Interpelacja w sprawie obowiązkowych dodatkowych lekcji języka polskiego dla uczniów pochodzenia ukraińskiego

Interpelacja w sprawie obowiązkowych dodatkowych lekcji języka polskiego dla uczniów pochodzenia ukraińskiego Interpelacja nr 7834 do ministra edukacji w sprawie obowiązkowych dodatkowych lekcji języka polskiego dla uczniów pochodzenia ukraińskiego Zgłaszający: Krzysztof Piątkowski Data wpływu: 05-02-2025 Szanowna Pani Minister, w związku ze znaczącą liczbą uczniów pochodzenia ukraińskiego w polskich szkołach coraz częściej pojawiają się sygnały od nauczycieli i dyrektorów placówek oświatowych wskazujące na poważne trudności w nauce wynikające z niedostatecznej znajomości języka polskiego przez tych uczniów. Wiele szkół organizuje dodatkowe lekcje języka polskiego finansowane ze środków publicznych, jednak w praktyce frekwencja na tych zajęciach jest bardzo niska. Dzieje się tak, ponieważ udział w nich nie jest obowiązkowy, a decyzję o zapisaniu dziecka na zajęcia podejmują rodzice, którzy często sami nie znają języka polskiego i subiektywnie oceniają, że ich dziecko posługuje się nim w stopniu wystarczającym. Tymczasem nauczyciele, którzy na co dzień pracują z tymi uczniami, wskazują, że ich znajomość języka jest niewystarczająca do efektywnej nauki przedmiotów szkolnych, a w dalszej perspektywie – do zdania egzaminów końcowych. W konsekwencji uczniowie ci często doświadczają trudności edukacyjnych, które mogłyby być zminimalizowane, gdyby mieli obowiązek uczęszczania na zajęcia z języka polskiego dostosowane do ich poziomu. Braki językowe przekładają się również na problemy społeczne. Uczniowie o słabszej znajomości języka polskiego często izolują się i funkcjonują wyłącznie w grupie swoich rodaków, unikając kontaktu z polskimi rówieśnikami. Trudności w komunikacji stają się jedną z głównych barier w ich integracji oraz współpracy w środowisku szkolnym, co w dłuższej perspektywie może utrudniać ich adaptację w społeczeństwie polskim. Dochodzi do sytuacji, w których w danej szkole uczy się 15–20 uczniów pochodzenia ukraińskiego, ale na dodatkowe zajęcia z języka polskiego zapisuje się zaledwie jeden, dwóch lub troje uczniów. Pomimo że zajęcia te są finansowane z budżetu państwa, ich efektywność jest niska, gdyż nie obejmują wszystkich uczniów, którzy realnie potrzebują wsparcia. W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami: 1. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej ma świadomość opisanych problemów związanych z niedostatecznym udziałem uczniów pochodzenia ukraińskiego w dodatkowych lekcjach języka polskiego? 2. Czy rozważana jest możliwość wprowadzenia mechanizmu, który pozwalałby nauczycielom decydować o obowiązkowym udziale danego ucznia w zajęciach językowych, jeśli jego znajomość języka polskiego jest niewystarczająca do efektywnej nauki? 3. Czy ministerstwo analizowało dotychczas skuteczność obecnie funkcjonujących rozwiązań dotyczących nauczania języka polskiego dla uczniów cudzoziemskich? 4. Czy planowane są zmiany w systemie organizacji tych zajęć, które mogłyby zwiększyć ich dostępność i skuteczność, a także realnie poprawić kompetencje językowe uczniów cudzoziemskich? 5. Czy ministerstwo dostrzega problem społecznej izolacji uczniów pochodzenia ukraińskiego wynikającej z barier językowych i czy planowane są działania, które mogłyby wspierać ich lepszą integrację ze środowiskiem szkolnym? Z poważaniem Krzysztof Piątkowski Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie obowiązkowych dodatkowych lekcji języka polskiego dla uczniów pochodzenia ukraińskiego Odpowiedź na interpelację nr 7834 w sprawie obowiązkowych dodatkowych lekcji języka polskiego dla uczniów pochodzenia ukraińskiego Odpowiadający: minister edukacji Barbara Nowacka Warszawa, 21-07-2025 Szanowny Panie Pośle, w odpowiedzi na zamieszczone w interpelacji pytania, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji. „1. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej ma świadomość opisanych problemów związanych z niedostatecznym udziałem uczniów pochodzenia ukraińskiego w dodatkowych lekcjach języka polskiego?“. „2. Czy rozważana jest możliwość wprowadzenia mechanizmu, który pozwalałby nauczycielom decydować o obowiązkowym udziale danego ucznia w zajęciach językowych, jeśli jego znajomość języka polskiego jest niewystarczająca do efektywnej nauki?“. „4. Czy planowane są zmiany w systemie organizacji tych zajęć, które mogłyby zwiększyć ich dostępność i skuteczność, a także realnie poprawić kompetencje językowe uczniów cudzoziemskich?“. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe [1] oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie kształcenia osób niebędących obywatelami polskimi oraz osób będących obywatelami polskimi, które pobierały naukę w szkołach funkcjonujących w systemach oświaty innych państw [2] , osoby niebędące obywatelami polskimi, podlegające obowiązkowi szkolnemu lub obowiązkowi nauki, które nie znają języka polskiego albo znają go na poziomie niewystarczającym do korzystania z nauki, mają prawo do dodatkowej, bezpłatnej nauki języka polskiego nie dłużej niż przez okres 24 miesięcy. Dodatkową naukę języka polskiego dla tych osób organizuje organ prowadzący szkołę. Dodatkowe zajęcia lekcyjne z języka polskiego są prowadzone indywidualnie lub w grupach w wymiarze pozwalającym na opanowanie języka polskiego w stopniu umożliwiającym udział w obowiązkowych zajęciach edukacyjnych, nie niższym niż 2 godziny lekcyjne tygodniowo. W odniesieniu do uczniów będących obywatelami Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, zastosowanie mają także przepisy ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa [3] i rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 21 marca 2022 r. w sprawie organizacji kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży będących obywatelami Ukrainy [4] . Zgodnie z art. 55b ww. ustawy uczniom, którzy dodatkową naukę języka polskiego rozpoczęli w latach szkolnych 2022/2023 i 2023/2024, okres dodatkowej, bezpłatnej nauki języka polskiego wydłużono z 24 do 36 miesięcy. Jednocześnie przepis § 11ab ww. rozporządzenia doprecyzowuje, że w roku szkolnym 2024/2025 dodatkowe zajęcia lekcyjne z języka polskiego dla uczniów będących obywatelami Ukrainy są prowadzone indywidualnie lub w grupach liczących nie więcej niż 15 uczniów, w wymiarze pozwalającym na opanowanie języka polskiego w stopniu umożliwiającym udział w obowiązkowych zajęciach edukacyjnych, nie niższym niż 4 godziny lekcyjne tygodniowo. Powyższe rozwiązania przyczyniają się do zwiększenia efektywności procesu edukacyjnego oraz wpływają na integrację społeczną ww. uczniów i skuteczniejsze procesy akulturacyjne i inkluzyjne. Kontynuowane będą w roku szkolnym 2025/2026. „3. Czy Ministerstwo analizowało dotychczas skuteczność obecnie funkcjonujących rozwiązań dotyczących nauczania języka polskiego dla uczniów cudzoziemskich?