Interpelacja w sprawie obowiązania się rządu do zapłaty odszkodowań osobom, które twierdzą, że zostały pozbawione prawa do sądu

Interpelacja w sprawie obowiązania się rządu do zapłaty odszkodowań osobom, które twierdzą, że zostały pozbawione prawa do sądu Interpelacja nr 7136 do ministra spraw zagranicznych, ministra sprawiedliwości w sprawie obowiązania się rządu do zapłaty odszkodowań osobom, które twierdzą, że zostały pozbawione prawa do sądu Zgłaszający: Przemysław Wipler Data wpływu: 23-12-2024 Szanowny Panie Ministrze, na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu składam za pośrednictwem Marszałka Sejmu interpelację poselską skierowaną do Pana Ministra w sprawie zobowiązania się polskiego rządu do zapłaty kwot po 10 tys. euro na rzecz osób, które przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka wywodziły, że Polska naruszyła ich prawo do sądu, tj. art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, poprzez dopuszczenie do orzekania w ich sprawach sędziów Sądu Najwyższego powołanych do pełnienia urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (dalej jako: „Prezydenta RP”) na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (dalej jako: „KRS”) ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. W dniu 7 listopada 2024 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu (dalej jako: „ETPCz”) zakomunikował, że w przypadku 20 skarg złożonych do ETPCz przez osoby, które zarzuciły Polsce pozbawienie ich prawa do sądu z powodu rozstrzygania ich spraw przez sędziów różnych izb Sądu Najwyższego powołanych w wyżej wskazanym trybie, złożone zostały oświadczenia o polubownym załatwieniu sprawy w taki sposób, że skarżący zgodzili się zrzec dalszych roszczeń wobec Polski w zamian za zobowiązanie rządu do zapłaty na rzecz każdego z nich 10 tys. euro na pokrycie wszelkich szkód, a także kosztów i wydatków. Co więcej, w przypadku dwóch spraw skarżący uznali zaoferowane im 10 tys. euro za kwoty zbyt niskie, jednakże polski rząd i tak uznał w formie jednostronnej deklaracji, że doszło do naruszenia prawa do sądu. W swoich decyzjach z 8 października 2024 r. w sprawach D. i L. przeciwko Polsce oraz I. G. i 19 innych przeciwko Polsce Europejski Trybunał Praw Człowieka jednogłośnie skreślił skargi z listy spraw. Decyzje te są ostateczne, a sprawy dotyczyły postępowań z udziałem skarżących rozstrzyganych przez składy polskiego Sądu Najwyższego, które, jak twierdzili, nie były „niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowiony ustawą” (art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, dalej jako „EKPCz”). W sprawie D.i L. ETPCz przyjął jednostronne deklaracje rządu, w tym przyznanie się do naruszenia art. 6 EKPCz i ofertę odszkodowania, a w pozostałych przypadkach ETPCz zaakceptował ugodę zawartą między stronami, a następnie skreślił wnioski ze swojej listy. Jak wynika z przedstawionych przez ETPCz informacji, strona polska nie tylko zgodziła się, ale wręcz sama zaproponowała wypłacenie „odszkodowań za naruszenie prawa do sądu”. Polska również wprost sama przyznała, że wydanie orzeczeń przez sędziów Sądu Najwyższego powołanych we wskazanych wyżej okolicznościach stanowi naruszenie art. 6 EKPCz. Jak podaje ETPCz, obecnie na rozpatrzenie oczekuje ok. 700 spraw dotyczących domniemanego naruszenia prawa do „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” (art. 6 EKPCz) przeciwko Polsce. Biorąc pod uwagę tożsamość okoliczności faktycznych, nie ulega wątpliwości, że sprawy te najprawdopodobniej zakończą się w ten sam sposób, tj. przyznaniem przez Polskę, że doszło do naruszenia prawa do sądu oraz propozycją odszkodowania. Mając na uwadze powyższe, zwracam się o: 1) udostępnienie i przekazanie wydrukowanych kopii, albo przesłanie na adres e-mailowy biuro@wipler.pl fotokopii, wszelkich dokumentów związanych z opisywaną powyżej sprawą, w tym w szczególności: - skarg złożonych przed ETPCz, w których skarżący wskazywali na naruszenie ich prawa do sądu w związku z orzekaniem przez sędziów powołanych do pełnienia urzędu przez Prezydenta RP na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, w których Polska zawarła ugodę, - dokumentów, w których Polska przyznała, że doszło do naruszenia art. 6 EKPCz, - dokumentów, w których Polska zobowiązała się do zapłaty na rzecz skarżących kwot po 10 tys. euro lub innych; 2) wskazanie wraz z uzasadnieniem podstaw prawnych, w oparciu o które Polska przyjęła za zasadne dążenie do polubownego rozwiązania toczących się przed ETPCz spraw związanych z orzekaniem przez sędziów powołanych do orzekania w ww. okolicznościach