Interpelacja w sprawie cyberzaburzeń u dzieci i naglącej potrzeby wdrożenia profilaktyki zmierzającej do ich ochrony oraz potrzeby przeprowadzenia kampanii edukacyjnej wśród dorosłych

Interpelacja w sprawie cyberzaburzeń u dzieci i naglącej potrzeby wdrożenia profilaktyki zmierzającej do ich ochrony oraz potrzeby przeprowadzenia kampanii edukacyjnej wśród dorosłych Interpelacja nr 7024 do ministra edukacji w sprawie cyberzaburzeń u dzieci i naglącej potrzeby wdrożenia profilaktyki zmierzającej do ich ochrony oraz potrzeby przeprowadzenia kampanii edukacyjnej wśród dorosłych Zgłaszający: Jarosław Sachajko Data wpływu: 17-12-2024 Szanowna Pani Minister! Coraz częściej docierają do nas z przeróżnych źródeł informacje o rosnącej nieustannie, tak na całym świecie, jak i w naszym kraju, liczbie cyberzaburzeń u dzieci i młodzieży. Uznany badacz tego zjawiska Pan Prof. Mariusz Jędrzejko, szeroko opracował ów problem, wskazując na ogromne zagrożenie dla życia tych młodych ludzi, którzy od najmłodszych lat wikłają się w cyberuzależnienia, co następuje bez ich własnej woli. Konsekwencje nadużywania urządzeń ekranowych wywołują w dzieciach i młodzieży daleko idące skutki psychosomatyczne i emocjonalne. Jesteśmy świadkami przełomowych decyzji dotyczących możliwości wpływu na zmniejszenie ryzyka zapadnięcia przez dzieci i młodzież na ciężkie uzależnienie i w związku z tym cyberzaburzenie. I tak Australia, stojąc wobec rosnących wciąż kryzysów psychicznych wśród swoich młodych obywateli, planuje ustawowo zakazać używania dzieciom do 16. roku życia mediów społecznościowych. Wspominany wyżej Profesor Jędrzejko nie mówi już tylko o uzależnieniach, ale przede wszystkim o zaburzeniach, więc zwraca uwagę osób dorosłych na nieodwracalność zmian, które zachodzą w organizmie dziecka uzależnionego od ekranu. U dzieci zaburzenia owe wywołuje zbyt wczesna ekspozycja na ekrany. Bywa, że rodzice, w dobrej wierze, wręczają nawet 3-letniemu dziecku smartfon, zaś dzieci 12-miesięczne regularnie patrzą w ekrany smartfonów swoich rodziców. Czy jesteśmy aż tak nieświadomymi ludźmi, że nie wiemy, z czym może być związane zbyt wczesne podanie dziecku smartfonu? Badania nie pozostawiają złudzeń - potwierdzają bowiem, że takiemu małemu człowiekowi, u którego w mózgu nie ma jeszcze zrestrukturalizowanych długich sieci neuronalnych, nie można podawać ekranów, nie wolno proponować oglądania niedostosowanych do jego wieku obrazów filmowych, gdyż wywoła to u niego niezwykle niekorzystny skutek. Wiemy przecież, że najintensywniejszy rozwój mózgu dziecka następuje pomiędzy 4. a 6. rokiem życia i wówczas ów mały człowiek wcale nie potrzebuje, wręcz nie może oglądać ekranów, ale potrzebuje czytania, samodzielnego, co stymuluje jego mózg, bądź słuchania, jak czytają rodzice. To podczas czytania tworzą się nowe neuronalne sieci i mózg harmonijnie się rozwija. Co zatem się stanie w przyszłości z tymi tysiącami malutkich dzieci, które godziny spędzają przy smartfonach lub telewizji, jaki czeka ich los? Nauka przytacza dowody, iż zbyt wczesna ekspozycja na ekrany u dzieci wywołuje zaburzenia faz rozwojowych mózgu, co przynosi dotkliwe następstwa o różnych podłożach. Poprzez dopuszczanie mózgu dziecka do obszarów, których ono nie rozumie emocjonalnie, poznawczo czy rozumowo i psychologicznie, doprowadza się do kształtowania obrazu świata, którego to dziecko kompletnie nie rozumie. 3-letnie dziecko nie jest w stanie zrozumieć wojen, 4-letnie dziecko nie zrozumie przemocy, którą ogląda godzinami w telewizji. Podczas oglądania przez tak małe dzieci ekranów dochodzi do hiperstymulacji układów neurotransmiterowych, czyli neuroprzekaźnikowych, w mózgu malca, a to są ośrodki, które odpowiadają za wydzielanie dopaminy, noradrenaliny, serotoniny i endorfin. A co najważniejsze, dziecko nie potrafi samo sobie dawkować i ograniczać tych bodźców, bo nie potrafi ich regulować, zatem istota uzależnienia, a w konsekwencji powstania cyberzaburzenia, polega na tym, że dziecko jest po kilka-kilkanaście godzin nieustannie bombardowane obrazem z ekranów i nie potrafi powiedzieć "stop", niekorzystna stymulacja przebiega zatem nieustannie, doprowadzając do powstania groźnych zmian. Kolejnym bardzo istotnym problemem jest rewolucja snu, czyli znaczące skrócenie jego trwania u dzieci, a ten problem, jak wskazują specjaliści, doprowadzi do tego, że nasze dzieci będą żyły krócej. Czy rodzice, nauczyciele i wychowawcy są tego świadomi? Badania wskazują, iż obecni rodzice będą żyć dłużej o około 10 lat niż ich dzieci. To przerażająca informacja. Sen ma kluczowe znaczenie dla rozwoju dziecka. Tylko w trakcie snu dzieci układają procesy pamięciowe. Jeżeli dziś otrzymujemy informacje, że dzieci polskie osiągają coraz słabsze wyniki w szkole, na testach, na egzaminach ósmoklasisty, na maturach, to wniosek wydaje się być oczywisty - śpią za krótko, pamięć ich bowiem kształtuje się tylko i wyłącznie w 4 fazie REM. Jak wskazują przeprowadzone badania, dziś w grupie dzieci pomiędzy 13. a 18. rokiem życia mamy ubytek ok. 25% snu niezbędnego do regeneracji kondycji psychofizycznej dzieci. Odpowiedzią na ten ubytek jest wysoki poziom kortyzolu i agresja u tychże dzieci. Dlatego na rodzicach, psychologach, nauczycielach i wychowawcach spoczywa ogromna odpowiedzialność. Trzeba jak najszybciej wprowadzić tzw. modelowanie relacji dzieci z technologiami cyfrowymi. Trzeba zacząć interweniować jak najszybciej, ucząc modeli postępowania, bo jeżeli mózg dziecka jest pobudzany przez media i dostarczana jest nieustannie dopamina, to działa zasada kuli śnieżnej - jeżeli mam więcej dopaminy, to mózg potrzebuje jej ciągle więcej, nie sposób już tego zatrzymać. Lekarze z ośrodków terapeutycznych wskazują na druzgocące przypadki uzależnienia od ekranów 6-latków, których nie sposób było odciągnąć od komputera i byli w takim stanie, że wiezione były do ośrodka na leżąco. Cyberzaburzenie nie jest trudne do rozpoznania, każdy rodzic powinien zwrócić baczną uwagę, gdy podnosi się częstotliwość konfliktów z rodzicami – to już jest sygnał alarmowy dla rodziców. Dalej utrata dobrych relacji rówieśniczych – to niezwykle istotny element, bo człowiek realizuje się poprzez relacje z innymi, tak stajemy się ludźmi, a dzieci pochłonięte przez media zatracają tę potrzebę, pozostaje ona jednak niezrealizowana i pojawiają się problemy. Terapeuci z ośrodków leczenia cyberzaburzeń, np. w Józefowie, wskazują na to, jak nieodzowny jest detoks cyfrowy, nawet kilkudniowy, tj. 3 dni bez mediów w tygodniu, by dzieci zainteresowały się czymś innym, znalazły swoje hobby, przebywały z rówieśnikami, więcej rozmawiały z rodzicami i integrowały się z rodziną. Z uwagi na fakt, iż przedstawione powyżej informacje wymagają jak najszybszego podjęcia stosownych działań, zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na postawione poniżej pytania: Jakie działania planuje podjąć ministerstwo w najbliższym czasie, które będą miały za zadanie zapobiec wchodzeniu w uzależnienia cybernetyczne dzieci i młodzieży? Jakie programy edukacyjne dotyczące ryzyka nadużywania mediów społecznościowych i urządzeń ekranowych kierowane do wychowawców, nauczycieli i rodziców uruchomiło ministerstwo do tej pory? Proszę o zwięzłe przedstawienie tych programów, które działają od roku 2018, a także – o ile to możliwe – sformułowanie stwierdzenia, czy przyniosły założony skutek. Czy ministerstwo posiada informacje dotyczące liczby dzieci poniżej 16. roku życia, które trafiły na oddział szpitala – albo psychiatrycznego, albo ogólnego – z powodu długiego grania w gry komputerowe, wskutek czego pojawiły się objawy somatyczne zagrażające życiu? Proszę o podanie liczby takich przypadków od roku 2018. Czy ministerstwo jest skłonne przygotować kampanię informacyjną we współpracy np. z Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej i Ministerstwem Zdrowia skierowaną do dzieci w wieku szkolnym oraz odrębną skierowaną do rodziców, wychowawców i nauczycieli, która ukaże realne niebezpieczeństwo zbyt wczesnej inicjacji ekranowej i ryzyko związane z nadużywaniem mediów społecznościowych i ekranów? Jeśli tak, proszę o wskazanie przybliżonego terminu realizacji takiej kampanii.

