Interpelacja w sprawie braku młodych pracowników w kadrze nauczycieli szkół podstawowych i średnich oraz kryzysu związanego z zawodem nauczyciela

Interpelacja w sprawie braku młodych pracowników w kadrze nauczycieli szkół podstawowych i średnich oraz kryzysu związanego z zawodem nauczyciela Interpelacja nr 7078 do ministra edukacji w sprawie braku młodych pracowników w kadrze nauczycieli szkół podstawowych i średnich oraz kryzysu związanego z zawodem nauczyciela Zgłaszający: Jarosław Sachajko Data wpływu: 19-12-2024 Szanowna Pani Minister, szacunki pokazują, że w roku szkolnym 2023/2024 szkoły zatrudniały około 525 tys. nauczycieli, a cały system edukacji obsługiwało 736 tys. osób. Jednakże okazuje się, że jest to wciąż za mało, by sprostać potrzebom polskiej oświaty. Zbyt wolno przybywa młodych ludzi do pracy w szkołach i w związku z tym w klasach szkolnych spotykamy coraz starszych nauczycieli. ZNP wskazuje, że od trzech lat zmaga się z niedoborami kadry w szkołach i przedszkolach, oficjalnie mówi się, że brakuje od kilku do kilkunastu tysięcy nauczycieli. Młodzi ludzie, którzy przychodzą do pracy w charakterze nauczyciela, dziś potrafią zrezygnować po kilku zaledwie dniach pracy, odstraszeni albo zarobkami, albo warunkami panującymi w szkołach, niegdyś młodzi nauczyciele rezygnowali dopiero po miesiącu lub dwóch. Czy praca ta jest zbyt ciężka? A może to inne kwestie zniechęcają do podjęcia tego zawodu? Coraz częściej spotyka się też takie sytuacje, że dyrektorzy szkół, nie mogąc rozwiązać braków kadrowych, proszą emerytowanych nauczycieli o powrót lub zwiększają godziny pracy obecnym pracownikom, albo jeden nauczyciel naucza kilku różnych przedmiotów i pracuje jeszcze w świetlicy. Choć takie działania ratują zajęcia, nie są one korzystne ani dla nauczycieli, ani dla uczniów potrzebujących dobrze przygotowanej kadry, i tak zdarza się w szkołach uczą nauczyciele, którzy mają nawet ponad 80 lat. W 2023 roku odsetek nauczycieli mających ponad 50 lat wzrósł o 6,5 punktu procentowego, a młodzi, poniżej 30-tki, stanowią zaledwie 5% kadry. Mamy zatem do czynienia ze zjawiskiem starzenia się personelu, co jest szczególnie widoczne w szkołach policealnych i średnich, gdzie prognozy na 2040 rok przewidują, że ponad połowa nauczycieli będzie miała blisko 60 lat. Badania Fundacji Teach for Poland pokazują smutną prawdę, iż dzisiejsza młodzież, kandydaci na studia nie są zainteresowani zawodem nauczyciela. Badania te wskazały, że tylko 4 proc. młodych uważa nauczycielstwo za idealny zawód - to niewiele. Niskie zarobki są główną barierą zniechęcającą młodych do pracy w edukacji. Młodzież uważa, że zawód nauczyciela zasługuje na większy prestiż i uznanie społeczne, młodzi mówią, że takie zarobki są poniżające i nie pozwalają na utrzymanie się. Jeśli sytuacja się nie zmieni, zapaść w polskim systemie edukacji jest nieunikniona. Dziś początkujący wykształcony nauczyciel zarabia niewiele powyżej płacy minimalnej. Nawet planowane podwyżki w 2024 roku nie wpłynęły znacząco na poprawę sytuacji, a pensje wciąż nie są konkurencyjne na rynku. Aby zapobiec pogłębianiu się tej niekorzystnej sytuacji, konieczna jest jak najszybsza poprawa wynagrodzeń i warunków pracy, co przyciągnęłoby na pewno młodych do tego zawodu i zatrzymało obecnych nauczycieli. Młodzi ludzie chcą się rozwijać, nieustannie uczyć i podnosić kompetencje, obecna rzeczywistość ekonomiczna związana z zawodem nauczyciela odstrasza jednak i młodzi nie będą podejmować zatrudnienia w tym zawodzie. Z uwagi na przedstawione powyżej informacje zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na postawione poniżej pytania: Jakie działania planuje podjąć ministerstwo, by zapobiec niekorzystnemu trendowi odchodzenia nauczycieli ze szkół, oraz by przyciągnąć młode osoby do pracy w szkołach? Czy na etapie decyzji o podjęciu przez młode osoby studiów pedagogicznych ministerstwo rozważa przygotowane oferty zachęcającej młodych ludzi do podjęcia pracy po ukończeniu studiów w zawodzie nauczyciela? Jak ministerstwo widzi przyszłość zawodu nauczyciela w Polsce, jeżeli nie zostanie odmieniony ów niekorzystny trend? Proszę o podanie danych liczbowych: Ile osób wieku 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn pracowało w szkołach podstawowych i średnich w roku 2023, a ile osób w tym samym wieku pracowało w tych samych szkołach w roku 2015 i 2019? Ile wynosi emerytura nauczyciela, który przepracował 30 lat? Ile nauczycieli skorzystało z urlopu na poratowanie zdrowia? Proszę o podanie danych kolejno z lat: 2014, 2015, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023.