oraz ustalenie kwoty po 10 tys. euro jako adekwatnej na pokrycie szkód, kosztów i wydatków osób skarżących; 3) wskazanie: Jakie racje i przesłanki stały za podjęciem decyzji o polubownym załatwieniu sprawy ze skarżącymi w taki sposób, że zaproponowano im zapłatę mającą pokryć m.in. szkody? W szczególności proszę o wskazanie, co strona polska rozumiała w tej sprawie poprzez „szkodę” i jakie są podstawy przyjętej przez stronę polską wykładni; 4) wskazanie: Czy przed podjęciem decyzji o polubownym załatwieniu ww. spraw zlecone zostały analizy lub opinie? Jeżeli tak, to proszę o udostępnienie ich w formie wydrukowanych kopii albo przesłanie na adres e-mailowy biuro@wipler.pl fotokopii; 5) wskazanie: Jakie koszty poniosła i poniesie jeszcze Polska w związku z przyjętym zobowiązaniem do zapłaty na rzecz skarżących oraz w związku z faktem, że kolejne 700 tożsamych spraw zawisło przed ETPCz? 6) wskazanie: Czy wypłata odszkodowań jest planowana w analogicznych stanach faktycznych także w przyszłości, a jeśli tak, to jakie koszty spowoduje dla budżetu państwa? 7) wskazanie: Ile do dnia udzielenia odpowiedzi na niniejszą interpelację wyroków wydali sędziowie, którzy zostali powołani do pełnienia urzędu przez Prezydenta RP na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, i ilu jest tych sędziów? 8) wskazanie: Czy strona polska pracuje nad rozwiązaniem systemowym, legislacyjnym lub innym, które rozwiąże podobne problemy w przyszłości, a jeżeli tak, to jaki jest kierunek i stan tych prac?

Odpowiedź na interpelację w sprawie obowiązania się rządu do zapłaty odszkodowań osobom, które twierdzą, że zostały pozbawione prawa do sądu Odpowiedź na interpelację nr 7136 w sprawie obowiązania się rządu do zapłaty odszkodowań osobom, które twierdzą, że zostały pozbawione prawa do sądu Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski Warszawa, 21-01-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację nr 7136 Pana Posła Przemysława Wiplera w sprawie zobowiązania się rządu RP do zapłaty odszkodowań osobom, które twierdzą, że zostały pozbawione prawa do sądu, uprzejmie informuję, co następuje. Ad 1. odnośnie do wniosku o „udostępnienie i przekazanie wydrukowanych kopii, albo przesłanie na adres e-mailowy biuro@wipler.pl fotokopii, wszelkich dokumentów związanych z opisywaną wyżej sprawą, w tym w szczególności: 1. skarg złożonych przed ETPCz, w których skarżący wskazywali na naruszenie ich prawa do sądu w związku z orzekaniem przez sędziów powołanych do pełnienia urzędu przez Prezydenta RP na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, w których Polska zawarła ugodę, 2. dokumentów, w których Polska przyznała, że doszło do naruszenia art. 6 EKPCz, 3. dokumentów, w których Polska zobowiązała się do zapłaty na rzecz skarżących kwot po 10 tys. euro lub innych”; - wskazuję, że zgodnie z art. 61 ust. 1 Konstytucji RP, obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Również, zgodnie z art. 1 ust. 1. ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie podlega wyłącznie informacja o sprawach publicznych. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że zgodnie z zakresem podmiotowym i przedmiotowym pojęcia „informacja publiczna” oraz ugruntowaną linią orzeczniczą, informacją publiczną nie są dokumenty wewnętrzne, dokumenty prywatne oraz akta postępowań sądowych, toczących się w sprawach indywidualnych. Zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego 7 sędziów NSA z dnia 9 grudnia 2013 r. (I OPS 7/13): Żądanie udostępnienia przez prokuratora akt sprawy jako zbioru materiałów zakończonego postępowania przygotowawczego nie jest wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 ze zm.). Ponadto, zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2024 r. (III OSK 554/24), akta spraw są jako całość zbiorem różnorodnych materiałów usystematyzowanym przez organ, który nadał temu zbiorowi określony kształt i który się nim posługuje w prowadzonym postępowaniu. Akta są więc pewnym przedmiotem, którego dotyczą przepisy szczególne odnoszące się zarówno do jego tworzenia, rejestrowania, przechowywania, jak i udostępniania. Żądanie udostępnienia akt sprawy jako całości nie jest więc wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, ale żądaniem udostępnienia określonego zbioru materiałów. Należy przy tym uwzględnić, że prawo do informacji dotyczy informacji o sprawie publicznej, a więc informacji o czymś, a nie udostępnienia zbioru materiałów jako takich. W związku z powyższym oraz mając na uwadze okoliczność, że akta spraw ze skarg indywidualnych złożonych przez obywateli RP do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka („ETPC”, „Trybunał”) nie mogą zostać zakwalifikowane jako informacja publiczna, brak jest podstawy prawnej, na mocy której Minister Spraw Zagranicznych mógłby udostępnić dokumentację żądaną we wniosku Ad. 1 w punktach 1-3 interpelacji nr 7136. Niezależenie od powyższego należy też wskazać, że zgodnie z art. 39 ust. 