliwi absorpcję funduszy unijnych związanych z Krajowym Panem Odbudowy i innych funduszy celowych, a to z kolei przełoży się na zmniejszenie planów inwestycyjnych operatorów systemu dystrybucyjnego w Polsce. 7. Powyższe zagadnienia wskazują na potrzebę pilnej rewizji planów operatora systemu przesyłowego oraz operatorów systemu dystrybucyjnego oraz wprowadzenie nowych wytycznych przez prezesa URE w zakresie procedur planowania inwestycji i akceptacji uzasadnionych kosztów rozwoju Krajowego Systemu Elektroenergetycznego w ujęciu holistycznym funkcjonowania systemu w modelu zdecentralizowanym jaki został wdrożony w europejskim systemie elektroenergetycznym. Jeżeli będą plany dotyczące budowy OZE w poszczególnych województwach, czy nastąpi redukcja sieci przesyłowych? Z poważaniem Stanisław Lamczyk – Poseł na Sejm RP