Interpelacja w sprawie podjęcia działań zapobiegających otyłości u dzieci i młodzieży

Interpelacja w sprawie podjęcia działań zapobiegających otyłości u dzieci i młodzieży Interpelacja nr 6860 do ministra edukacji, ministra zdrowia w sprawie podjęcia działań zapobiegających otyłości u dzieci i młodzieży Zgłaszający: Henryk Smolarz, Adam Dziedzic, Michał Pyrzyk, Wiesław Różyński Data wpływu: 06-12-2024 Szanowne Panie Minister, na przestrzeni ostatnich lat bardzo dużo mówi się o nasilającym się problemie jakim jest otyłość i nadwaga u dzieci i młodzieży. Wg danych WHO problem ten dotyczy nawet 32% dzieci w wieku od 7 do 9 lat. Otyłość należy do chorób cywilizacyjnych, a liczba osób (w tym dzieci i młodzieży) rośnie z roku na rok. Raport Najwyższej Izby Kontroli z 2021 r. dotyczący profilaktyki i leczenia otyłości u dzieci pokazał, że system opieki zdrowotnej nie zapewniał kompleksowej opieki pacjentom do 18 r.ż. z nadmierną masą ciała, brakowało skoordynowanych działań i całościowego podejścia do tematu zarówno od strony profilaktycznej, edukacyjnej jak i medycznej w zakresie diagnozy oraz szybkiego dostępu do usług medycznych. W związku z powyższym zwracam się z prośbą o wskazanie: 1. Jakie działania podjął rząd po publikacji ww. raportu? 2. Czy w podjętych działaniach uwzględniono również całe rodziny borykające się z problemem otyłości? 3. W jakiej wysokości w poszczególnych latach 2021-2024 zostały przeznaczone środki finansowe na działania profilaktyczne, edukacyjne oraz na świadczenie usług medycznych? 4. Jakie działania podejmowane są obecnie oraz jakie są planowane do podjęcia w najbliższym czasie przez poszczególne ministerstwa mające na celu zapobieganie otyłości i nadwagi u dzieci i młodzieży?

Odpowiedź na interpelację w sprawie podjęcia działań zapobiegających otyłości u dzieci i młodzieży Odpowiedź na interpelację nr 6860 w sprawie podjęcia działań zapobiegających otyłości u dzieci i młodzieży Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz Warszawa, 30-12-2024 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłów na Sejm RP – Henryka Smolarza oraz grupy Posłów w sprawie podjęcia działań zapobiegających otyłości u dzieci i młodzieży. Szanowni Państwo Posłowie, zgodnie z obowiązującym stanem prawnym - na wszystkich etapach edukacyjnych, z wychowaniem przedszkolnym włącznie, uczniowie realizują treści z zakresu zdrowego stylu życia, w tym odżywiania. Treści te są realizowane w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych na biologii i wychowaniu fizycznym. Minister Edukacji zna Raport Najwyższej Izby Kontroli z 2021 r. dotyczący profilaktyki i leczenia otyłości u dzieci. Zdaniem Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz wielu specjalistów z zakresu zdrowia publicznego, otyłość powinna być leczona jako choroba przewlekła, wymagająca długotrwałej opieki i podejścia interdyscyplinarnego. Istotne są systemowe działania edukacyjne, mające na celu rozwijanie umiejętności troski o holistycznie rozumiane zdrowie. Edukacja zdrowotna to wieloetapowy i wielopłaszczyznowy proces prowadzący do budowania tzw. „alfabetyzmu zdrowotnego”, czyli wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych pozwalających na trafne rozpoznawanie potrzeb zdrowotnych własnych i otoczenia oraz podejmowania odpowiednich działań naprawczych czy profilaktycznych. Dlatego, szkoła pełni w działaniach związanych z edukacją zdrowotną, w tym profilaktyką, szczególną rolę. Nauczyciele, wspierając w tym zakresie obowiązki rodziców, powinni zmierzać do tego, aby uczniowie rozwijali świadomość zdrowia i kompetencje, niezbędne do utrzymania zdrowia fizycznego, psychicznego, społecznego i seksualnego, w tym w szczególności poprzez aktywność fizyczną, zdrowe odżywianie, higienę osobistą i sen, redukowanie stresu, budowanie pozytywnych relacji społecznych, rodzinnych i partnerskich, unikanie zagrożeń i zachowań ryzykownych oraz