Interpelacja w sprawie niezgodnych z prawem kontroli granicznych prowadzonych przez Niemcy

Interpelacja w sprawie niezgodnych z prawem kontroli granicznych prowadzonych przez Niemcy Interpelacja nr 7362 do ministra spraw zagranicznych w sprawie niezgodnych z prawem kontroli granicznych prowadzonych przez Niemcy Zgłaszający: Marta Stożek Data wpływu: 13-01-2025 Szanowny Panie Ministrze, zwracamy się do Pana w związku z poważnym naruszeniem fundamentalnych zasad funkcjonowania strefy Schengen przez niemieckie organy graniczne, które przeprowadzają kontrole na granicy polsko-niemieckiej w sposób sprzeczny z prawem europejskim. Tego typu działania podważają podstawowe zasady swobodnego przepływu osób w Unii Europejskiej oraz wywołują istotne negatywne konsekwencje społeczno-gospodarcze, zwłaszcza dla społeczności przygranicznych. Informacje od mieszkańców tych regionów wskazują, że kontrole są wykorzystywane przez niemieckie władze jako instrument polityki wewnętrznej, co prowadzi do problemów, takich jak chroniczne korki na autostradzie A4 oraz ograniczenia w dostępie do służb ratunkowych. Te działania nie mają realnego uzasadnienia w kontekście bezpieczeństwa publicznego, a jedynie prowadzą do frustracji i poczucia niesprawiedliwości wśród obywateli. Mieszkańcy Zgorzelca i Görlitz odczuwają te kontrole jako rażące nadużycie władzy, które nie znajduje żadnego uzasadnienia w obowiązujących zasadach praworządności. W odpowiedzi na tę sytuację jeden z mieszkańców, działając wspólnie z niemieckim pełnomocnikiem, zainicjował postępowanie przed sądem administracyjnym w Dreźnie, mające na celu stwierdzenie niezgodności tych praktyk z prawem europejskim. Orzeczenia dotyczące kontroli na granicy austriacko-niemieckiej potwierdzają, że działania niemieckich organów granicznych są sprzeczne zarówno z literą, jak i duchem prawa Unii Europejskiej. Precedensowe wyroki jednoznacznie wykazują, że kontrole te stanowią naruszenie prawa, a ich kontynuowanie podważa kluczowe wartości współpracy międzynarodowej w ramach UE. Naruszenia zasad strefy Schengen Zgodnie z zasadami strefy Schengen kontrole graniczne mogą być wprowadzane wyłącznie w sytuacjach nadzwyczajnego zagrożenia dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa, a ich przedłużenie wymaga szczegółowego uzasadnienia zgodnie z zasadą proporcjonalności. Działania niemieckich organów w żaden sposób nie spełniają tych wymogów. Uporczywe kontrole graniczne prowadzą do poważnych utrudnień dla mieszkańców regionów przygranicznych, co stoi w jawnej sprzeczności z celami i założeniami strefy Schengen. Strefa Schengen została utworzona z zamiarem promowania swobodnego przepływu osób, towarów i usług zgodnie z art. 23-25 kodeksu granicznego Schengen. Działania niemieckich służb granicznych pozostają jednak w bezpośredniej sprzeczności z tymi założeniami. W rezultacie mieszkańcy doświadczają poważnych trudności w codziennych dojazdach do pracy, szkoły oraz w dostępie do opieki zdrowotnej, co negatywnie wpływa na ich poczucie bezpieczeństwa oraz stabilność życiową. Charakter działań niemieckich służb granicznych Należy również zwrócić uwagę na nieproporcjonalny i chaotyczny charakter działań niemieckiej policji granicznej. Kontrole są często przeprowadzane w sposób nieodpowiedni – na ruchliwych drogach, bez odpowiedniego zabezpieczenia, co prowadzi do dodatkowych utrudnień i zwiększa ryzyko wypadków drogowych. Liczne doniesienia o nielegalnych przeszukaniach pojazdów, zastraszaniu obywateli oraz stosowaniu racial profiling stanowią poważne naruszenia praw człowieka, które są całkowicie niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawa. Działania te podważają fundamentalne prawa obywateli i wymagają jednoznacznej reakcji zarówno ze strony władz niemieckich, jak i polskich, aby zapewnić respektowanie europejskich standardów ochrony praw człowieka. Wpływ na gospodarkę przygraniczną i relacje społeczne Sytuacja ta ma również istotny wpływ na gospodarkę przygraniczną oraz relacje społeczne między Polakami a Niemcami. Przedsiębiorcy działający na obszarach przygranicznych doświadczają wyraźnego spadku liczby klientów, co bezpośrednio przekłada się na ich dochody oraz stabilność finansową. Lokalne punkty usługowe, takie jak restauracje i hotele, tracą