Odpowiedź na interpelację w sprawie cyberzaburzeń u dzieci i naglącej potrzeby wdrożenia profilaktyki zmierzającej do ich ochrony oraz potrzeby przeprowadzenia kampanii edukacyjnej wśród dorosłych Odpowiedź na interpelację nr 7024 w sprawie cyberzaburzeń u dzieci i naglącej potrzeby wdrożenia profilaktyki zmierzającej do ich ochrony oraz potrzeby przeprowadzenia kampanii edukacyjnej wśród dorosłych Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 08-01-2025 Szanowny Panie Pośle, odpowiadając na Pana interpelację, uprzejmie informuję, że dostosowanie systemu edukacji szkolnej do wyzwań cyfrowego świata jest jednym z priorytetów ministra edukacji. Bezpieczne korzystanie z mediów i informacji, przeciwdziałanie dezinformacji oraz znajomość zasad bezpieczeństwa, odpowiedzialnego i bezpiecznego korzystania z zasobów edukacyjnych i urządzeń cyfrowych są kluczowymi zagadnieniami nie tylko dla uczniów, ale również dla nauczycieli i innych pracowników szkoły. Ważnym aspektem cyberbezpieczeństwa jest profilaktyka cyberprzemocy, kontaktu z niebezpiecznymi treściami, cyberuzależnień, świadomość zagrożeń i konsekwencji prawnych prowadzonej aktywności w Internecie oraz zagrożeń związanych z wizerunkiem online i prywatnością. Zagadnienia te wskazano jako jedne z istotnych kwestii dla rozwoju cyfrowej edukacji i fundamentalne dla cyfrowej transformacji szkoły oraz całego systemu edukacji w Polityce Cyfrowej Transformacji (PCTE) [1] , dokumencie mającym charakter programowy i strategiczny, wyznaczającym ramy polityki państwa i działań podejmowanych w obszarze cyfryzacji edukacji w perspektywie krótko, średnio oraz długoterminowej. PCTE wskazuje na niezbędne działania, które powinny zostać podjęte dla pełnego urzeczywistnienia wizji nakreślonej w podstawie programowej kształcenia ogólnego, w dokumentach unijnych i innych dokumentach, w celu przygotowania kolejnych pokoleń obywateli do wyzwań społeczeństwa cyfrowego związanych z rozwojem informatyki i technologii cyfrowej. Opisuje działania niezbędne do przeprowadzenia cyfrowej transformacji edukacji w obliczu rewolucji cyfrowej. Ponadto resort edukacji podejmuje szeroko zakrojone działania w zakresie wzmocnienia edukacji zdrowotnej w szkołach i planuje wprowadzenie od września 2025 r. nowego, interdyscyplinarnego przedmiotu edukacja zdrowotna. Nowy przedmiot będzie obejmować m.in. zagadnienia zdrowia psychicznego, fizycznego, a także kwestie profilaktyki i problemu uzależnień. Podstawę programową edukacji zdrowotnej opracuje powołany przez ministra edukacji zespół ekspertów, w tym ekspertów zarekomendowanych przez ministra zdrowia oraz ministra sportu i turystyki. W projekcie podstawy programowej kształcenia ogólnego edukacji zdrowotnej uwzględniono zagadnienia związane z Internetem i profilaktyką uzależnień (m.in. omawianie zagrożeń wynikających z niewłaściwego używania technologii informacyjno-komunikacyjnych, w tym cyberprzemoc, hejt, mowa nienawiści, kreowanie cyberrzeczywistości, uzależnienie od Internetu i gier komputerowych oraz niebezpieczne kontakty w sieci m.in. uwodzenie w sieci ( grooming ); omawia korzyści i zagrożenia związane ze sztuczną inteligencją oraz wirtualną rzeczywistością (VR)). Przedmiot edukacja zdrowotna ma umożliwić uczniom zdobycie wiedzy i rozwijanie umiejętności, które mają realne zastosowanie w codziennym życiu, wpływając na ich świadome decyzje dotyczące zdrowia. Nauczyciel w tym procesie ma pełnić rolę przewodnika i mentora, który współpracuje z uczniami, wspiera ich w kształtowaniu postaw, wartości i nawyków sprzyjających dbałości o zdrowie. Ministerstwo Edukacji Narodowej