dbałość o zdrowe i bezpieczne środowisko życia. Kluczowe jest tu wykorzystanie aktualnej wiedzy opartej na dowodach naukowych oraz wieloletnich doświadczeń z realizacji edukacji i profilaktyki zdrowotnej w Polsce oraz z innych krajów. Mając powyższe na uwadze, w zgodnej ocenie Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Sportu i Turystyki konieczne jest zapewnienie wszystkim uczniom, na odpowiednim etapie edukacji, dostępu do rzetelnej wiedzy na temat szeroko rozumianego zdrowia, w tym profilaktyki, realizowanej w formie odrębnego i holistycznie ujmującego problematykę zdrowia przedmiotu, którego celem będzie również kształtowanie postaw i umiejętności w zakresie systematycznego monitorowania zdrowia i stosowania podstawowej profilaktyki zdrowotnej, m.in. w zakresie zdrowego odżywiania. Stąd zaproponowana w projektach obecnie procedowanych rozporządzeń Ministra Edukacji podstawa programowa nowego przedmiotu – edukacja zdrowotna (planowana do wdrożenia od 1 września 2025 r. w kl. IV-VIII szkoły podstawowej oraz w szkołach ponadpodstawowych) zakłada, że głównym celem przedmiotu jest kształtowanie kompetencji uczniów związanych z całożyciową dbałością o zdrowie oraz budowanie potencjału zdrowotnego własnego i otoczenia. Podstawa programowa edukacji zdrowotnej została przygotowana z uwzględnieniem wieku i rozwoju psychofizycznego uczniów, którzy będą go realizować. Wymagania ogólne podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna obejmują rozumienie powiązań między różnymi aspektami zdrowia i czynnikami na nie wpływającymi, zainteresowanie zdrowiem własnym i otoczenia oraz zaangażowanie w zdrowy styl życia, z uwzględnieniem zdrowego odżywiania. Zgodnie z założeniami podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna – zdrowie jest wartością, o którą należy dbać zarówno w wymiarze fizycznym, psychicznym, seksualnym, społecznym i środowiskowym na wszystkich etapach życia. Przedmiot edukacja zdrowotna w zaproponowanej formule charakteryzuje się interdyscyplinarnym charakterem, łącząc elementy nauk: o zdrowiu, medycznych, społecznych, humanistycznych, przyrodniczych i ścisłych. Planuje się, że przedmiot edukacja zdrowotna umożliwi zdobywanie wiedzy i rozwijanie umiejętności, które mają realne zastosowanie w ich codziennym życiu, wpływając na ich świadome decyzje dotyczące zdrowia, w tym w obszarze zdrowego odżywiania. Nauczyciel w tym procesie ma pełnić rolę przewodnika i mentora, który współpracuje z uczniami, wspiera ich w kształtowaniu postaw, wartości i nawyków sprzyjających dbałości o zdrowie. Rekomenduje się wykorzystanie aktywnych form pracy z dziećmi i młodzieżą, w tym pracy w małych grupach. Treści nauczania przedmiotu edukacja zdrowotna obejmują dziesięć działów, które odzwierciedlają sfery funkcjonowania człowieka, w tym m.in. dział dotyczący zdrowego odżywiania oraz dział dotyczący aktywności fizycznej. Klasy IV-VI szkoły podstawowej Klasy VII-VIII szkoły podstawowej Klasy I-III szkół ponadpodstawowych Dział I. Wartości i postawy Dział I. Wartości i postawy Dział I. Wartości i postawy Dział II. Zdrowie fizyczne Dział II. Zdrowie fizyczne Dział II. Zdrowie fizyczne Dział III. Aktywność fizyczna Dział III. Aktywność fizyczna Dział III. Aktywność fizyczna Dział IV. Odżywianie Dział IV. Odżywianie Dział IV. Odżywianie Dział V. Zdrowie psychiczne Dział V. Zdrowie psychiczne Dział V. Zdrowie psychiczne Dział VI. Zdrowie społeczne Dział VI. Zdrowie społeczne Dział VI. Zdrowie społeczne Dział VII. Dojrzewanie Dział VII. Dojrzewanie Dział VII. Zdrowie seksualne Dział VIII. Zdrowie seksualne Dział VIII. Zdrowie seksualne Dział VIII. Zdrowie środowiskowe Dział IX. Zdrowie środowiskowe Dział IX. Zdrowie środowiskowe Dział IX. Internet i profilaktyka uzależnień Dział X. Internet i profilaktyka uzależnień Dział X. Internet i profilaktyka uzależnień Dział X. System ochrony zdrowia Treści dotyczące zapobiegania otyłości dzieci i młodzieży zostały wprost ujęte w treściach wymagań szczegółowych edukacji zdrowotnej, dotyczących wiedzy i umiejętności. Na przykład, uczeń wyjaśnia, czym jest otyłość oraz omawia, na czym polega profilaktyka tej choroby; wymienia konsekwencje zdrowotne wynikające z niewłaściwego odżywiania (np. nadwaga, otyłość, insulinooporność, cukrzyca typu 2, choroby układu krążenia); omawia znaczenie diety w kontekście chorób autoimmunologicznych (np. celiakia, cukrzyca typu 1, Hashimoto) i alergii pokarmowych; samodzielnie planuje i komponuje zbilansowane posiłki zgodnie z zaleceniami Talerza Zdrowego Żywienia, z wykorzystaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych (np. aplikacji mobilnych, programów komputerowych); promuje aktywność fizyczną inicjując, organizując i uczestnicząc w różnorodnych wydarzeniach, projektach i wyzwaniach, które zachęcają do aktywności fizycznej; angażuje społeczność szkolną i lokalną w wykonywanie regularnych ćwiczeń; wyjaśnia korzyści zdrowotne wynikające z aktywności fizycznej w kontekście profilaktyki chorób. Minister Edukacji prowadzi także działania wzmacniające edukację zdrowotną dzieci i młodzieży. Każda szkoła lub placówka jest zobowiązana do realizowania programu wychowawczo-profilaktycznego [1] , który obejmuje: treści i działania o charakterze wychowawczym skierowane do uczniów oraz treści i działania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców. Program opracowuje się na podstawie analizy wyników corocznie przeprowadzanej diagnozy w zakresie występujących w środowisku szkolnym potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka. Diagnozę przeprowadza dyrektor szkoły lub placówki albo upoważniony przez niego pracownik szkoły lub placówki. Rada rodziców poprzez uchwalanie programu wychowawczo-profilaktycznego ma istotny wpływ na programy, projekty, przedsięwzięcia, inicjatywy także te realizowane we współpracy z organizacjami pozarządowymi np. w zakresie promocji zdrowia. Na kształtowanie zasad higieny pracy szkoły mają wpływ także sami uczniowie. Samorząd może przedstawiać radzie szkoły, radzie pedagogicznej oraz dyrektorowi wnioski i opinie we wszystkich sprawach szkoły, w szczególności dotyczących realizacji podstawowych praw uczniów, takich jak: prawo do organizacji życia szkolnego, umożliwiające zachowanie właściwych proporcji między wysiłkiem szkolnym a możliwością rozwijania i zaspokajania własnych zainteresowań; prawo organizowania działalności kulturalnej, oświatowej, sportowej oraz rozrywkowej zgodnie z własnymi potrzebami i możliwościami organizacyjnymi w porozumieniu z dyrektorem; prawo do zgłoszenia uwag co do formy pomocy jaka jest oferowana w szkole w postaci wsparcia psychologicznego. Podobnie rada rodziców - może występować do dyrektora i innych organów szkoły, organu prowadzącego szkołę oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny z wnioskami i opiniami we wszystkich sprawach szkoły, np. modyfikacji jadłospisu lub zwiększenia godzin zajęć ruchowych dla dzieci. Ponadto, w zebraniach rady rodziców może uczestniczyć pielęgniarka środowiska nauczania i wychowania albo higienistka szkolna w celu omówienia zagadnień z zakresu edukacji zdrowotnej i promocji zdrowia uczniów, z zachowaniem w tajemnicy informacji o stanie zdrowia uczniów. W ramach realizacji programu wychowawczo-profilaktycznego szkoła może zorganizować np. warsztaty kulinarne, olimpiadę sportową czy porady pielęgniarki lub higienistki w zakresie przeciwdziałania nadwadze o otyłości. 