“. W 2023 r. w 5% publicznych szkół podstawowych i ponadpodstawowych kuratoria oświaty przeprowadziły kontrolę pn. Zgodność z przepisami prawa przyjmowania do szkół i wspomagania nauki osób niebędących obywatelami polskimi oraz osób będących obywatelami polskimi podlegającymi obowiązkowi szkolnemu lub obowiązkowi nauki, które pobierały naukę w szkołach funkcjonujących w systemach oświaty innych państw. Kontrola dotyczyła m.in. zgodności z przepisami prawa organizowania dodatkowych, bezpłatnych zajęć z języka polskiego. Zarządzeniem z dnia 4 września 2024 r. powołano Zespół do spraw Integracji Edukacyjnej Dzieci będących Obywatelami Ukrainy [5] , który jest organem pomocniczym Ministra Edukacji. W skład Zespołu wchodzą przedstawiciele MEN, jednostek podległych i nadzorowanych, samorządów terytorialnych oraz organizacji pozarządowych i oświatowych. Zadaniem Zespołu jest przygotowanie propozycji rozwiązań w zakresie prowadzenia procesu integracji dzieci będących obywatelami Ukrainy oraz dzieci z doświadczeniem migracyjnym w polskim systemie oświaty, w szczególności w zakresie: implementacji dobrych praktyk wypracowanych przez organizacje pozarządowe i międzynarodowe dotyczących integracji dzieci uchodźczych w środowisku szkolnym; implementacji dobrych praktyk w szkołach na podstawie doświadczeń poszczególnych szkół oraz nauczycieli stosujących dobre praktyki w zakresie integracji dzieci migracyjnych w celu szerzenia tych praktyk na większą skalę; nauczania języka polskiego jako obcego; pomocy psychologiczno-pedagogicznej; wsparcia metodycznego dla nauczycieli; funkcjonowania asystenta międzykulturowego i pomocy nauczyciela; strategii integracji dzieci z doświadczeniem migracyjnym ze szczególnymi potrzebami edukacyjnymi, z uwzględnieniem ich potrzeb edukacyjnych, kulturowych, językowych i emocjonalnych; rekomendacji do programów nauczania dla oddziałów przygotowawczych zorganizowanych w szkołach; rekomendacji dotyczących wprowadzenia niezbędnych zmian w systemie oświaty; określenia narzędzi oraz kryteriów umożliwiających dokonanie oceny efektywności istniejących rozwiązań i programów dotyczących integracji dzieci uchodźczych w środowisku szkolnym; budowania współpracy międzysektorowej (ochrona zdrowia, opieka społeczna, organizacje pozarządowe). „ 5. Czy Ministerstwo dostrzega problem społecznej izolacji uczniów pochodzenia ukraińskiego wynikającej z barier językowych i czy planowane są działania, które mogłyby wspierać ich lepszą integrację ze środowiskiem szkolnym?“. Ministerstwo podjęło działania służące integracji w środowisku szkolnym uczniów niebędących obywatelami polskimi: od 1 września 2024 r. szkoły mogą zatrudniać asystenta międzykulturowego Zgodnie z art. 165 ust. 8a ustawy – Prawo oświatowe, w szkole może być zatrudniony asystent międzykulturowy, który udziela osobom niebędącym obywatelami polskimi, podlegającym obowiązkowi szkolnemu lub obowiązkowi nauki, które nie znają języka polskiego albo znają go na poziomie niewystarczającym do korzystania z nauki, pomocy w kontaktach ze środowiskiem szkolnym, a także współdziała z ich rodzicami oraz ze szkołą. Asystent międzykulturowy diagnozuje etapy szoku kulturowego, bariery adaptacji i integracji uczniów oraz podejmuje działania zapobiegawcze i naprawcze. Ułatwia uczniom niebędącym obywatelami polskimi integrację w środowisku szkolnym. Wspomaga dyrektora szkoły w procesie organizacji współpracy z rodzicami ucznia cudzoziemskiego, a także ich włączaniu w społeczność szkolną. Wspiera spójne funkcjonowanie wielokulturowej społeczności szkolnej. W roku szkolnym 2024/2025 na stanowisku asystenta międzykulturowego, zgodnie z art. 57a ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa , może być zatrudniona osoba nieposiadająca obywatelstwa polskiego, jeżeli posiada znajomość języka polskiego w mowie i piśmie w stopniu umożliwiającym pomoc uczniowi, który nie zna języka polskiego albo zna go na poziomie niewystarczającym do korzystania z nauki. Podobnie będzie w roku szkolnym 2025/2026; realizowane są projekty w ramach Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego. Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy, jednostka nadzorowana przez ministra edukacji, realizuje projekt pn. Wsparcie polityki i praktyki edukacyjnej na rzecz integracji uczniów i uczennic z doświadczeniem migracji . Celem projektu jest wsparcie polityki i praktyki edukacyjnej w zakresie integracji edukacyjnej, tj. odpowiadania przez polski system edukacji, przez szkoły i nauczycieli na indywidualne potrzeby uczniów z doświadczeniem migracji (ze szczególnym uwzględnieniem uczniów z Ukrainy). Projekt ma doprowadzić do usystematyzowania danych i wiedzy dotyczących dobrych praktyk edukacyjnych oraz działań z zakresu zarządzania oświatą, które sprzyjają integracji uczniów z doświadczeniem migracji, w tym uczniów z Ukrainy w przedszkolach, szkołach podstawowych i ponadpodstawowych; Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą, jednostka podległa ministrowi edukacji, realizuje projekt pn. Opracowanie koncepcji i odbiór e-materiałów edukacyjnych wspierających włączanie się uczniów przybywających do Polski do polskiego systemu oświaty . Celem projektu jest wsparcie uczniów w procesie włączania w polski system oświaty. W ramach programu powstają zaawansowane technologicznie multimedialne e-materiały dydaktyczne, które służą do nauczania i uczenia się, uwzględniające wybrane cele kształcenia i treści nauczania obowiązującej podstawy programowej kształcenia ogólnego do edukacji wczesnoszkolnej, języka polskiego, historii, geografii i wiedzy o społeczeństwie; Rządowy program wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży „Przyjazna szkoła“ w latach 2025-2027 . Na jego realizację przeznacza się prawie 500 mln zł. Celem programu jest wsparcie szkół, w których pobierają naukę uczniowie z Ukrainy, poprzez stworzenie warunków, w których całe społeczności szkolne czują się bezpiecznie, a dzieci i młodzież mogą budować przyjazne relacje rówieśnicze oraz rozwijać swoją wiedzę, umiejętności i kompetencje. W ramach Programu wyodrębniono następujące moduły: Moduł 1. – Pomoc asystenta – dofinansowanie zatrudnienia asystentów międzykulturowych. Moduł 2. – Dobrostan społeczności szkolnej – podwyższenie poziomu dobrostanu społeczności szkolnej w szkołach, do których uczęszczają uczniowie z Ukrainy, przez realizację różnorodnych form wsparcia kierowanych do uczniów, ich rodziców oraz kadr systemu oświaty, w tym działania służące wzmocnieniu profilaktyki zaburzeń zdrowia psychicznego oraz wzmocnieniu wsparcia psychologiczno-pedagogicznego dla przedstawicieli środowiska szkolnego. Moduł 3. – Doskonalenie kadr systemu oświaty – wsparcie szkół, do których uczęszczają uczniowie z Ukrainy, przez podniesienie kompetencji zawodowych kadr systemu oświaty, w celu skutecznej integracji uczniów z doświadczeniem migracji lub uchodźstwa, zapewnienia im równych szans edukacyjnych oraz budowania otwartego i wspierającego środowiska szkolnego, m.in. poprzez szkolenia kadry systemu oświaty. Realizowane w ramach programu działania uwzględniają szczególne i zróżnicowane potrzeby uczniów z doświadczeniem migracji i uchodźstwa, wynikające m.in. z odmienności językowej i kulturowej (w tym uczniów z Ukrainy pochodzenia romskiego), doświadczenia traumy wojennej, trudności edukacyjnych spowodowanych zmianą środowiska edukacyjnego, jak również potrzeby wynikające z niepełnosprawności czy szczególnych uzdolnień ucznia. Z poważaniem Barbara Nowacka Minister Edukacji [1] Dz. U. z 2024 r. poz. 737 z późn. zm. [2] Dz. U. z 2023 r. poz. 2301. [3] Dz. U. z 2025 r. poz. 337 z późn. zm. [4] Dz. U. z 2023 r. poz. 2094 z późn. zm. [5] Dz. Urz. ME poz. 56.