rozważy zorganizowanie kampanii informacyjnej w 2025 (w tym we współpracy z Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej i Ministerstwem Zdrowia) skierowanej do dzieci, do rodziców, wychowawców i nauczycieli dot. zagrożeń związanych z nadużywaniem mediów społecznościowych i ekranów. Działania w obszarze przeciwdziałania zagrożeniom cyfrowym wpisują się w szersze działania ministra edukacji, związane z problemami zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Minister edukacji dostrzega zasadność współpracy w zakresie dobrostanu psychicznego młodych osób oraz konieczność wzmożonej pracy w celu rozwiązywania problemów każdego ucznia i uczennicy. Czynione są starania, aby szkoła była bardziej przyjazna i wspierająca osoby z problemami i kryzysami psychicznymi, bez stygmatyzacji i dyskryminacji. Ma to swoje odzwierciedlenie w kierunkach polityki oświatowej państwa - Wspieranie dobrostanu dzieci i młodzieży, ich zdrowia psychicznego. Rozwijanie u uczniów i wychowanków empatii i wrażliwości na potrzeby innych. Podnoszenie jakości edukacji włączającej i umiejętności pracy z zespołem zróżnicowanym . Nadrzędnym celem jest stworzenie bezpiecznego i wspierającego środowiska społecznego, sprzyjającego uczestnictwu i dostępności oraz włączaniu w nie wszystkich dzieci/uczniów. Istotną rolę mają tu do spełnienia nauczyciele, w tym nauczyciel psycholog. Minister edukacji we współpracy z ministrem zdrowia intensywnie wdraża projekty i programy, których celem jest upowszechnienie wiedzy opartej na naukowych podstawach wpływającej na poprawę kondycji zdrowotnej uczennic i uczniów. Szkoła ma możliwość działań na wszystkich poziomach profilaktyki: uniwersalnej, selektywnej i wskazującej. Dlatego odgrywa bardzo ważną rolę w zapobieganiu kryzysom psychicznym dzieci i młodzieży. Ministerstwo Edukacji Narodowej upowszechnia telefony zaufania i infolinie pomocowe. Wskazujemy, że dzieci, młodzież i dorośli przeżywający sytuacje problemowe, hejt, agresję ze strony rówieśników, lęki, napięcia emocjonalne, kłopoty i trudności wpływające na zdrowie psychiczne mają możliwość skorzystania anonimowo z bezpłatnych, dostępnych infolinii. Ministerstwo Edukacji Narodowej wysłało ramkę pomocową z bezpłatnymi telefonami do wszystkich szkół i placówek w celu upowszechnienia tego rodzaju wsparcia. Dodatkowo realizujemy także działania wspierające dzieci i młodzież w zakresie przeciwdziałania przemocy rówieśniczej, w tym m.in. w Internecie. Resort edukacji we współpracy z Fundacją Rozwoju Systemu Edukacji w ramach działania FERS.05.01 Innowacje społeczne, podjęło działania w celu realizacji projektu Wparcia Rówieśniczego w Zakresie Zdrowia Psychicznego Młodzieży (PEER SUPPORT). Głównym celem projektu będzie opracowanie i przetestowanie w szkołach ponadpodstawowych metody wsparcia dla uczniów i uczennic w kryzysach psychicznych, opartej o wsparcie rówieśnicze, tzw. metodę peer support. Ministerstwo Edukacji Narodowej zakłada, że wypracowana i przetestowana w projekcie metoda, polegająca na ścisłej współpracy młodzieży z osobami pracującymi w zawodzie psychologa i pedagoga, przyczyni się do poprawy klimatu środowiska szkolnego, zwiększy zaufanie do nauczycieli i innych osób dorosłych, wprowadzi do systemu szkolnego niestosowane dotychczas lub zapomniane rozwiązania (np. aktywne słuchanie, mediacje) oraz umożliwi wypracowanie dobrych praktyk w tym zakresie. Na projekt zaplanowano ponad 41 mln zł. W ramach Narodowego Programu Zdrowia Minister Edukacji zlecił pięciu organizacjom pozarządowym realizację w latach 2024 i 2025 zadania z zakresu zdrowia publicznego