Odpowiedź na interpelację w sprawie braku młodych pracowników w kadrze nauczycieli szkół podstawowych i średnich oraz kryzysu związanego z zawodem nauczyciela Odpowiedź na interpelację nr 7078 w sprawie braku młodych pracowników w kadrze nauczycieli szkół podstawowych i średnich oraz kryzysu związanego z zawodem nauczyciela Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 20-01-2025 Szanowny Panie Pośle, odbudowa prestiżu zawodu nauczycielskiego jest jednym z priorytetów polityki oświatowej. Rola społeczna, wymagane kwalifikacje i ustawowy obowiązek cyklicznego potwierdzania rozwoju zawodowego, a także wyzwania stawiane przed nauczycielami – muszą być odzwierciedlone w regulacjach systemowych kształtujących warunki pracy w tym zawodzie. Pierwszym działaniem naszego rządu było zapewnienie godnych podwyżek. W 2024 r. wynagrodzenie nauczycieli początkujących wzrosło o 33%, a w przypadku nauczycieli mianowanych i dyplomowanych o 30%. W ustawie budżetowej na rok 2025 z dnia 9 stycznia 2025 r. przewidziano kolejny wzrost wynagrodzeń nauczycieli. Odpowiadając na wnioski kierowane do Ministra Edukacji przez nauczycielskie organizacje związkowe i inne środowiska oświatowe o zmianę lub korektę niektórych rozwiązań systemowych dotyczących organizacji i warunków pracy nauczycieli - dostrzegając potrzebę wypracowania propozycji zmian dotychczasowych regulacji, zarządzeniem z dnia 26 kwietnia 2024 r. powołany został Zespół do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli (Dz. Urz. ME z 2024 r. poz. 32). W skład Zespołu wchodzą przedstawiciele strony rządowej, organizacji związkowych reprezentatywnych w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego, ogólnopolskich organizacji jednostek samorządu terytorialnego, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 6 ust. 4 ustawy o Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego oraz o przedstawicielach Rzeczypospolitej Polskiej w Komitecie Regionów Unii Europejskiej. Zadaniem Zespołu jest przygotowanie propozycji rozwiązań w zakresie pragmatyki zawodowej nauczycieli. Jednocześnie do wykonywania określonych prac na potrzeby Zespołu powołane zostały grupy robocze: ds. awansu zawodowego i oceny pracy nauczycieli, ds. wynagrodzeń nauczycieli, ds. emerytur nauczycieli oraz nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych, ds. odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli, ds. kwalifikacji, kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli. W grudniu 2024 r. odbyło się posiedzenie plenarne Zespołu, w celu omówienia wniosków z dotychczasowych prac poszczególnych grup roboczych, dotyczące rekomendacji dotyczących dalszych prac i propozycji nowych rozwiązań. Przedstawione propozycje dotyczyły m.in. rozszerzenia zakresu nagród jubileuszowych dla nauczycieli, rozszerzenia grupy nauczycieli uprawnionych do nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych oraz przedłużenia uprawnień do nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych o 10 lat, skróceniu okresu zatrudnienia nauczycieli nieposiadających stopnia awansu zawodowego na podstawie umowy o pracę na czas określony do jednego roku, doprecyzowania zasad wynagradzania za godziny ponadwymiarowe wzmocnienie doradztwa metodycznego. Jednocześnie informuję, że zgodnie z ustaleniami podjętymi na ww. posiedzeniu Zespołu, rozpoczęto prace mające na celu przygotowanie projektu ustawy o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela. Zgodnie z zasadami legislacji, po zakończeniu prac nad projektem, zostanie on przesłany do uzgodnień międzyresortowych i konsultacji społecznych, w terminie przewidzianym przepisami prawa oraz opublikowany w Biuletynie Informacji Publicznej Rządowego Centrum Legislacji, do którego dostęp mają wszyscy zainteresowani. Odpowiadając na pytanie dotyczące przygotowania przez resort ofert zachęcających młodych ludzi do podjęcia pracy po ukończeniu studiów w zawodzie nauczyciela, uprzejmie wyjaśniam, iż czynnikiem zachęcającym do podjęcia pracy nauczyciela jest m.in. możliwość korzystania z form doskonalenia zawodowego finansowanego ze środków publicznych. Po ukończeniu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela czynni zawodowo nauczyciele nabywają prawo do korzystania z oferty różnych