29 listopada 2024 r., w związku z potrzebą analizy organizacji żywienia oraz przerw międzylekcyjnych, została wysłana ankieta do szkół w sprawie organizacji żywienia w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych w roku szkolnym 2024/2025. Wyniki będą pomocne w analizie wprowadzenia mechanizmów oceniających skuteczność obecnych przerw obiadowych w polskich szkołach i ich wpływu na zdrowie oraz samopoczucie uczniów oraz wejście w dialog z członkami społeczności szkolnej we wskazanej sprawie. W szkołach podstawowych realizowany jest Program dla szkół - ustanowiony przez Komisję Europejską w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Jego celem jest m.in. trwała zmiana nawyków żywieniowych dzieci poprzez zwiększenie udziału owoców i warzyw w ich codziennej diecie oraz propagowanie zdrowego odżywiania. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa udostępnia liczne materiały wspierające realizację programu, takie jak zestawy scenariuszy zajęć z materiałami dodatkowymi, filmy edukacyjne, broszury itp. W ramach działań promocyjnych dla dzieci przygotowano również m.in. znane i lubiane przez dzieci filmy animowane z serii Ekipa Chrumasa. Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE) na zlecenie Ministra Edukacji, podejmuje wiele działań w celu zapobiegania i redukcji nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży w środowisku szkolnym: upowszechnia programy, organizuje szkolenia oraz przygotowuje materiały edukacyjne i informacyjne podnoszące kompetencje nauczycieli w tym zakresie. Na stronie internetowej ORE upowszechnia publikacje podnoszące kompetencje nauczycieli w pracy z uczniami i rodzicami dotyczące zdrowego stylu życia w tym zapobieganiu i redukcji nadwagi. Ministerstwo Edukacji Narodowej współpracowało w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej przy przygotowaniu materiałów dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych w ramach działań edukacyjnych na rzecz profilaktyki przeciwnowotworowej i kształtowania postaw prozdrowotnych, w tym zapobiegania nadwadze i otyłości. Powstały scenariusze zajęć w 8 obszarach tematycznych. Aktualnie jest realizowana współpraca międzyresortowa z Ministerstwem Zdrowia w ramach działu II. Inwestycje w edukację – prewencja pierwotna – styl życia, m.in. działanie: zwiększanie zasięgu kampanii społecznych przez standaryzację i intensyfikację działań mających na celu edukację prozdrowotną i promocję zdrowego stylu życia, w zakresie: promocji aktywności fizycznej i zdrowych wyborów żywieniowych, promocji życia wolnego od tytoniu oraz zwiększania świadomości skutków promieniowania UV . Każdego roku ze środków budżetu państwa (pozostających w dyspozycji wojewodów – prawie 28 mln zł) zabezpieczone są środki na dofinansowanie wypoczynku dzieci i młodzieży (przez ogłaszanie otwartych konkursów ofert, na organizację kolonii, obozów i innych form wypoczynku dla uczniów). Celem konkursów jest wyłonienie najciekawszych ofert, zapewniających różnorodność zajęć. W 2024 r. podczas organizacji wypoczynku letniego dzieci i młodzieży, finansowanego ze środków budżetu państwa, Minister Edukacji rekomendował, aby priorytetowo traktowano wypoczynek, m.in.: promujący zdrowie poprzez zachowanie zasad higieny i bezpieczeństwa oraz wzmacniający zdrowie psychiczne poprzez pomoc psychologiczną i wsparcie rówieśnicze; utrwalający zasady zdrowego żywienia, niemarnowania żywności oraz aktywności fizycznej; Udział w aktywnościach fizycznych przyczynia się do regeneracji sił potrzebnych w okresie trwania nauki szkolnej. Dzieci i młodzież korzystają z wypoczynku na zasadach określonych w ustawie o systemie oświaty oraz rozporządzeniu w sprawie wypoczynku dzieci i młodzieży. Jedną z ważnych form wypoczynku dzieci i młodzieży są obozy sportowe, które realizują program, zawierający elementy sportu i rekreacji (gra w piłkę nożną, siatkową, zabawy ruchowe, zajęcia podnoszące sprawność fizyczną lub np. z elementami programu nauki jazdy na nartach, nauki gry w tenisa, pływania, żeglowania, itp.). W ramach obozów sportowych organizowane są także wycieczki krajoznawczo-turystyczne oraz inne atrakcyjne zajęcia ruchowe. Minister Edukacji rozumie powagę problemu dotyczącego epidemii otyłości młodych ludzi. Środowisko oświatowe ma wpływ na poprawę świadomości