pn. ZOBACZ EMOCJE – realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej. Przedmiotem konkursu jest zadanie polegające na przygotowaniu i przeprowadzeniu w szkołach i placówkach programów z zakresu psychoedukacji jako procesu, w ramach którego nabywa się wiedzę na temat funkcjonowania umysłu i emocji oraz uczy się skutecznych strategii radzenia sobie z trudnościami. Programy będą uwzględniały szkolenia dla uczniów, ich rodziców, nauczycieli i dyrektorów szkół i placówek z zakresu: elementów psychologii i rozpoznawania emocji; radzenia sobie w sytuacjach problemowych; kształtowania postaw prozdrowotnych; zapobiegania stygmatyzacji osób w kryzysie psychicznym. Ośrodek Rozwoju Edukacji upowszechnia na swojej stronie internetowej materiały dla nauczycieli i rodziców, dzięki którym mogą oni zwiększać swoje kompetencje z obszaru profilaktyki zdrowia psychicznego. W zakładce Wychowanie i profilaktyka znajduje się szereg bezpłatnych materiałów m.in. na temat ucznia z zaburzeniami psychicznymi w szkole, kryzysu dorastania, ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w szkole, depresji, zaburzeń lękowych, zagrożeń w Internecie, reagowania w sytuacji wystąpienia cyberprzemocy [2] , a także informacje na temat bazy programów rekomendowanych, skierowanych do dzieci i młodzieży w różnym wieku oraz programów adresowanych do rodziców/opiekunów/wychowawców. W bazie znajduje się obecnie 29 programów o potwierdzonej skuteczności. Ponadto Ministerstwo Zdrowia we współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej przygotowało poniższe standardy postępowania dla nauczycieli w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025: STANDARDY POSTĘPOWANIA DLA NAUCZYCIELI – dotyczące kontaktu z osobami w kryzysie samobójczym, po próbie samobójczej i w żałobie po śmierci samobójczej (kompendium + wersja rozszerzona); STANDARDY POSTĘPOWANIA DLA NAUCZYCIELI SPECJALISTÓW – dotyczące kontaktu z osobami w kryzysie samobójczym, po próbie samobójczej i w żałobie po śmierci samobójczej (kompendium + wersja rozszerzona). Autorami standardów są ekspertki z Biura ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym, p. Lucyna Kicińska i p. Małgorzata Łuba. Standardy były konsultowane z przedstawicielami Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Psychologów oraz dr n. m. Aleksandrą Lewandowską, Konsultantką krajową w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży, która podkreśliła ich istotne znaczenie w podnoszeniu wiedzy oraz kompetencji nauczycieli, nauczycieli specjalistów zarówno w odniesieniu do zapobiegania zachowaniom samobójczym u dzieci i młodzieży jak i wdrożeniu adekwatnego wsparcia dla ucznia w kryzysie samobójczym, po próbie samobójczej i w żałobie po śmierci samobójczej. 20 grudnia 2024 r. standardy zostały przesłane do wszystkich szkół i placówek, jednostek samorządu terytorialnego oraz wszystkich kuratoriów oświaty. Jednocześnie informuję, że minister edukacji nie posiada podstawy prawnej do zbierania danych, dotyczących liczby dzieci poniżej 16. roku życia, które trafiły na oddział szpitala – albo psychiatrycznego, albo ogólnego – z powodu długiego grania w gry komputerowe. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Uchwała nr 98 Rady Ministrów w sprawie przyjęcia polityki publicznej pod nazwą „Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji” z dnia 12 września 2024 r. (M.P. z 2024 r. poz. 812). [2] https://www.ore.edu.pl/2020/06/zdrowie-psychiczne-dzieci-i-mlodziezy-poradniki-dla-nauczycieli-i-rodzicow/ https://www.ore.edu.pl/2021/11/poradnik-postwencja-w-szkole/ https://suicydologia.org/publikacje/