form kształcenia i doskonalenia zawodowego adresowanego do nauczycieli oraz ich dofinansowywania. Doskonalenie to jest prowadzone przez placówki doskonalenia nauczycieli, a także przez uczelnie, poradnie psychologiczno-pedagogiczne, biblioteki pedagogiczne oraz inne jednostki, których zadania statutowe obejmują doskonalenie zawodowe nauczycieli (np. stowarzyszenia, fundacje). Środki na dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli wyodrębniane są corocznie w budżetach organów prowadzących szkoły na dofinansowanie kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli zatrudnionych w prowadzonych przez te organy przedszkolach, szkołach i placówkach, w budżetach wojewodów na sfinansowanie kosztów związanych z zatrudnianiem doradców metodycznych w województwie oraz w budżecie Ministra Edukacji na organizację ogólnokrajowych zadań z zakresu doskonalenia zawodowego nauczycieli. W każdym roku Minister Edukacji określa potrzeby dotyczące zlecenia organizacji i realizacji ogólnokrajowych zadań z zakresu doskonalenia zawodowego nauczycieli i zgodnie z tymi potrzebami dofinansowuje centralne programy kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli lub zadania w zakresie kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli, zlecane uczelniom lub innym podmiotom. W 2024 r. Minister Edukacji zlecił uczelniom, na podstawie art. 464 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.) zorganizowanie i przeprowadzenie kwalifikacyjnych oraz doskonalących studiów podyplomowych dla nauczycieli w zakresie: nauczania matematyki, edukacji matematycznej w klasach I-III szkoły podstawowej, informatyki, informatyki dla nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej, wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, pedagogiki specjalnej, przygotowania pedagogicznego psychologów, nauczania przedmiotów zawodowych w zakresie elektromobilności, nauczania przedmiotów zawodowych w zakresie gospodarki odpadami. Kontynuowane jest również finansowanie studiów podyplomowych dla nauczycieli, zamówionych w poprzednich latach, w zakresie: etyki, informatyki, wczesnego wspomagania rozwoju dziecka i wspierania rodziny, pedagogiki specjalnej w edukacji włączającej, psychologii edukacyjnej z przygotowaniem pedagogicznym, polskiego języka migowego. Uczestnictwo nauczycieli w ww. studiach podyplomowych jest bezpłatne. W bieżącym roku planowana jest kontynuacja rozpoczętych studiów podyplomowych dla nauczycieli oraz zlecenie nowych, m.in. studiów doskonalących dla nauczycieli języków obcych (angielskiego, francuskiego, niemieckiego) – w szczególności w zakresie pracy z uczniami mającymi problemy z opanowaniem wymaganych kompetencji językowych. Znaczące środki finansowe na doskonalenie nauczycieli pozostają w dyspozycji organów prowadzących szkoły i placówki. Mogą one przeznaczać wyodrębnione w swoich budżetach środki na finansowanie studiów podyplomowych i innych form kształcenia i doskonalenia. Specjalności i formy kształcenia, na które dofinansowanie jest przyznawane nauczycielom oraz maksymalną kwotę dofinansowania opłat pobieranych przez uczelnie, ustala corocznie organ prowadzący w porozumieniu z dyrektorami szkół i placówek. Dyrektorzy szkół przygotowując plan dofinansowania form doskonalenia nauczycieli zobowiązani są uwzględniać również potrzeby nauczycieli w zakresie doskonalenia. Niezależnie od powyższego, odpowiadając na pytania Pana Posła, poniżej przedstawiam dane dotyczące nauczycieli, których źródłem jest System Informacji Oświatowej: Liczba nauczycieli w wieku emerytalnym, którzy pracowali w latach: 2015, 2019 i 2023 w szkołach i placówkach oświatowych: Rok Liczba nauczycieli 2015 23 174 2019 36 492 2023 59 539 Dane na 30.09 każdego wymienionego w tabeli roku. Liczba nauczycieli, którzy korzystali z urlopu dla poratowania zdrowia, wg stanu na dzień 30.09 lat: 2014, 2015, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023: Rok Liczba nauczycieli 2014 9 733 2015 11 347 2019 10 608 2020 10 053 2021 11 213 2022 14 107 2023 15 971 Nadmieniam, że informacje dotyczące wysokości emerytur dostępne są wyłącznie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Uprzejmie proszę o przyjęcie powyższych wyjaśnień. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu