Interpelacja w sprawie wiz studenckich

Interpelacja w sprawie wiz studenckich Interpelacja nr 7027 do ministra spraw zagranicznych w sprawie wiz studenckich Zgłaszający: Katarzyna Ueberhan Data wpływu: 17-12-2024 Szanowny Panie Ministrze, projekt nowelizacji ustaw uszczelniających polski system wizowy dotyczy m.in. ustawy o cudzoziemcach, ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, a także systemu wydawania wiz w celu odbycia studiów. W związku z tym studenci zagraniczni planujący rozpoczęcie studiów w Polsce stanęli przed nowymi wyzwaniami w związku z planowanym zaostrzeniem zasad przyznawania wiz studenckich. Dodatkowo na początku sierpnia 2024 roku Ministerstwo Spraw Zagranicznych (MSZ) niespodziewanie zmieniło wytyczne dotyczące wiz, co znacznie utrudnia obcokrajowcom ubieganie się o wizy studenckie, a w konsekwencji stanowi barierę dla legalnego pobytu w Polsce i rozpoczęcia nauki na polskich uczelniach. Do tej pory proces ubiegania się o wizę studencką do Polski był dla cudzoziemców przejrzysty i umiarkowanie wymagający. Ubiegający się o wizę cudzoziemcy musieli przedstawić zaświadczenie z uczelni o przyjęciu na studia, potwierdzenie opłacenia czesnego oraz ubezpieczenia na życie. Dodatkowo konieczne było udokumentowanie posiadania wystarczających środków na utrzymanie się w Polsce. Po zebraniu wszystkich tych dokumentów cudzoziemcy składali wniosek wizowy i oczekiwali na spotkanie z polskim konsulem w konsulacie właściwym dla ich miejsca zamieszkania. Nowo wprowadzone zmiany znacznie komplikują ten proces. Od studentów zagranicznych pochodzących z wybranych krajów wymaga się teraz dodatkowo uzyskania uznania świadectwa ukończenia szkoły średniej, co jest formalnością, którą mogą przeprowadzić jedynie polskie kuratoria oświaty. Ten nowy wymóg jest praktycznie niemożliwy do spełnienia dla cudzoziemców przebywających jeszcze poza Polską, którzy dopiero aplikują o wizę studencką. Proces uzyskania uznania świadectwa ukończenia szkoły średniej często wymaga osobistego spotkania w kuratorium, co dla obcokrajowców nieposiadających jeszcze wizy wjazdowej do Polski jest fizycznie niewykonalne. Co więcej, terminy spotkań w kuratoriach są ustalane z kilkutygodniowym wyprzedzeniem, co dodatkowo utrudnia szybkie uzyskanie niezbędnych dokumentów. Studenci, którzy już złożyli wnioski wizowe, zostali poinformowani o konieczności uzupełnienia dokumentacji o uznanie świadectwa w ciągu zaledwie 7 dni. Nawet ewentualna zmiana procedury uznawania świadectw przez kuratoria na formę korespondencyjną, która pozwalałaby na przesłanie oryginałów drogą pocztową lub skanów dokumentów mailowo, nie rozwiązuje problemu. Proces ten jest zbyt czasochłonny, by studenci zagraniczni mogli spełnić wymóg dostarczenia dokumentu w ciągu wyznaczonych 7 dni. Warto zwrócić uwagę, że unijne dyrektywy, wdrożone do polskiego porządku prawnego, nie nakładają obowiązku dołączania tego rodzaju dokumentu do wniosku o wydanie wizy w celu podjęcia studiów w Polsce. W świetle obowiązujących przepisów nowe wymogi stawiane studentom mogą budzić wątpliwości co do ich spójności z obowiązującym prawem unijnym oraz stanowią wyraźne utrudnienie w porównaniu do przepisów obowiązujących w innych państwach UE dla cudzoziemców ubiegających się o wizy studenckie. Z kolei przedstawiony projekt ustawy przewiduje zmiany w kwestii wydawania wiz także studentom zagranicznym. Ta kwestia poruszyła środowisko akademickie, ponieważ kilka organizacji związanych ze szkolnictwem wyższym przesłało swoje opinie na temat proponowanych przepisów. W swoim dokumencie Rada Główna Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich podkreślają, że projekt jest niedopracowany. „Być może cel zostanie częściowo osiągnięty, niemniej odbędzie się to nieproporcjonalnie dużym kosztem rozwoju szkolnictwa wyższego oraz umiędzynarodowienia polskich uczelni i instytutów badawczych. Co więcej, projekt w wielu aspektach uruchamia niepotrzebną machinę biurokratyczną, nie uszczelniając jednocześnie granic” – napisano w dokumencie. Zastrzeżenia wzbudziła również propozycja, by NAWA przejęła proces nostryfikacji dyplomów. Zdaniem tych gremiów zadanie to leży w kompetencjach uczelnianych komisji, a skala zadań związanych z uznawaniem świadectw oraz nostryfikacją dyplomów jest tak duża, że zmieniłaby znacząco funkcjonowanie NAWA. Radzie i konferencji nie podoba się również pomysł, by rektor uczelni miał obowiązek niezwłocznego pisemnego zawiadamiania organu, który wydał wizę studencką, o skreśleniu cudzoziemca z listy studentów. Rektor powinien informować jeden organ, wojewodę według obowiązujących przepisów, ponieważ działania w sprawie legalności pobytu cudzoziemców wychodzą poza obszar kompetencji uczelni. Ogromne wątpliwości budzi też proces wprowadzania ustawy w życie – od 1 lipca 2025. Jeśli zmiana w procesie rekrutacji miałaby nastąpić, jak ustawa przewiduje, od roku akademickiego 2026/2027, nowe zasady rekrutacji powinny być wprowadzone przez uczelnie do 30 czerwca roku poprzedzającego nabór. Oznacza to, że żadna uczelnia nie będzie miała możliwości dopasowania swoich zasad przyjęcia w roku 2025. Nie przewidziano vacatio legis na dostosowanie już przyjętych uchwał i tych, które zapadną już zgodnie z przepisami znowelizowanej ustawy. Może to prowadzić do sytuacji, w której cudzoziemcy zostaną formalnie przyjęci na studia, ale nie będą w stanie uzyskać wizy i rozpocząć nauki z powodu braku decyzji administracyjnej. Korekty wymaga też wprowadzenie rejestru osób przyjętych na studia. Projekt ustawy przewiduje, że do wpisania na listę studentów będzie konieczna decyzja dyrektora NAWA, do której uzyskania wymagana może być fizyczna obecność tej osoby w Polsce. Taka obecność będzie niemożliwa w świetle wymogu zweryfikowania osoby ubiegającej się o wydanie wizy w rejestrze osób przyjętych na studia. Propozycja KRASP skupia się na tym, aby zamiast rejestru osób przyjętych na studia, które nie złożyły ślubowania, wprowadzić rejestr osób zakwalifikowanych do przyjęcia przez uczelnię. W uzasadnieniu projektu jako jedną z przyczyn nieprawidłowości w systemie wizowym zapisano zjawisko nadużywania łatwej rekrutacji na studia i ścieżki uzyskania wizy krajowej w celu odbycia studiów przez cudzoziemców, których rzeczywistym celem wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mogło być świadczenie pracy lub emigracja do innych państw obszaru Schengen. Wskazano, że niektóre uczelnie rekrutują studentów z państw podwyższonego ryzyka migracyjnego, mimo że ich poziom wiedzy i znajomości języka wykładowego nie pozwala na faktyczne podjęcie nauki na wybranym kierunku. Jednak jeśli osoby niekwalifikujące się do podjęcia nauki na studiach wjechały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, to było to wynikiem nieprawidłowości po stronie Ministerstwa Spraw Zagranicznych, a nie szkół wyższych. To nie szkoły wyższe są odpowiedzialne za wydawanie wiz i decydowanie, czy cudzoziemiec ubiegający się o wizę stwarza ryzyko, czy nie. Podsumowując, niewłaściwie funkcjonujące procedury mogą negatywnie wpływać na międzynarodowy wizerunek polskich instytucji naukowych, co może odstraszać potencjalnych doktorantów i studentów zagranicznych od wyboru Polski jako miejsca do rozwijania kariery naukowej. W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z pytaniami i prośbą o przedstawienie informacji: Jaki jest stosunek ministerstwa do uwag środowiska akademickiego? Które z nich według ministerstwa mogą być zasadne do uwzględnienia? Czy w wyniku konsultacji społecznych planowana jest zmiana przepisów projektu ustawy w zakresie uszczelnienia systemu wizowego? Jeśli tak, jakie to zmiany? Z wyrazami szacunku Katarzyna Ueberhan Posłanka na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie wiz studenckich Odpowiedź na interpelację nr 7027 w sprawie wiz studenckich Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski Warszawa, 21-01-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację nr 7027 Pani Poseł Katarzyny Ueberhan w sprawie wiz studenckich, uprzejmie informuję, co następuje. Ministerstwo Spraw Zagranicznych stoi na stanowisku, że proces umiędzynarodowienia polskich uczelni nie może się odbywać z pominięciem obowiązujących przepisów, a także generować niekorzystnych zjawisk migracyjnych, których koszty przenoszone będą na ogół społeczeństwa. Na studia winny być kwalifikowane wyłącznie osoby posiadające faktyczne i udokumentowane uprawnienia do podjęcia studiów na terytorium RP. Na stronie Rządowego Centrum Legislacji, pod linkiem Projekt można znaleźć przekazane do Ministerstwa Spraw Zagranicznych stanowiska zgłoszone w ramach konsultacji publicznych. W tym samym miejscu znajduje się również globalne zestawienie uwag, wraz z opinią co do ich zasadności i możliwości przyjęcia. W listopadzie 2024 r. w Ministerstwie Spraw Zagranicznych odbyło się spotkanie ze środowiskiem akademickim, przedstawicielami pracodawców oraz podmiotami publicznymi, na którym omawiane były zgłaszane do projektu ustawy uwagi. Część uwag została uwzględniona, a co do części zasugerowano, aby ich treść została zgłoszona w czasie procedowania innych ustaw z pakietu ustaw, które mają kompleksowo regulować i porządkować zasady wjazdu i pobytu cudzoziemców na terytorium Polski. Dla zobrazowania zagadnienia uwzględniono m.in. uwagi Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich w zakresie ujęcia podmiotów systemu polskiego szkolnictwa wyższego i nauki, które zatrudniają pracowników w celu prowadzenia zajęć dydaktycznych lub prowadzenia badań naukowych w katalogu podmiotów, mających pierwszeństwo w dostępie do procedury wizowej obok innych podmiotów określonych w wykazie przedsiębiorców wykonujących na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalność gospodarczą o istotnym znaczeniu dla gospodarki narodowej; uwzględniono uwagi Centrum Rozwoju Szkół Wyższych MERITO i Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich co do przekazywania informacji między uczelniami, a konsulem o podjęciu nauki lub skreślenia go z listy studentów, zgodnie z postulatem Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich, doprecyzowano sformułowania odnoszące się do egzaminu wstępnego na uczelnie. Dodatkowo odnosząc się do treści samej interpelacji należy podkreślić, że konieczność posiadania przez cudzoziemskiego studenta decyzji administracyjnej o uznaniu dyplomu ukończenia szkoły średniej za równorzędny polskiemu świadectwu maturalnemu, w przypadkach, gdy jest to prawnie wymagane, nie powstała wraz z wydaniem przez Ministra Spraw Zagranicznych w dniu 31.07.2024 r. wytycznych skierowanych do konsulów RP. Obowiązek posiadania 3 przez kandydującego na studia w RP cudzoziemca decyzji administracyjnej kuratora oświaty wynika bezpośrednio z art. 93 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2024 r. poz. 750). Jednym z powodów wprowadzenia wytycznych w zakresie wymogu przedstawienia w procedurze wizowej decyzji administracyjnej właściwego kuratora oświaty, która de facto przesądza o uprawnieniu do podjęcia studiów na terytorium RP, było swobodne przyjęcie przez uczelnie wyższe praktyki polegającej na zwyczajowym pominięciu tego wymogu w procesie rekrutacji, czy też kwalifikacji na studia, co prowadziło w ostatnich latach do rozmaitych nadużyć. Rektorzy wydawali decyzje o warunkowym przyjęciu na studia, w której oznaczali odległy termin na przedłożenie przedmiotowej decyzji, a w razie uchybienia terminowi wskazano na skutek rozwiązujący takiego warunku, niemniej w ocenie Ministerstwa Spraw Zagranicznych postępowanie takie należy uznać za wadliwe, sprzeczne z wcześniej przywołanym art. 93 ustawy o systemie oświaty oraz kryteriami kwalifikacji na uczelnie wyższe w rozumieniu ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z dnia 20 lipca 2018 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 742). Należy mieć na względzie, że przyjęte przez uczelnie uproszczone rozwiązania spowodowały, że zaświadczenie o przyjęciu na studia, a także status studenta otrzymać mogły osoby legitymujące się nieuznanym świadectwem dojrzałości, które niejednokrotnie w kraju pochodzenia, ale także w Polsce nie stanowi podstawy do przyjęcia na studia wyższe. Co roku we wszystkich rodzajach szkół wyższych rozpoczyna studia 40-60 tys. cudzoziemców, z których zaledwie połowa kontynuuje naukę na II roku. Polscy konsulowie rozpatrujący wnioski wizowe cudzoziemców planujących podjąć studia na polskich uczelniach wyższych sygnalizują szereg problemów i niekorzystnych zjawisk związanych z realizowaną przez wiele polskich uczelni strategią rekrutacji (czy też maksymalizacji naboru zagranicznego) błędnie definiowaną na potrzeby debaty publicznej jako strategia umiędzynarodowienia. Reasumując pragnę poinformować, że projekt ustawy naprawczej został w dniu 18 grudnia br. przyjęty przez Radę Ministrów. Z wyrazami szacunku z up. Władysław Teofil Bartoszewski Sekretarz Stanu