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja”, „Europejska Konwencja Praw Człowieka”), postępowanie ugodowe ma charakter poufny, Jawność dokumentów przedłożonych w ramach negocjacji ugodowych została także explicite wyłączona art. 33 ust. 1 Regulaminu Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Ponadto informuję, że zgodnie z Regułą 331 Regulaminu Trybunału [Publiczny charakter dokumentów] : 1. Wszystkie dokumenty złożone w Kancelarii Trybunału przez strony lub przez osoby trzecie w związku ze skargą, za wyjątkiem: (a) dokumentów złożonych w ramach negocjacji ugodowych zgodnie z Regułą 62 lub (b) dokumentów złożonych w związku z postępowaniem na podstawie Reguły 44F są dostępne publicznie, chyba że Prezes Izby, z przyczyn określonych w paragrafie 2 niniejszej Reguły, zadecyduje inaczej, z własnej inicjatywy lub na wniosek strony lub innej zainteresowanej osoby. 2. Publiczny dostęp do dokumentu lub jego części może być ograniczony ze względów moralności, porządku publicznego lub bezpieczeństwa narodowego, jeżeli wymagają tego interesy nieletnich lub ochrona życia prywatnego stron lub jakiejkolwiek osoby zainteresowanej, lub w zakresie ściśle niezbędnym w szczególnych okolicznościach, jeśli w opinii Prezesa Izby, ich upublicznienie naruszyłoby interesy wymiaru sprawiedliwości. 3. Każdy wniosek o zachowanie poufności złożony na podstawie ust. 1 niniejszej Reguły musi zawierać uzasadnienie i określać, czy żąda się, aby całość lub część dokumentów była niedostępna dla opinii publicznej. Wskazuję również, że zgodnie z Art. 39 EKPC: 1. Na każdym etapie postępowania Trybunał może postawić do dyspozycji zainteresowanych stron celem polubownego załatwienia sprawy na zasadach poszanowania praw człowieka w rozumieniu Konwencji i jej Protokołów. 2. Postępowanie prowadzone w trybie ust. 1 jest poufne. 3. Jeśli zdołano doprowadzić do polubownego załatwienia sprawy, Trybunał skreśla skargę z listy spraw w formie decyzji, która ogranicza się do krótkiego przedstawienia faktów i przyjętego rozwiązania. 4. Taką decyzję przekazuje się Komitetowi Ministrów, który czuwa nad wykonaniem warunków polubownego załatwienia określonych w decyzji. Zgodnie zaś z Regułą 621 Regulaminu Trybunału [Polubowne załatwienie sprawy] : 1. Po uznaniu wniosku za dopuszczalny Kanclerz Trybunału, działając na podstawie instrukcji Izby lub jej Prezesa, nawiązuje kontakt ze stronami w celu zapewnienia polubownego załatwienia sprawy zgodnie z Artykułem 39 § 1 Konwencji. Izba podejmuje wszelkie kroki, które wydają się właściwe w celu ułatwienia takiego załatwienia sprawy. 2. Zgodnie z Artykułem 39 § 2 Konwencji negocjacje w sprawie polubownego załatwienia sprawy są poufne i nie naruszają argumentów stron w postępowaniu spornym. W postępowaniu spornym nie można powoływać się ani opierać na żadnej komunikacji pisemnej lub ustnej ani na żadnej ofercie lub ustępstwie złożonym w ramach próby zapewnienia polubownego zakończenia sporu. 3. Jeżeli Izba zostanie poinformowana przez Kanclerza Trybunału, że strony zgodziły się na polubowne rozwiązanie, Izba, po sprawdzeniu, że rozwiązanie zostało osiągnięte na podstawie poszanowania praw człowieka zgodnie z definicją zawartą w Konwencji i jej Protokołach, skreśla sprawę z listy Trybunału zgodnie z Regułą 43 § 3. W związku z powyższym wyłączeniem publicznego charakteru dokumentów dotyczących postępowania ugodowego, wniosek wyartykułowany w Ad. 1 w punktach 1-3 nie może zostać zrealizowany. Ad 2. odnośnie do wniosku o „wskazanie wraz z uzasadnieniem podstaw prawnych, w oparciu o które Polska przyjęła za zasadne dążenie do polubownego rozwiązania toczących się przed ETPCz spraw związanych z orzekaniem przez sędziów powołanych do orzekania w ww. okolicznościach oraz ustalenie kwoty po 10 tys. euro jako adekwatnej na pokrycie szkód, kosztów i wydatków osób skarżących”, -wskazuję, że zgodnie z art. 9 Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego. Europejski Trybunał Praw Człowieka jest sądem międzynarodowym orzekającym w sprawie skarg na naruszenie praw i wolności zawartych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz jej Protokołach dodatkowych. Polska przystąpiła do Konwencji z dniem 