Interpelacja w sprawie podwyżki stypendiów doktoranckich

Interpelacja w sprawie podwyżki stypendiów doktoranckich Interpelacja nr 6811 do ministra nauki w sprawie podwyżki stypendiów doktoranckich Zgłaszający: Anita Kucharska-Dziedzic Data wpływu: 04-12-2024 Szanowny Panie Ministrze, środowiska doktoranckie są zaniepokojone brakiem waloryzacji stypendiów doktoranckich, która zgodnie z zapowiedziami miała nastąpić od 1 stycznia 2025 roku. Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z dnia 20 lipca 2018 r. w art. 209 ust. 4 wiąże wysokość stypendium doktoranckiego z wysokością wynagrodzenia profesora. Wprawdzie dopuszcza ona możliwość swobodnego kształtowania wysokości tego stypendium (ponieważ określa jedynie dolną jego granicę), jednak przedstawiciele środowisk doktoranckich podnoszą, że podwyższanie kwoty stypendium ponad minimalny zakres wymagany ustawą nie jest praktykowane przez rektorów uczelni wyższych. W opinii doktorantów zaplanowany 5 proc. wzrost wydatków na uczelnie wyższe niestety nie wpłynie w żaden sposób na wzrost stypendiów doktoranckich. Żeby do tego doszło, konieczna jest zmiana rozporządzenia w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora uczelni publicznej. Konieczność podwyższenia stypendiów doktoranckich wynika ze stale wzrastających kosztów utrzymania. Podwyżka, której domagają się środowiska doktoranckie, ma być jedynie swoistą waloryzacją przysługującego im świadczenia. Pozwoli im ona jedynie na utrzymanie siły nabywczej stypendiów na dotychczasowym poziomie. Wobec powyższego zwracam się o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Czy planuje Pan zmianę rozporządzenia w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora uczelni publicznej, co zapewniłoby waloryzację stypendiów doktoranckich od dnia 1 stycznia 2025 roku? Czy w budżecie na rok 2025 r. zaplanowano podwyżki stypendiów doktoranckich? Jeżeli tak, to na jakim poziomie? Czy resort dysponuje analizami wpływu braku podwyższenia stypendiów doktoranckich na konkurencyjność kształcenia doktorantów na uczelniach publicznych w stosunku do kształcenia na uczelniach prywatnych? Jeżeli tak, proszę o ich przedstawienie. Proszę również o udostępnienie informacji na temat prognozowanej liczby doktorantów na uczelniach publicznych w najbliższych 5 latach. Z poważaniem dr Anita Kucharska-Dziedzic Posłanka na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie podwyżki stypendiów doktoranckich Odpowiedź na interpelację nr 6811 w sprawie podwyżki stypendiów doktoranckich Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Maciej Gdula Warszawa, 26-12-2024 Szanowna Pani Poseł, w odpowiedzi na interpelację, odnosząc się do kwestii zmiany rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2018 r. w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1407), pragnę poinformować, że obecnie nie toczą się prace legislacyjne w tym kierunku. Wydanie rozporządzenia podwyższającego minimalne wynagrodzenie zasadnicze profesora w uczelni publicznej jest uwarunkowane zapewnieniem odpowiedniego finansowania tego przedsięwzięcia z budżetu państwa. Należy zwrócić uwagę, że skutki finansowe zmiany rozporządzenia występowałyby nie tylko w części budżetowej 28 – nauka i szkolnictwo wyższe, której dysponentem jest Minister Nauki, ale również w budżetach wszystkich innych ministrów nadzorujących uczelnie, będących dysponentami części budżetowych odpowiednio: cz. 21 – gospodarka morska – w odniesieniu do uczelni morskich, cz. 24 – kultura i ochrona dziedzictwa narodowego – w odniesieniu do uczelni artystycznych, cz. 29 – obrona narodowa – w odniesieniu do uczelni wojskowych, cz. 37 – sprawiedliwość oraz cz. 