Interpelacja w sprawie wynagrodzenia zasadniczego profesorów i doktorantów

Interpelacja w sprawie wynagrodzenia zasadniczego profesorów i doktorantów Interpelacja nr 7216 do ministra nauki w sprawie wynagrodzenia zasadniczego profesorów i doktorantów Zgłaszający: Waldemar Sługocki Data wpływu: 31-12-2024 Szanowny Panie Ministrze, wprowadzona w ostatnich latach reforma w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz innych pokrewnych aktach prawnych sprawiła, iż radykalnie zmniejszyła się liczba osób rekrutowanych do szkół doktorskich. Obecnie rekrutowane jest nieliczne grono osób, które wykazuje się wysokimi osiągnięciami. Jednocześnie osoby rekrutowane (doktoranci) otrzymują stypendia, które z założenia powinny pozwolić im na pokrycie bieżących kosztów życia, w szczególności samodzielne utrzymanie się oraz skupienie w pełni na obowiązkach uczelnianych bez obowiązku podejmowania pacy zarobkowej. Notabene należy zauważyć, że obowiązki doktorantów są tak obszerne, iż poświęcając się im w pełni, nie mają perspektyw na poszukiwanie dodatkowych źródeł dochodu. Podpisane przez Ministra Nauki rozporządzenie z dnia 15.02.2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej podniosło wysokość wynagrodzenia zasadniczego profesorów w uczelniach publicznych, co jednoznacznie przełożyło się na wysokość stypendium otrzymywanego przez doktorantów. Należy jednak zauważyć, że wraz ze wzrostem wysokości wypłacanego doktorantom stypendium na przestrzeni ostatnich miesięcy znacząco wzrosły koszty życia począwszy od czynszów (domy studenckie, akademiki, stancje), kosztów energii elektrycznej, gazu, wody, a skończywszy na żywności. W ślad za tym nastąpiła podwyżka cen transportu publicznego. Wzrost kosztów życia często przewyższa wskaźnik inflacji, który ma wynieść w skali roku 3-4%. Okoliczność ta sprawiła, że otrzymana przez doktorantów podwyżka stypendium nie przyniosła znacznej (oczekiwanej) zmiany ich statusu materialnego. W tym kontekście rodzi się pytanie: Czy kierowany przez Pana Ministra resort może zaproponować rozwiązanie, które faktycznie pozwoli na rozwiązanie tej trudnej sytuacji materialnej doktorantów? Z poważaniem Waldemar Sługocki Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie wynagrodzenia zasadniczego profesorów i doktorantów Odpowiedź na interpelację nr 7216 w sprawie wynagrodzenia zasadniczego profesorów i doktorantów Odpowiadający: minister nauki i szkolnictwa wyższego Marcin Kulasek Warszawa, 29-01-2025 Szanowny Panie Pośle, w odpowiedzi na interpelację, pozwolę sobie poinformować, że nie toczą się obecnie prace legislacyjne zmierzające do zmiany rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2018 r. w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1407). Wydanie rozporządzenia podwyższającego minimalne wynagrodzenie zasadnicze profesora w uczelni publicznej jest uwarunkowane zapewnieniem odpowiedniego finansowania tego przedsięwzięcia z budżetu państwa. Należy zwrócić uwagę, że skutki finansowe zmiany rozporządzenia występowałyby nie tylko w części budżetowej 28 – nauka i szkolnictwo wyższe, której dysponentem jest Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, ale również w budżetach wszystkich innych ministrów nadzorujących uczelnie, będących dysponentami części budżetowych odpowiednio: cz. 21 – gospodarka morska – w odniesieniu do uczelni morskich, cz. 24 – kultura i ochrona dziedzictwa narodowego – w odniesieniu do uczelni artystycznych, cz. 29 – obrona narodowa – w odniesieniu do uczelni wojskowych, cz. 37 – sprawiedliwość oraz cz. 42 – sprawy wewnętrzne – w odniesieniu do uczelni służb państwowych, cz. 46 – zdrowie – w odniesieniu do uczelni medycznych. Zgodnie z ustawą budżetową na rok 2025 , wydatki zaplanowane w części 28 – Szkolnictwo wyższe i nauka (z wyłączeniem budżetu środków europejskich) wynoszą 33.014.319 tys. zł, co stanowi realny wzrost nakładów na ten cel w porównaniu do nowelizacji ustawy budżetowej na 2024 r. o 5,08%. W ustawie został uwzględniony wzrost nakładów pozwalający na zwiększenie wynagrodzeń pracowników uczelni publicznych średnio o 5%, celem utrzymania siły nabywczej wynagrodzeń. Ponadto, 26 listopada 2024 r. premier Donald Tusk zdecydował o przeznaczeniu jeszcze w 2024 r. kwoty 1,5 mld zł w formie skarbowych papierów wartościowych na dofinansowanie uczelni nadzorowanych przez Ministra Nauki, w tym realizację przez te podmioty inwestycji strategicznych. Równocześnie – w trosce o wyrównanie szans i nadrobienie wieloletnich zaległości – Minister Nauki podjął kluczową decyzję dotyczącą Polskiej Akademii Nauk, tj. komunikatem z 16 grudnia 2024 r. ogłosił przyznanie środków finansowych w formie jednorazowego zwiększenia subwencji instytutom naukowym PAN. Łączna kwota wyasygnowana na ten cel wyniosła 100 mln złotych. 