19 stycznia 1993 r., a jurysdykcję Trybunału oraz prawo do skargi indywidualnej uznała z dniem 1 maja 1993 r. Zgodnie uregulowaniami konwencyjnymi oraz metodami pracy Trybunału, sprawy powtarzalne, tj. takie, które dotyczą problemów zbadanych przez Trybunał we wcześniejszych wyrokach, w których istnieje już orzecznictwo Trybunału, mogą zostać zakończone w sposób polubowny, z zastrzeżeniem poszanowania praw człowieka. Jest to również zgodne z zasadą ekonomiki procesowej oraz korzystne z punktu widzenia Skarbu Państwa, bowiem kwoty słusznego zadośćuczynienia uznawane przez Trybunał za adekwatne do zarzucanych naruszeń w przypadku decyzji zatwierdzających ugody i deklaracje jednostronne są niższe od kwot zasądzanych w wyrokach (por. kwoty słusznego zadośćuczynienia przyznane skarżącym w wyrokach dot. praworządności – 15-30 000 EUR do kwot zasądzanych w ramach ugody czy deklaracji jednostronnej Rządu – 10 000 EUR). Wysokość kwot w ramach ugód i deklaracji jednostronnych może zostać określona na bazie kwot zasądzanych w ustalonym już orzecznictwie ETPC w sprawach podobnych (są to kwoty referencyjne), z uwzględnieniem uproszczonego rozpatrywania spraw powtarzalnych. Jednocześnie należy podkreślić, że w przypadku uznania kwoty proponowanej w ugodzie czy deklaracji jednostronnej za zbyt niską, Trybunał decyduje się na wydanie wyroku (z wyższym zasądzeniem). Do tej pory Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał 11 wyroków obejmujących 15 skarg, dotyczących różnych aspektów kryzysu praworządności w Polsce, stanowiących obecnie tzw. ugruntowane orzecznictwo Trybunału. Są to: 1. Xero Flor w Polsce Sp. z o.o. p. Polsce (skarga nr 4907/18, wyrok z dnia 7 maja 2021 r.) – sprawa dot. rozstrzygania skargi konstytucyjnej przez Trybunał Konstytucyjny, w którego skład wchodził tzw. sędzia dubler. Naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji. 2. Broda i Bojara p. Polsce (skargi nr 26691/18, 27367/18, wyrok z dnia 29 czerwca 2021 r.) – sprawa dot. odwołania skarżących z funkcji prezesów sądów przed upływem kadencji. Naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji. 3. Reczkowicz p. Polsce (skarga nr 43447/19, wyrok z dnia 22 lipca 2021 r.) – sprawa dot. rozpatrywania odwołania w postępowaniu dyscyplinarnym w stosunku do adwokata przez Izbę Dyscyplinarną SN, w której zasiadali nieprawidłowo powołani sędziowie (powołani przez KRS po reformie z grudnia 2017 r.). Naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji. 4. Dolińska-Ficek i Ozimek p. Polsce (skargi nr 49868/19, 57511/19, wyrok z dnia 8 listopada 2021 r.) – sprawa dot. rozpatrywania odwołania od negatywnej decyzji KRS o niepowołaniu na stanowiska sędziów przez Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN. Naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji. 5. Advance Pharma Sp. z o.o. p. Polsce (skarga nr 1469/20, wyrok z dnia 3 lutego 2022 r.) – sprawa dot. rozpoznania sprawy przez Izbę Cywilną SN, która nie stanowiła „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” z uwagi na udział w składzie orzekającym nieprawidłowo powołanych sędziów (tj. przez KRS po reformie z grudnia 2017 r.). Naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji. 6. Grzęda p. Polsce (skarga nr 43572/18, wyrok Wielkiej Izby z dnia 15 marca 2022 r.) – sprawa dot. odwołania członka KRS przed upływem kadencji. Naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji. 7. Żurek p. Polsce (skarga nr 39650/18, wyrok z dnia 16 czerwca 2022 r.) – sprawa dot. odwołania rzecznika KRS przed upływem kadencji. Naruszenie art. 6 ust. 1 oraz art. 10 Konwencji. 8. Juszczyszyn p. Polsce (skarga nr 35599/20, wyrok z dnia 6 października 2022 r.) – sprawa dot. zawieszenia sędziego w czynnościach służbowych i postępowania dyscyplinarnego przed Izbą Dyscyplinarną SN, której sędziowie zostali powołani z udziałem KRS (po reformie z grudnia 2017 r.). Naruszenie art. 6 ust. 1, art. 8 (naruszenie prawa do życia prywatnego w związku z decyzją Izby Dyscyplinarnej SN) oraz art. 18 w zw. z art. 8 Konwencji (nałożenie ograniczeń w celu zastraszenia i zniechęcenia skarżącego i innych sędziów do weryfikowania zgodności z prawem nominacji innych osób na stanowiska sędziowskie). 9. Tuleya p. Polsce (skarga nr 21181/19, wyrok z dnia 6 lipca 2023 r.) – sprawa dot. zarzutu naruszenia dobrego imienia skarżącego jako sędziego poprzez prowadzenie siedmiu postępowań dyscyplinarnych przeciwko niemu. Naruszenie art. 6 ust. 1, art. 8 i art. 10 Konwencji. 10. Pająk i inni p. Polsce (skarga nr 25226/18, wyrok z dnia 24 października 2023 r.) - naruszenie art. 14 (zakaz dyskryminacji) w zw. z art. 8 Konwencji w związku z zobowiązaniem wcześniejszego przejścia w stan spoczynku kobiet-sędzi w porównaniu do mężczyzn-sędziów; naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji z uwagi na brak możliwości kontroli sądowej jednostronnej decyzji Ministra Sprawiedliwości lub KRS o braku zgody na dalsze pełnienie obowiązków sędziowskich po osiągnięciu przez skarżące obniżonego wcześniej wieku przejścia w stan spoczynku. 11. Wałęsa p. Polsce (skarga nr 50849/21, wyrok pilotażowy z dnia 23 listopada 2023 r.) –naruszenie art. 6 ust. 1 oraz art. 8 Konwencji spowodowane wadliwą procedurą powoływania sędziów z udziałem KRS ustanowionej ustawą z 2017 r., wynikającym z tego brakiem niezależności Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN, wyłączną kompetencją Izby Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN w sprawach związanych z zarzutem braku niezawisłości sędziego lub sądu, wadliwą nadzwyczajną procedurą odwoławczą oraz wyłączną kompetencją Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN do rozpatrywania skarg nadzwyczajnych. W sprawie Wałęsa Trybunał wydał wyrok pilotażowy, tj. orzekł, że stwierdzone naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji mają charakter systemowy i wynikają z powiązanych ze sobą problemów związanych z nieprawidłowym funkcjonowaniem krajowego ustawodawstwa i praktyki, wynikającym z reformy sądownictwa, powodującego stały wzrost liczby nowych skarg przeciwko Polsce. W wyroku tym Trybunał zobowiązał Polskę do podjęcia odpowiednich środków ustawodawczych i innych w celu zapewnienia w wewnętrznym porządku prawnym zgodności z wymogiem „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” i zasadą pewności prawa. Dodatkowo należy wskazać, że art. 46 Konwencji nakłada na państwa obowiązek przestrzegania ostatecznych wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Wykonanie wyroku polega na wypłacie słusznego zadośćuczynienia, jeśli zostało zasądzone i podjęciu innych środków dotyczących zarówno skarżącego (przywrócenie wobec niego stanu zgodnego z Konwencją, zakończenie stanu niezgodności lub naprawienie negatywnych skutków naruszenia), jak również środków generalnych, odnoszących się do źródeł stwierdzonego naruszenia i stosownej zmiany prawa lub praktyki jego stosowania oraz podjęcia działań upowszechniających, szkoleniowych i edukacyjnych, mających na celu zapobieżenie podobnym naruszeniom w przyszłości. Nadzór nad wykonywaniem wyroków Trybunału sprawuje Komitet Ministrów Rady Europy. W odniesieniu do ww. wyroków w sprawach praworządnościowych należy podkreślić, że środki o charakterze ogólnym podejmowane w ramach procesu wykonywania tych wyroków mają na celu rozwiązanie problemów będących u źródeł stwierdzonych w ww. wyrokach naruszeń, a co za tym idzie – zapobiec podobnym naruszeniom i, w konsekwencji, wnoszeniu kolejnych skarg przeciwko Polsce dotyczących takich samych problemów. Także procedura wyroku pilotażowego, zastosowana przez Trybunał w wyroku Wałęsa p. Polsce zgodnie z art. 61 Regulaminu Trybunału, ma na celu – rozwiązanie problemu systemowego, który spowodował i powoduje wnoszenie podobnych skarg. W wyroku pilotażowym Wałęsa p. Polsce Trybunał zauważył, że z 492 spraw na jego wokandzie, zawiadomienie o 202 sprawach zostało już przekazane pozwanemu Rządowi i że zdecydowana większość tych spraw dotyczy zarzucanego naruszenia prawa do „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” z uwagi na fakt, że w składach sędziowskich różnych sądów, które rozpoznawały sprawy skarżących, zasiadali sędziowie powołani przez Prezydenta RP na wniosek KRS w nowo ukształtowanym składzie. Trybunał podkreślił, że nie ulega wątpliwości, że zarówno państwo polskie, jak i Komitet Ministrów mają świadomość olbrzymiej skali pierwotnego problemu systemowego zidentyfikowanego w sprawie Wałęsa p. Polsce, a wcześniej zasygnalizowanego w sprawach Dolińska-Ficek i Ozimek p. Polsce oraz Advance Pharma sp. z o.o. p. Polsce. Rozwiązanie spornej sytuacji systemowej wymaga szybkiego działania, które powinno obejmować przede wszystkim zastosowanie odpowiednich środków ustawodawczych i innych w wykonaniu niniejszego wyroku oraz wyroków z tzw. grupy Reczkowicz. W związku z powyższym Trybunał uznał, że podobne sprawy, które nie zostały dotąd zakomunikowane, powinny zostać odroczone na okres jednego roku od daty wydania niniejszego wyroku, w oczekiwaniu na przyjęcie przez państwo polskie środków ogólnych. Decyzja co do dalszego postępowania w tych sprawach zostanie podjęta w świetle przyszłych zmian na szczeblu krajowym, o ile takie nastąpią. W wyroku pilotażowym Trybunał explicite wskazał, że będzie wydawał wyroki w zakomunikowanych już sprawach gotowych do rozpatrzenia i nadal będzie komunikował Rządowi skargi dotyczące innych kwestii w kontekście niezależności sądownictwa. Dodatkowo pragnę poinformować, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w dniu 12 listopada 2024 r. postanowił na wniosek Polski przedłużyć okres wstrzymania postępowania w kilkudziesięciu sprawach, których rozpoznawanie zostało odroczone pierwotnie na rok, w związku z wyrokiem pilotażowym w sprawie Wałęsa p. Polsce. Sprawy zostały odroczone na kolejny rok, do dnia 23 listopada 2025 r., oczekując przyjęcia przez państwo polskie środków ogólnych wskazanych w wyroku pilotażowym w sprawie Wałęsa p. Polsce. Ad 3. odnośnie do wniosku o „wskazanie, jakie racje i przesłanki stały za podjęciem decyzji o polubownym załatwieniu sprawy ze skarżącymi w taki sposób, że zaproponowano im zapłatę mającą pokryć m.in. szkody, w szczególności zaś prośby o wskazanie, co strona polska rozumiała w tej sprawie poprzez „szkodę” i jakie są podstawy przyjętej przez stronę polską wykładni”, - informuję, że celem przyznania przez Trybunał słusznego zadośćuczynienia na podstawie art. 41 Konwencji jest zrekompensowanie skarżącemu rzeczywistych negatywnych konwencji naruszenia. Pojęcie „słusznego zadośćuczynienia” obejmuje zarówno szkodę materialną, jak i niematerialną. Zgodnie z wytycznymi dotyczącymi praktyki Trybunału, w odniesieniu do szkody majątkowej zasadą jest, że skarżący powinien zostać w miarę możliwości postawiony w sytuacji, w jakiej znajdowałby się, gdyby stwierdzone naruszenie nie miało miejsca, innymi słowy restitutio in integrum. Może to obejmować odszkodowanie za straty rzeczywiście poniesione (damnum emergens) oraz straty lub zmniejszenie zysku spodziewanego w przyszłości (lucrum cessans). Natomiast zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową ma na celu zrekompensowania skarżącemu krzywd niematerialnych, na przykład cierpień psychicznych lub fizycznych, wyrządzonych w rezultacie naruszenia fundamentalnego prawa człowieka, odzwierciedlając przy tym w jak najszerszym zakresie rozmiar szkody. Strona polska w postępowaniu przed Trybunałem stosuje się do zasad wynikających z Konwencji i doprecyzowanych w Regulaminie oraz orzecznictwie Trybunału. Z powyższych zasad wynika jednocześnie, że zasądzane w świetle Europejskiej Konwencji Praw Człowieka słuszne zadośćuczynienie obejmuje analogiczne elementy jak w prawie polskim, tj. zadośćuczynienie za straty moralne i odszkodowanie za szkodę materialną. Sama decyzja o przyznaniu słusznego zadośćuczynienia na podstawie art. 41 Konwencji należy do decyzji Trybunału. Wysokości słusznego zadośćuczynienia wskazywane w deklaracjach ugodowych i jednostronnych państw stron Konwencji prezentują jedynie deklaracje stron rządowych w postępowaniu i wymagają decyzji niezależnego i niezawisłego Trybunału, który dysponuje marginesem uznania w tym zakresie. Podkreślić również należy, że Trybunał orzeka zadośćuczynienie wyłącznie wówczas, gdy uznaje je za „słuszne” (stąd jego nazwa), a określając tę słuszność bada m.in. cechy charakterystyczne i kontekst każdej sprawy, przy czym ważną rolę odgrywają charakter i skutki stwierdzonych naruszeń, własna praktyka Trybunału w podobnych sprawach oraz różne sytuacje gospodarcze w pozwanych państwach. W praktyce sytuacje, w których Trybunał nie przyznaje słusznego zadośćuczynienia, uznając stwierdzenie naruszenia Konwencji za wystarczające, są bardzo rzadkie. W przypadku procedury pilotażowej jej celem jest z jednej strony zmniejszenie zagrożenia dla skutecznego funkcjonowania systemu Konwencji, a z drugiej ułatwienie jak najszybszego i najskuteczniejszego rozwiązania dysfunkcji wpływającej na ochronę praw konwencyjnych w krajowym porządku prawnym. Poprzez włączenie do procesu wykonania wyroku pilotażowego interesów innych istniejących lub potencjalnych ofiar zidentyfikowanego problemu systemowego, procedura ta ma na celu zapewnienie również właściwej ulgi faktycznym i potencjalnym ofiarom tej dysfunkcji. Zgodnie z zasadami wynikającymi z orzecznictwa ETPC, przywołanymi także w wyroku pilotażowym Wałęsa p. Polsce, pozwane państwo jest zobowiązane do wyeliminowania źródła naruszenia na przyszłość i zapewnienia zadośćuczynienia za przeszłe szkody poniesione nie tylko przez indywidualnego skarżącego (indywidualnych skarżących) w sprawie pilotażowej, ale także przez wszystkie inne ofiary tego samego rodzaju naruszenia. Intencją jest, aby pod parasolem ogólnych środków wymaganych od pozwanego państwa, wszystkie inne obecne i potencjalne ofiary zostały włączone w proces wykonania wyroku pilotażowego (zob. par. 318 wyroku Wałęsa p. Polsce). Rząd RP realizuje adekwatne działania indywidualne i systemowe mające na celu wyeliminowanie źródeł naruszenia na przyszłość i zapewnienie zadośćuczynienia za przeszłe szkody poniesione nie tylko przez indywidualnego skarżącego w sprawie pilotażowej, ale także przez wszystkie inne ofiary tego samego rodzaju naruszenia. Częścią tych działań jest sukcesywne procedowanie zakomunikowanych Rządowi skarg dot. skutków reform wymiaru sprawiedliwości w Polsce (których Trybunał nie odroczył) i prezentowanie stanowisk w interesie Skarbu Państwa, nie stojących w sprzeczności z ugruntowanym orzecznictwem Trybunału w podobnych sprawach. Ad 4. odnośnie do wniosku o „wskazanie, czy przed podjęciem decyzji o polubownym załatwieniu ww. spraw zlecone zostały analizy lub opinie, a jeżeli tak, to udostępnienie ich w formie wydrukowanych kopii albo przesłanie na adres e-mailowy biuro@wipler.pl fotokopii”, - informuję, że postępowanie przed ETPC każdorazowo zawiera w sobie element pogłębionych konsultacji z właściwymi organami państwa. Każda skarga zakomunikowana Rządowi RP, również w przypadku zakomunikowania jej jako sprawy powtarzalnej, poddawana jest indywidualnej analizie ujawnionych w niej okoliczności. Na podstawie tej analizy formułowane jest stanowisko procesowe Rządu. Z przyczyn szczegółowo opisanych w odpowiedzi na wniosek Ad. 1, a w szczególności mając na uwadze fakt, że informacją publiczną nie są dokumenty wewnętrzne, brak jest podstawy prawnej do udostępnienia wewnętrznych analiz i opinii. (np. wyrok NSA z 17 października 2013 r., I OSK 1105/13 [nietezowany]: Dokumentem wewnętrznym jest "dokument, który nie jest skierowany do podmiotów zewnętrznych. Dokument taki może służyć wymianie informacji między pracownikami danego podmiotu, może określać zasady ich działania w określonych sytuacjach, może też być fragmentem przygotowań do powstania aktu będącego formą działalności danego podmiotu". Wyrok TK z 13 grudnia 2013 r. P 25/12 TK: Trybunał Konstytucyjny zauważa, że w doktrynie prawnej i orzecznictwie pojęcie informacji publicznej i sprawy publicznej jest rozumiane szeroko (…). Z tego szerokiego zakresu przedmiotowego informacji publicznej wyłączeniu podlegają jednak treści zawarte w dokumentach wewnętrznych, rozumiane jako informacje o charakterze roboczym (zapiski, notatki), które zostały utrwalone w formie tradycyjnej lub elektronicznej i stanowią pewien proces myślowy, proces rozważań, etap wypracowywania finalnej koncepcji, przyjęcia ostatecznego stanowiska przez pojedynczego pracownika lub zespół.) Ad 5. odnośnie do wniosku o „wskazanie, jakie koszty poniosła i poniesie Polska w związku z przyjętym zobowiązaniem do zapłaty na rzecz skarżących oraz w związku z faktem, że kolejne 700 tożsamych spraw zwisło przed ETPCz”, - informuję, że dotychczas wypłacone zostały kwoty zasądzone przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w 11 opisanych wyżej wyrokach (zob. niżej). Natomiast w odniesieniu do pozostałych orzeczeń wydanych w sprawach dot. praworządności w Polsce, z których wynika zobowiązanie do wypłaty słusznego zadośćuczynienia na rzecz skarżących, tj. decyzja I.G. i inni p. Polsce z dnia 8 października 2024 r., obejmująca łącznie 20 skarg, i decyzja Szczepaniak i inni p. Polsce z dnia 7 listopada 2024 r., obejmująca łącznie 14 skarg (obie zatwierdzające ugody ze skarżącymi), jak i decyzje Dudek i Lazur p. Polsce z dnia 8 października 2024 r. oraz Modzelewska i inni p. Polsce z dnia 7 listopada 2024 r., obejmująca łącznie 9 skarg (zatwierdzające deklarację jednostronną Rządu), nie minął jeszcze termin płatności. W tych sprawach MSZ jest na etapie zbierania danych do wypłaty od skarżących i przystąpi do przekazywania wypłat w najbliższym czasie. 