42 – sprawy wewnętrzne – w odniesieniu do uczelni służb państwowych, cz. 46 – zdrowie – w odniesieniu do uczelni medycznych. Zgodnie z obecnie procedowanym w Senacie RP projektem ustawy budżetowej na rok 2025 , wydatki zaplanowane w części 28 – Szkolnictwo wyższe i nauka (z wyłączeniem budżetu środków europejskich) wynoszą 33.014.319 tys. zł, co stanowi realny wzrost nakładów na ten cel w porównaniu do nowelizacji ustawy budżetowej na 2024 r. o 5,08%. W projekcie został uwzględniony wzrost nakładów pozwalający na zwiększenie wynagrodzeń pracowników uczelni publicznych średnio o 5%, celem utrzymania siły nabywczej wynagrodzeń. Ponadto, 26 listopada 2024 r. premier Donald Tusk zdecydował o przeznaczeniu jeszcze w 2024 r. kwoty 1,5 mld zł w formie skarbowych papierów wartościowych na dofinansowanie Uczelni nadzorowanych przez Ministra Nauki, w tym realizację przez te podmioty inwestycji strategicznych. Równocześnie – w trosce o wyrównanie szans i nadrobienie wieloletnich zaległości – Minister Nauki podjął kluczową decyzję dotyczącą Polskiej Akademii Nauk, tj. komunikatem z 16 grudnia 2024 r. ogłosił przyznanie środków finansowych w formie jednorazowego zwiększenia subwencji instytutom naukowym PAN. Łączna kwota wyasygnowana na ten cel wyniosła 100 mln złotych. Należy również pokreślić, że wskazane w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571), zwanej dalej „ustawą”, stawki wynagrodzenia zasadniczego określają wyłącznie wartości minimalne w odniesieniu do poszczególnych stanowisk nauczycieli akademickich. Analogicznie, w przypadku pracowników niebędących nauczycielami akademickimi – wartość minimalną wynagrodzenia określa ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, wraz z aktami wykonawczymi. Tymczasem ustawowa autonomia uczelni obejmuje również politykę kadrowo-płacową, co oznacza możliwość samodzielnego kształtowania siatki płac na poszczególnych stanowiskach z uwzględnieniem wartości minimalnych określonych w ww. przepisach. Z powyższego wynika, że w ramach posiadanych zasobów, uczelnie mogą ustalać wartości wynagrodzeń swoich pracowników na poziomie wyższym i dokonywać wewnętrznych regulacji, w tym podwyżek grupowych i indywidualnych. Pozwolę sobie również przekazać, że szkoły doktorskie są formą kształcenia doktorantów, która zastąpiła dotychczasowe studia doktoranckie. Szkoły doktorskie rozpoczęły działalność z dniem 1 października 2019 r. i są prowadzone na podstawie ustawy. W wyniku tej reformy systemu kształcenia doktorantów wprowadzono powszechny system stypendialny dla doktorantów, zakładający wypłacanie stypendium każdemu doktorantowi nieposiadającemu stopnia doktora przez 4 letni okres kształcenia w minimalnej wysokości gwarantowanej ustawą. Zmiana ta w istotny sposób poprawiła status materialny doktorantów. Doktoranci kształcący się w szkołach doktorskich mają ponadto prawo do korzystania przez okres kształcenia (4 lata) z preferencyjnego kredytu studenckiego z dopłatami do oprocentowania z budżetu państwa oraz korzystnymi warunkami zaciągania kredytu oraz jego spłaty. Jednocześnie została zachowana także możliwość ubiegania się doktoranta o środki z programów grantowych, a także z programów stypendialnych oferowanych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne i prawne. Doktoranci mają również prawo ubiegania się o stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców. Zwracam ponadto uwagę, iż określona w art. 209 ust. 4 ustawy wysokość stypendium doktoranckiego ma charakter minimalny. Podmiot prowadzący szkołę doktorską może ustalić stawki tych stypendiów na poziomie wyższym. Wskazuję również, iż ustawa przewiduje wypłatę stypendium doktoranckiego w czasie zawieszenia kształcenia doktoranta na okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego oraz urlopu rodzicielskiego, określonych w Kodeksie pracy. A okresu wypłaty w takim przypadku nie wlicza się do łącznego 4 letniego okresu pobierania stypendium doktoranckiego. Ponadto wskażę, iż doktorant posiadający orzeczenie o niepełnosprawności otrzymuje stypendium doktoranckie w wysokości zwiększonej o 30% kwoty stypendium otrzymywanego przed oceną śródokresową. Rozporządzenie Ministra Nauki z dnia 15 lutego 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej (Dz. U. poz. 235), podniosło wysokość wynagrodzenia profesora do kwoty 9370 zł, zwiększając je o 2160 zł, co stanowi wzrost tego wynagrodzenia o 30%. Wraz ze wzrostem minimalnego wynagrodzenia profesora wzrastają wynagrodzenia i świadczenia w całym systemie szkolnictwa wyższego i nauki, których wysokość jest relacjonowana do wysokości wynagrodzenia profesora. Tym samym, wraz ze wzrostem wynagrodzenia profesora, wzrasta kwota miesięcznego stypendium doktoranckiego, przy czym jego wysokość wynosi co najmniej: 37% wynagrodzenia profesora – do miesiąca, w którym została przeprowadzona ocena śródokresowa (3466,9 zł); 57% wynagrodzenia profesora – po miesiącu, w którym została przeprowadzona ocena śródokresowa (5340,9 zł). Zwracam ponadto uwagę, że od 1 października 2023 r. weszły w życie przepisy znoszące zakaz zatrudnienia doktoranta jako nauczyciela akademickiego lub pracownika naukowego. Zmiana została wprowadzona ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1672, z późn. zm.) – w kontekście możliwości dodatkowego zabezpieczenia sytuacji materialnej doktorantów. Wyjaśniam również, że rekrutacja do szkół doktorskich prowadzonych przez uczelnie publiczne oraz uczelnie niepubliczne odbywa się na tych samych zasadach. Należy także zaznaczyć, że praktycznie większość szkół doktorskich prowadzonych jest przez uczelnie publiczne (instytuty naukowe PAN lub instytuty badawcze) – jedynie 10 uczelni niepublicznych kształci doktorantów (na łączną liczbę 163 szkół). Stosownie do regulacji art. 200 ust. 2 ustawy rekrutacja do szkoły doktorskiej odbywa się w drodze konkursu na zasadach określonych przez senat albo radę naukową. Wyjaśniam także, że stypendium doktoranckie przysługuje wszystkim doktorantom – nieposiadającym stopnia doktora przez czteroletni okres kształcenia – w szkołach doktorskich prowadzonych przez uprawnione podmioty, w tym uczelnie publiczne i niepubliczne. Wskazując ponownie na przepis art. 200 ust. 2 ustawy, wyjaśniam, że decyzje w sprawie przyjęć do szkoły doktorskiej, w tym o liczbie przyjmowanych osób, podejmują podmioty prowadzące szkoły doktorskie. Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki nie ma kompetencji w zakresie określania liczby doktorantów w szkołach doktorskich. Wymaga podkreślenia, że Ministerstwo korzysta na bieżąco z danych statystycznych przekazywanych w Systemie POL-on w zakresie kształcenia w szkołach doktorskich. Kształcenie w szkołach doktorskich, które zastąpiły studia doktoranckie, rozpoczęło się z dniem 1 października 2019 r. Proces kształcenia w szkole doktorskiej trwa od 6 do 8 semestrów. Oznacza to, że co do zasady pierwszy cykl kształcenia w 4 letniej szkole doktorskiej zakończył się 30 września 2023 r., drugi zaś – 30 września 2024 r. Obecnie mamy stały poziom rekrutacji do szkół doktorskich na poziomie ok. 4 tysięcy doktorantów rocznie. Będziemy prowadzić analizy pod kątem możliwości zwiększenia liczby doktorantów oraz promowania wyboru tej ścieżki rozwoju naukowego. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Nauki Maciej Gdula Podsekretarz Stanu