klientów, a kontynuowanie tego stanu rzeczy budzi poważne obawy o przyszłość ich działalności. Regiony przygraniczne zarówno po polskiej, jak i niemieckiej stronie są w dużym stopniu zależne od wzajemnych kontaktów i współpracy budowanych przez lata w duchu integracji europejskiej. Wszelkie ograniczenia w swobodnym przepływie osób nie tylko wpływają negatywnie na rozwój gospodarczy, ale także podważają zaufanie i więzi społeczne, które były kształtowane przez dekady wspólnego funkcjonowania w ramach otwartej Europy. Wzrost napięć społecznych Utrzymywanie kontroli granicznych bez odpowiedniego uzasadnienia prowadzi również do wzrostu napięć społecznych oraz kształtowania negatywnych postaw wobec obywateli drugiego kraju. Mieszkańcy Zgorzelca i Görlitz, którzy przez lata korzystali z otwartości granic, obecnie czują się izolowani i marginalizowani przez działania niemieckich władz. Tego rodzaju polityka nie sprzyja budowaniu dobrosąsiedzkich relacji międzynarodowych, a wręcz przeciwnie – prowadzi do podziałów i wzrostu nieufności między narodami. W obliczu współczesnych wyzwań stojących przed Unią Europejską, takich jak kryzys migracyjny czy zmiany klimatyczne, konieczne jest pogłębianie współpracy między państwami członkowskimi, a nie wprowadzanie barier, które utrudniają wzajemne zrozumienie i współdziałanie. Stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wielokrotnie podkreślał, że kontrole graniczne mogą być wprowadzane wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, a ich uzasadnienie musi opierać się na realnym zagrożeniu dla bezpieczeństwa publicznego (wyrok TSUE w sprawie C-444/17). Obecne działania niemieckich służb granicznych nie spełniają tych kryteriów, co rodzi poważne wątpliwości co do ich zgodności z prawem. Dlatego apeluję do polskiego rządu o podjęcie zdecydowanych kroków w celu ochrony interesów polskich obywateli oraz przywrócenia zgodności z założeniami strefy Schengen, zapewniając jednocześnie pełne poszanowanie praw człowieka i podstawowych swobód obywatelskich. W związku z powyższym, prosimy o odpowiedzi na następujące pytania: Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych podjęło lub zamierza podjąć działania dyplomatyczne mające na celu wpłynięcie na władze Niemiec, aby zaprzestały prowadzonych kontroli granicznych, które są sprzeczne z prawem europejskim? Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych planuje współpracować z Komisją Europejską w tej sprawie, aby doprowadzić do przywrócenia swobodnego przepływu osób na granicy polsko-niemieckiej zgodnie z założeniami strefy Schengen? Jakie kroki ministerstwo podejmie w celu ochrony interesów mieszkańców polsko-niemieckiego pogranicza, którzy codziennie doświadczają negatywnych skutków tych kontroli? Czy ministerstwo zamierza zainicjować dialog z władzami samorządowymi miast Zgorzelec i Görlitz, aby lepiej zrozumieć lokalne potrzeby oraz problemy związane z prowadzonymi kontrolami granicznymi? Czy ministerstwo jest gotowe podjąć działania w celu zapewnienia większego wsparcia dla mieszkańców regionu przygranicznego, którzy ponoszą konsekwencje utrzymywanych kontroli, w tym w zakresie rekompensat za straty wynikające z opóźnień i utrudnień w ruchu drogowym? Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych planuje podjąć kroki w celu zwrócenia uwagi na problem kontroli granicznych na forum międzynarodowym, np. podczas spotkań z przedstawicielami innych krajów członkowskich Unii Europejskiej, w celu wypracowania wspólnego stanowiska w tej sprawie? Jakie działania ministerstwo podejmie w celu zapewnienia, że prawa obywateli polskich, którzy mieszkają lub pracują na terenie Niemiec, są w pełni respektowane i chronione przed nieuzasadnionymi działaniami ze strony niemieckich służb granicznych? Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych rozważa skierowanie sprawy do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, aby uzyskać jednoznaczną interpretację zgodności niemieckich kontroli granicznych z prawem europejskim? Z wyrazami szacunku Marta Stożek Posłanka na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie niezgodnych z prawem kontroli granicznych prowadzonych przez Niemcy Odpowiedź na interpelację nr 7362 w sprawie niezgodnych z prawem kontroli granicznych prowadzonych przez Niemcy Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski Warszawa, 07-02-2025 Szanowny Panie Marszałku, W nawiązaniu do interpelacji nr 7362 Pani Poseł Marty Stożek w sprawie niezgodnych z prawem kontroli granicznych prowadzonych przez Niemcy, uprzejmie przesyłam poniższą informację. We wrześniu 2024 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP zajęło jednoznacznie krytyczne stanowisko ws. wprowadzenia przez rząd RFN kontroli na swoich granicach, w tym na odcinku z Rzecząpospolitą Polską. Jednostronne przywrócenie kontroli na granicach oceniamy jako sprzeczne z duchem Schengen i współpracy europejskiej. Wskazaliśmy stronie niemieckiej na negatywny wpływ kontroli granicznych na całokształt stosunków polsko-niemieckich, w tym w szczególności na kontakty w regionie przygranicznym. Podczas swojego wystąpienia na Naradzie Kierowników Placówek Zagranicznych w dniu 10 września 2024 r. premier Donald Tusk stanowczo skrytykował wprowadzenie kontroli granicznych przez rząd RFN. Podkreślił, że tego typu działania są nie do zaakceptowania i są motywowane wyłącznie względami polityki wewnętrznej a ich przyczyną nie jest nielegalna migracja przez polsko-niemiecką granicę. Słowa premiera odbiły się w Niemczech szerokim echem. W dn. 13 września r. doszło do rozmowy telefonicznej premiera D. Tuska z kanclerzem O. Scholzem, poświęconej temu tematowi. Zniesienie kontroli na granicach wewnętrznych UE pozostaje przedmiotem rozmów polsko-niemieckich. Nasze postulaty prezentowane są regularnie na szczeblu rządowym, w tym także ministrów spraw zagranicznych. W roboczych kontaktach ze stroną niemiecką przedstawiciele polskiego MSZ konsekwentnie zwracają uwagę na bezpodstawność i szkodliwość niemieckich działań, podkreślając, iż dla skutecznego powstrzymania nielegalnej imigracji do UE konieczne jest wzmocnienie ochrony granic zewnętrznych UE. Także tryb wprowadzenia kontroli, bez konsultacji z państwami sąsiadującymi, jest w opinii Polski niewłaściwy. Nasza krytyka przekazywana jest stronie niemieckiej podczas spotkań oraz na posiedzeniach gremiów dwustronnych takich jak Polsko-Niemiecka Komisja Międzyrządowa ds. Współpracy Regionalnej i Przygranicznej. Z inicjatywy MSZ RP w protokole posiedzenia tej komisji, które odbyło się w Szczecinie w dniu 5 grudnia 2024 r. zaznaczono, iż „Komisja jest świadoma negatywnego wpływu przywróconych kontroli na życie obywateli mieszkających na obszarach przygranicznych“. Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP informowane jest regularnie przez przedstawicieli władz samorządowych RP o konsekwencjach wprowadzenia przez stronę niemiecką kontroli granicznych. Mamy świadomość problemów w ruchu przygranicznym i codziennych niedogodności dla polskich obywateli przekraczających granicę polsko-niemiecką oraz na bieżąco informujemy o tym stronę niemiecką. Niemieckie MSZ w rozmowach z przedstawicielami strony polskiej przyznaje potrzebę wprowadzenia usprawnień w kontaktach przygranicznych i ułatwień dla lokalnych społeczności. Należy zaznaczyć, że problematyka bezpieczeństwa wewnętrznego, kwestie migracyjne, azylowe, zagadnienia związane z funkcjonowaniem strefy Schengen, w tym kwestia kontroli na granicach wewnętrznych UE znajdują się zasadniczo w kompetencji resortów odpowiadających za sprawy wewnętrzne. To od decyzji resortu wiodącego w tych kwestiach (MSWIA) zależy strategia działań na forum międzynarodowym, w tym ewentualne konsultacje z KE, innymi krajami członkowskimi UE lub wszczęcie postępowania przed organami sądowymi UE. Względy polityki wewnętrznej Niemiec, w tym trwająca kampania przed przyspieszonymi wyborami do Bundestagu (23 lutego 2025 r.) sprawiają, że trudno spodziewać się szybkiego odstąpienia od procederu realizacji kontroli granicznych przez stronę niemiecką, zwłaszcza, że federalna minister spraw wewnętrznych Nancy Faeser zapowiedziała, że rząd RFN będzie dążył do ich przedłużenia. Niezależnie od wewnętrznych uwarunkowań na niemieckiej scenie politycznej, rząd RP będzie konsekwentnie podnosił tę kwestię. Do czasu odstąpienia władz RFN od jednostronnych kontroli granicznych, temat będzie priorytetem w agendzie rozmów polsko-niemieckich. Z wyrazami szacunku z up. Władysław Teofil Bartoszewski Sekretarz Stanu