1. Dolińska-Ficek i Ozimek p. Polsce, skarga nr 49868/19, wyrok ETPC z dnia 8 listopada 2021 r., zasądzono dla Dolińska-Ficek 15 000 EUR + odsetki 824,59 EUR, wypłacono 71 481, 26 PLN; Ozimek 15 000 EUR + 3 692,93 PLN, wypłacono 71 821, 43 PLN; 2. Advance Pharma Sp. z o.o. p. Polsce, skarga nr 1469/20, wyrok ETPC z dnia 3 lutego 2022 r., zasądzono 15 000 EUR oraz 3 000 EUR (koszty i wydatki) + odsetki 989,88 EUR; wypłacono 85 317, 73 PLN; 3. Grzęda p. Polsce, skarga nr 43572/18, wyrok ETPC z dnia 15 marca 2022 r., zasądzono 30 000 EUR + odsetki 1 507,40 EUR; wypłacono 144 429,92 PLN; 4. Xero Flor p. Polsce, skarga nr 4907/18, wyrok ETPC z dnia 7 maja 2021 r., zasądzono i wypłacono 3 418 EUR; 5. Reczkowicz p. Polsce, skarga nr 43447/19, wyrok ETPC z dnia 22 lipca 2021 r., zasądzono 15 000 EUR oraz 420 EUR (koszty i wydatki); wypłacono 70 514,12 PLN; 6. Broda i Bojara p. Polsce, skarga nr 26691/18, 27367/18, wyrok z dnia 29 czerwca 2021 r., zasądzono po 20 000 EUR każdemu ze skarżących, wypłacono: Broda 93 372,00 PLN, Bojara 93 370,00 PLN; 7. Wałęsa p. Polsce, skarga nr 50849/21, wyrok z dnia 23 listopada 2023 r., zasądzono 30 000 EUR, wypłacono 131 148,00 PLN; 8. Żurek p. Polsce, skarga nr 39650/18, wyrok z dnia 16 czerwca 2022 r., zasądzono 15 000 EUR oraz 10 000 EUR (koszty i wydatki), wypłacono 118 665,00 PLN; 9. Juszczyszyn p. Polsce, skarga nr 35599/20, wyrok z dnia 6 października 2022 r., zasądzono 30 000 EUR, wypłacono 141 930,00 PLN; 10. Tuleya p. Polsce, skarga nr 21181/19 i 51751/20, wyrok z dnia 6 lipca 2023 r., zasądzono 30 000 EUR oraz 6 000 EUR (koszty i wydatki), wypłacono 157 777, 20 PLN; 11. Pająk i inni p. Polsce skarga nr 25226/18, wyrok z dnia 24 października 2023 r., (i) skarżąca Lucyna Pająk, skarga nr 25226/18, zasądzono 26 000 EUR oraz 600 EUR (koszty i wydatki), wypłacono 114 386,59 PLN; (ii) skarżąca Marta Kuzak, skarga 2580518, zasądzono 26 000 EUR oraz 600 EUR (koszty i wydatki), wypłacono 114 163,04 PLN; (iii) skarżąca Elżbieta Kabzińska, skarga nr 8378/19, zasądzono 20 000 EUR, wypłacono 86 730,00 PLN; (iv) skarżąca Danuta Jezierska, skarga nr 43949/19, zasądzono 26 000 EUR, wypłacono 112 489,00 PLN. Kwoty przyszłych zasądzeń słusznego zadośćuczynienia oraz ich liczba nie jest obecnie możliwa do oszacowania. Należy przy tym podkreślić, że zasadniczą cechą zastosowanej przez ETPC procedury pilotażowej jest możliwość odroczenia powiązanych spraw na pewien czas pod warunkiem, że rząd niezwłocznie podejmie działania w celu przyjęcia krajowych środków wymaganych do wykonania wyroku. Trybunał może też oczywiście wznowić rozpatrywanie odroczonych spraw, gdy wymaga tego interes wymiaru sprawiedliwości. Należy w tym kontekście podkreślić, że podjęcie decyzji o zakomunikowaniu nowych spraw wpływających do Trybunału leży w wyłącznej kompetencji ETPC. Trybunał w wyroku pilotażowym Wałęsa p. Polsce uznał, że podobne sprawy, które nie zostały dotąd zakomunikowane, powinny zostać odroczone. W decyzji Dudek i Lazur p. Polsce Trybunał wskazał, że „na jego wokandzie znajduje się około 700 spraw przeciwko Polsce dotyczących podnoszonego naruszenia prawa do „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” z uwagi na fakt, że w składach orzekających sądów, które rozpatrywały sprawy skarżących, znajdowali się sędziowie powołani przez Prezydenta RP na podstawie rekomendacji przekształconej KRS. (…) Trybunał dokładnie przeanalizuje rozwój sytuacji na szczeblu krajowym po podjęciu decyzji w sprawie dalszego postępowania w odroczonych sprawach.” Ad 6. odnośnie do wniosku o „wskazanie, czy wypłata odszkodowań jest planowana w analogicznych stanach faktycznych także w przyszłości, a jeśli tak, to jakie koszty spowoduje dla budżetu państwa” -wskazuję, że zgodnie z informacjami przekazanymi wyżej, w przypadku spraw powtarzalnych, dla których referencyjnymi pozostają prawomocne wyroki ETPC opisane w Ad.3 w punktach 1-11 powyżej, Rząd RP będzie kontynuował indywidualne analizowanie spraw i badanie ich w świetle kryteriów ustalonych w ww. orzecznictwie Trybunału, dbając o jednolite stosowanie prawa międzynarodowego w porządku wewnętrznym oraz o najlepszy interes Skarbu Państwa. Mając na uwadze informacje przedstawione powyżej nie sposób oszacować kosztów ewentualnych zasądzeń w sprawach przyszłych. Ad 7. odnośnie do wniosku o „wskazanie, ile do dnia udzielenia odpowiedzi na niniejszą interpelację wyroków wydali sędziowie, którzy zostali powołani do pełnienia urzędu przez Prezydenta RP na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw i ilu jest tych sędziów” - odnotowuję, że interpelacja została skierowana również do Ministra Sprawiedliwości i wskazuję, że udzielenie przedmiotowych informacji leży poza zakresem kompetencji ministra spraw zagranicznych. Ad 8. odnośnie do wniosku o „wskazanie czy strona polska pracuje nad rozwiązaniem systemowym, legislacyjnym lub innym, które rozwiąże podobne problemy w przyszłości, a jeśli tak, to jaki jest kierunek i stan tych prac” - odnotowuję, że interpelacja została skierowana również do Ministra Sprawiedliwości i wskazuję że udzielenie przedmiotowych informacji leży poza zakresem kompetencji ministra spraw zagranicznych. Z wyrazami szacunku z up. Władysław Teofil Bartoszewski Sekretarz Stanu