Interpelacja w sprawie stosowania nowych przepisów Kodeksu karnego przez funkcjonariuszy Policji

Interpelacja w sprawie stosowania nowych przepisów Kodeksu karnego przez funkcjonariuszy Policji Interpelacja nr 7036 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie stosowania nowych przepisów Kodeksu karnego przez funkcjonariuszy Policji Zgłaszający: Michał Moskal Data wpływu: 17-12-2024 Szanowny Panie Ministrze, na podstawie art. 192 regulaminu Sejmu RP składam interpelację w sprawie stosowania nowych przepisów Kodeksu karnego przez funkcjonariuszy Policji. Obecnie w Sejmie jest procedowany rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny (druk nr 876). Wspomniany projekt nowelizacji Kodeksu karnego przewiduje rozszerzenie ochrony przed przestępstwami motywowanymi nienawiścią, w tym ze względu na wiek, płeć, orientację seksualną i tożsamość płciową. Proponowane zmiany rodzą jednak pytania dotyczące sytuacji, w których może dochodzić do konfliktów w przestrzeni publicznej, np. na basenach, siłowniach czy w innych miejscach rekreacji, w szczególności w kontekście korzystania z szatni przez osoby identyfikujące się z płcią przeciwną. Właściciele tych obiektów oraz klienci mogą prosić o interwencję Policji, co może powodować dylematy prawne i praktyczne dla funkcjonariuszy, którzy zwrócili się do mnie z tym problemem. Mając na uwadze powyższe zwracam się do Pana Ministra z prośbą o wyjaśnienie niejasności związanych ze stosowaniem nowych przepisów prawa przez funkcjonariuszy Policji i odpowiedź na poniższe pytania: Jakie wytyczne lub procedury są przewidziane dla funkcjonariuszy Policji w sytuacji, gdy właściciel obiektu lub klient zgłaszają konieczność interwencji np. z powodu obecności w damskiej szatni osoby będącej biologicznie mężczyzną, która identyfikuje się jako kobieta? Jak funkcjonariusze Policji powinni postępować, aby z jednej strony zapewnić przestrzeganie porządku publicznego, a z drugiej uniknąć działań, które mogą być postrzegane jako dyskryminujące wobec osób transpłciowych? Czy w przypadku podjęcia decyzji przez funkcjonariuszy Policji o wyproszeniu z lokalu osoby istnieje ryzyko, że będą oni narażeni na odpowiedzialność karną, np. za przekroczenie uprawnień lub działania uznane za dyskryminacyjne? Czy funkcjonariusz będzie zobowiązany do ustalenia, czy dana osoba identyfikująca się jako przedstawiciel innej płci dokonała formalnej zmiany danych w dokumentach, czy też wystarczy subiektywne twierdzenie takiej osoby? Czy ministerstwo planuje opracowanie szczegółowych wytycznych lub przeprowadzenie szkoleń dla funkcjonariuszy Policji w związku z planowaną nowelizacją przepisów Kodeksu karnego, aby zapewnić zgodność ich działań z nowymi regulacjami oraz ochronę interesów wszystkich stron? Z wyrazami szacunku Michał Moskal Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie stosowania nowych przepisów Kodeksu karnego przez funkcjonariuszy Policji Odpowiedź na interpelację nr 7036 w sprawie stosowania nowych przepisów Kodeksu karnego przez funkcjonariuszy Policji Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek Warszawa, 30-01-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 7036 Pana Posła Michała Moskala w sprawie stosowania nowych przepisów Kodeksu karnego przez funkcjonariuszy Policji , m.in. na podstawie stanowiska Komendy Głównej Policji, uprzejmie przedstawiam co następuje. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa do kategorii przestępstw motywowanych uprzedzeniami należą przestępstwa popełnione ze względu na przynależność narodową, etniczną, rasową, wyznaniową bądź bezwyznaniowość. Mając na uwadze, że w obowiązującym stanie prawnym przepisy nie gwarantują wystarczającej ochrony wszystkim grupom mniejszościowym szczególnie narażonym na dyskryminację, uprzedzenia i przemoc, Prezes Rady Ministrów skierował do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny, który ma na celu dokonanie zmian w zakresie katalogu znamion przestępstw określonych w art. 119 § 1 k.k. [1] i art. 257 k.k. oraz wzmocnienie ochrony prawnokarnej przed przestępczymi zachowaniami motywowanymi przesłankami dyskryminacyjnymi ze względu na niepełnosprawność, wiek, płeć i orientację seksualną. Pragnę zwrócić uwagę, że projektowane przepisy prawa odnoszą się do przestępstw motywowanych nienawiścią i w żaden sposób nie zmieniają obowiązujących regulacji dotyczących możliwości przebywania określonych osób czy grup osób w przestrzeni publicznej, w tym w miejscach wymienionych w niniejszej interpelacji. Jednocześnie, jeżeli zostanie popełnione przestępstwo z nienawiści, taka okoliczność, jak np. przebywanie danej osoby w określonym miejscu, nie wyłącza odpowiedzialności sprawców za popełniony czyn, a funkcjonariusze Policji, w trakcie prowadzonych interwencji są zobowiązani do poszanowania godności osobistej każdej z osób, wobec których podejmują czynności. Należy wskazać, że na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji [2] , policjant podczas wykonywania czynności służbowych, jest uprawniony do legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 marca 2021 r. [3] , celem czynności legitymowania jest „ustalenie lub potwierdzenie tożsamości oraz innych danych osoby na podstawie posiadanych przez nią dokumentów, czyli stwierdzenie faktycznej zgodności, co do tej osoby i personaliami jej przypisanymi w legalnym dokumencie. Policjant ma zatem prawo legitymować osoby, gdy ustalenie ich tożsamości, w ocenie funkcjonariusza, niezbędne jest do wykonania czynności służbowych, np. w celu identyfikacji osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia, ustalenia świadków zdarzenia powodującego naruszenie bezpieczeństwa lub porządku publicznego, poszukiwania osób zaginionych lub ukrywających się przed wymiarem sprawiedliwości, czy przebywających w pobliżu obiektów chronionych”. Stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych [4] dokumentem stwierdzającym tożsamość i obywatelstwo polskie jest dowód osobisty. Na awersie dowodu osobistego, na podstawie danych z aktu stanu cywilnego, jest zawarta informacja określająca płeć. Należy podkreślić, że podstawę do dokonania zmian w aktach stanu cywilnego poprzez naniesienie stosownych wzmianek w zakresie zmiany płci oraz podstawę do nadania nowego imienia i nazwiska oraz numeru PESEL, stanowi prawomocny wyrok sądu. Uwzględniając powyższe, w trakcie interwencji funkcjonariusz Policji podejmie adekwatne działania, ustalając płeć osoby, względem której jest ona podejmowana, na podstawie dowodu osobistego. W przypadku jego braku, płeć ustalana jest na podstawie danych uzyskanych z Rejestru Dowodów Osobistych, prowadzonego na podstawie przepisów ustawy o dowodach osobistych . Należy zaznaczyć, że zgodnie z regulacją zawartą w § 8 zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. w sprawie „Zasad etyki zawodowej policjanta” [5] , wykonując zadania służbowe policjant powinien dostosowywać swoje zachowanie do sytuacji i cech osób uczestniczących w zdarzeniu, w szczególności wieku, płci, narodowości i wyznania, a także uwzględniać uzasadnione potrzeby tych osób. Ewentualnej oceny czy w określonych okolicznościach zostało popełnione przestępstwo z nienawiści dokonuje sąd. Mając na uwadze proponowane zmiany w przepisach prawa dotyczących przestępstw z nienawiści, w 2024 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) zleciło realizację zadania publicznego polegającego na organizacji konferencji, z modułami warsztatowymi, z zakresu przeciwdziałania mowie nienawiści, ze szczególnym uwzględnieniem cyberprzemocy. Uczestnikami konferencji byli funkcjonariusze Policji i Straży Granicznej, którzy wykonywali czynności służbowe związane z reagowaniem na zdarzenia oraz z prowadzeniem postępowań przygotowawczych obejmujących przestępstwa motywowane uprzedzeniami. Celem konferencji było podniesienie kompetencji funkcjonariuszy Policji i Straży Granicznej w zakresie identyfikacji, zapobiegania i reagowania na przypadki mowy nienawiści, ze szczególnym uwzględnieniem cyberprzemocy, również w mediach oraz mediach społecznościowych. W 2025 r. MSWiA również planuje zlecenie realizacji zadania publicznego, którego celem będzie podniesienie kompetencji funkcjonariuszy Policji i Straży Granicznej w zakresie przeciwdziałania mowie nienawiści. Z poważaniem z up. Czesław Mroczek Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2024 r. poz. 17, z późn. zm.). [2] Dz. U. z 2024 r. poz. 145, z późn. zm. [3] Sygn. akt II KK 40/21. [4] Dz. U. z 2022 r. poz. 671, z późn. zm. [5] Dz. Urz. KGP z 2004 r. Nr 1, poz. 3.