dzieci i młodzieży w zakresie dbania nie tylko o własne zdrowie, ale również innych ludzi. Minister Edukacji współpracuje międzyresortowo z m.in. Ministrem Zdrowia, Ministrem Sportu i Turystyki, Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministrem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w zakresie działań prozdrowotnych, w tym właściwego żywienia dzieci i młodzieży. Minister Edukacji na bieżąco analizuje propozycje i rekomendacje specjalistów, w tym z WHO i podmiotów działających w ramach zdrowia publicznego. Przykładem ostatnich działań było spotkanie w Ministerstwie Zdrowia 27 listopada 2024 r. w sprawie analizy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 26 lipca 2016 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach; Minister Edukacji oraz Minister Sportu i Turystyki powołali zespół do spraw opracowania nowej podstawy programowej zajęć wychowania fizycznego w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych. W jego skład wchodzi 10 ekspertek i ekspertów, w tym wybitni sportowcy i nauczyciele praktycy. Zmieniona podstawa programowa ma obowiązywać od 1 września 2025 r. 5 września 2024 r. Minister Edukacji ogłosiła otwarty konkurs ofert pn. Zobacz emocje. Przedmiotem konkursu jest zadanie polegające na przygotowaniu i przeprowadzeniu w szkołach i placówkach programów z zakresu psychoedukacji jako procesu, w ramach którego nabywa się wiedzę na temat funkcjonowania umysłu i emocji oraz uczy się skutecznych strategii radzenia sobie z trudnościami. Minister Edukacji ze zgłoszonych ofert organizacji pozarządowych wyłonił najwyżej ocenione projekty i przyznał 5 podmiotom dotacje na realizację programów, które będą uwzględniały szkolenia dla uczniów, ich rodziców, nauczycieli i dyrektorów szkół i placówek. Zakłada się, że po dwóch latach, w wyniku realizacji zadania zostaną wdrożone i przeprowadzone w szkołach i placówkach programy, w wyniku których nastąpi: poprawa samopoczucia i dobrostanu psychicznego: poznanie siebie i swoich reakcji emocjonalnych, które pozwolą zrozumieć potrzeby i ograniczenia; radzenie sobie z trudnościami: umiejętne wykorzystanie narzędzi do skutecznego radzenia sobie z symptomami kryzysu, stresu, lęku, itp.; poprawa relacji interpersonalnych: nauka pozytywnej komunikacji, budowanie zdrowych relacji oraz rozwój empatii i troski o innych; zapobieganie stygmatyzacji: prewencja i zmniejszenie liczby zachowań negatywnych związanych z odbiorem u siebie i innych objawów zaburzeń zdrowia psychicznego i korzystanie z pomocy specjalistycznej jako wynik edukacji na temat zdrowia psychicznego. Program będzie uwzględniał szkolenia dla uczniów, ich rodziców, nauczycieli i dyrektorów szkół i placówek z zakresu: a) elementów psychologii i rozpoznawania emocji; b) radzenia sobie w sytuacjach problemowych; c) kształtowania postaw prozdrowotnych; d) zapobiegania stygmatyzacji osób w kryzysie psychicznym. Na realizację zadania z zakresu zdrowia publicznego zaplanowano środki publiczne w maksymalnej wysokości 7.639.422 zł: 1) w 2024 r. - 3.014.422 zł 2) w 2025 r. - 4.625.000 zł Duże znaczenie w kształtowaniu postaw i umiejętności uczniów z profilaktyki zdrowotnej mają sami rodzice – profilaktyka domowa. Wzorce właściwych zachowań zdrowotnych w najbliższym otoczeniu, zdobyte w domu i w szkole mają wpływ na zachowania i postawy prozdrowotne oraz zwiększenie aktywności fizycznej dzieci i młodzieży. Stąd w szkołach w ramach programu wychowawczo-profilaktycznego obowiązkowo powinny zostać ujęte działania profilaktyczne skierowane do rodziców, jeżeli w ramach przeprowadzonej diagnozy ujawniły się czynniki ryzyka pozostające w gestii rodziny – zachowania zakupowe, kulinarne czy związane z kondycją fizyczną i psychiczną. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Paulina Piechna-Więckiewicz Podsekretarz Stanu [1] Art. 26 ustawy - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.).