20 grudnia 2024 r. Minister Nauki podpisał Komunikat o zwiększeniu o 100 mln złotych wysokości subwencji ze środków finansowych na utrzymanie i rozwój potencjału dydaktycznego oraz potencjału badawczego przyznanych na rok 2024 uczelniom akademickim nadzorowanym przez ministra właściwego ds. szkolnictwa wyższego i nauki, instytutom naukowym Polskiej Akademii Nauk oraz instytutom badawczym prowadzącym szkoły doktorskie samodzielnie lub jako podmiot wiodący we wspólnej szkole doktorskiej. Podziału środków dokonano w oparciu o proporcję liczby doktorantów kształcących się w szkołach doktorskich wg stanu na dzień 31 grudnia 2023 r. Należy również podkreślić, że wskazane w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571), zwanej dalej „ustawą”, stawki wynagrodzenia zasadniczego określają wyłącznie wartości minimalne w odniesieniu do poszczególnych stanowisk nauczycieli akademickich. Analogicznie, w przypadku pracowników niebędących nauczycielami akademickimi – wartość minimalną wynagrodzenia określa ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, wraz z aktami wykonawczymi. Tymczasem ustawowa autonomia uczelni obejmuje również politykę kadrowo-płacową, co oznacza możliwość samodzielnego kształtowania siatki płac na poszczególnych stanowiskach z uwzględnieniem wartości minimalnych określonych w ww. przepisach. Z powyższego wynika, że w ramach posiadanych zasobów, uczelnie mogą ustalać wartości wynagrodzeń swoich pracowników na poziomie wyższym i dokonywać wewnętrznych regulacji, w tym podwyżek grupowych i indywidualnych. Pozwolę sobie również przekazać, że szkoły doktorskie są formą kształcenia doktorantów, która zastąpiła dotychczasowe studia doktoranckie. Szkoły doktorskie rozpoczęły działalność z dniem 1 października 2019 r. i są prowadzone na podstawie ustawy. W wyniku tej reformy systemu kształcenia doktorantów wprowadzono powszechny system stypendialny dla doktorantów, zakładający wypłacanie stypendium każdemu doktorantowi nieposiadającemu stopnia doktora przez 4 letni okres kształcenia w minimalnej wysokości gwarantowanej ustawą. Zmiana ta w istotny sposób poprawiła status materialny doktorantów. Doktoranci kształcący się w szkołach doktorskich mają ponadto prawo do korzystania przez okres kształcenia (4 lata) z preferencyjnego kredytu studenckiego z dopłatami do oprocentowania z budżetu państwa oraz korzystnymi warunkami zaciągania kredytu oraz jego spłaty. Jednocześnie została zachowana także możliwość ubiegania się doktoranta o środki z programów grantowych, a także z programów stypendialnych oferowanych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne i prawne. Doktoranci mają również prawo ubiegania się o stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców. Zwracam ponadto uwagę, iż określona w art. 209 ust. 4 ustawy wysokość stypendium doktoranckiego ma charakter minimalny. Podmiot prowadzący szkołę doktorską może ustalić stawki tych stypendiów na poziomie wyższym. Wskazuję również, iż ustawa przewiduje wypłatę stypendium doktoranckiego w czasie zawieszenia kształcenia doktoranta na okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego oraz urlopu rodzicielskiego, określonych w Kodeksie pracy. A okresu wypłaty w takim przypadku nie wlicza się do łącznego 4 letniego okresu pobierania stypendium doktoranckiego. Ponadto wskażę, iż doktorant posiadający orzeczenie o niepełnosprawności otrzymuje stypendium doktoranckie w wysokości zwiększonej o 30% kwoty stypendium otrzymywanego przed oceną śródokresową. Rozporządzenie Ministra Nauki z dnia 15 lutego 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej (Dz. U. 2024 poz. 235), podniosło wysokość wynagrodzenia profesora do kwoty 9370 zł, zwiększając je o 2160 zł, co stanowi wzrost tego wynagrodzenia o 30%. Wraz ze wzrostem minimalnego wynagrodzenia profesora wzrosły wynagrodzenia i świadczenia w całym systemie szkolnictwa wyższego i nauki, których wysokość jest relacjonowana do wysokości wynagrodzenia profesora. Tym samym, wraz ze wzrostem wynagrodzenia profesora, wzrosła kwota miesięcznego stypendium doktoranckiego, przy czym jego wysokość wynosi co najmniej: 37% wynagrodzenia profesora – do miesiąca, w którym została przeprowadzona ocena śródokresowa (3466,9 zł); 57% wynagrodzenia profesora – po miesiącu, w którym została przeprowadzona ocena śródokresowa (5340,9 zł). Zwracam ponadto uwagę, że od 1 października 2023 r. weszły w życie przepisy znoszące zakaz zatrudnienia doktoranta jako nauczyciela akademickiego lub pracownika naukowego. Zmiana została wprowadzona ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023 poz. 1672, z późn. zm.) – w kontekście możliwości dodatkowego zabezpieczenia sytuacji materialnej doktorantów. Przedstawiając powyższe, jednocześnie uprzejmie informuję, że Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w pełni dostrzega istotność kwestii wysokości stypendiów doktoranckich. Należy jednak wskazać, że determinantem kolejnych podwyżek w tym zakresie, jest zapewnienie finansowania kosztów z budżetu państwa w 2025 r. i w latach następnych. Decyzje w sprawie muszą uwzględniać stanowisko Ministerstwa Finansów. Uprzejmie informuje, że kwestia wysokości stypendium doktoranckiego jest brana pod uwagę w kontekście planowanych prac legislacyjnych. Trwają analizy możliwych rozwiązań. Muszą one, jak wskazano, uwzględniać sytuację finansową państwa oraz stanowisko Ministerstwa Finansów. Nie jest możliwe na ten moment udzielenie bardziej precyzyjnej odpowiedzi. Z wyrazami szacunku Marcin Kulasek Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego