Interpelacja w sprawie przepisów w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych, które negatywnie oddziaływują na prowadzenie działalności gospodarczej przez polskich przedsiębiorców

Interpelacja w sprawie przepisów w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych, które negatywnie oddziaływują na prowadzenie działalności gospodarczej przez polskich przedsiębiorców Interpelacja nr 6768 do ministra finansów w sprawie przepisów w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych, które negatywnie oddziaływują na prowadzenie działalności gospodarczej przez polskich przedsiębiorców Zgłaszający: Jarosław Urbaniak, Janusz Cichoń, Tomasz Kostuś, Marek Krząkała, Alicja Łuczak, Krzysztof Piątkowski Data wpływu: 02-12-2024 Szanowny Panie Ministrze, od 1 stycznia 2018 roku rozpoczęło się obowiązywanie nowych regulacji prawnych dotyczących ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej u.p.d.o.f.) oraz innych ustaw, w tym również ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej u.p.d.o.p.). Powodem interpelacji jest w szczególności aktualne brzmienie art. 23 ust. 1 pkt 45a lit. a u.p.d.o.f. Zmiana skutkowała utratą przez przedsiębiorców przysługującego im uprzednio (tj. do dnia 31 grudnia 2017 r.) uprawnienia do potraktowania jako koszt uzyskania przychodów wartości odpisów amortyzacyjnych od środków trwałych (jak również wartości niematerialnych i prawnych), które podatnik otrzymał w wyniku zawartej umowy darowizny (spadkobrania), w której występował w roli obdarowanego (spadkobiercy), a darczyńcą (spadkodawcy) w większości przypadków był bliski mu członek rodziny. Z uwagi na brak przepisów przejściowych nowelizacja nie precyzuje skutków prawnych mających zastosowanie do tych przedsiębiorców, którzy już amortyzowali dany składnik w oparciu o przepisy obowiązujące przed nowelizacją. Powyższe skutkuje zaniepokojeniem polskich przedsiębiorców, właścicieli małych firm, głównie o rodzinnym charakterze, którzy prowadzą działalność gospodarczą w oparciu o polski kapitał, nierzadko wypracowany w toku wielu lat prowadzenia i rozwijania swoich produktów i usług. Podatnicy nie mają jednoznacznych danych pozwalających na ocenę, czy odpisy amortyzacyjne od środków trwałych/wartości niematerialnych i prawnych nabytych w drodze darowizny czy spadku do dnia 31 grudnia 2017 r. mogą być po dniu 1 stycznia 2018 r. amortyzowane, a wartość odpisów amortyzacyjnych może być uznawana za podatkowy koszt uzyskania przychodów. Opisana powyżej sytuacja ma niewątpliwie negatywny wpływ na funkcjonowanie polskiej gospodarki i nastroje przedsiębiorców. Tym bardziej, jeżeli weźmiemy pod uwagę fakt, że mowa jest o grupie przedsiębiorców, na których spoczywa główny ciężar tworzenia nowych miejsc pracy oraz wytwarzania polskiego PKB. Wskazuje się, w zależności od źródeł, że działalność mikro-, małych i średnich firm odpowiada za ponad połowę wytwarzanego PKB. Warto wspomnieć, że wspomniane przesunięcia majątkowe w obrębie rodziny wynikają nierzadko ze zmian generacyjnych, potrzeby zapewnienia kontynuacji działalności gospodarczej przez młodsze pokolenie, np. w oparciu o składniki majątku służące działalności produkcyjnej, usługowej lub wytwórczej, a przekazane w drodze umowy darowizny. Istotne jest w mojej ocenie, aby wspomniane procesy odbywały się w sposób przewidywalny, a polscy przedsiębiorcy mogli korzystać z pewności prawa i w takich warunkach prowadzić swoje przedsiębiorstwa. Aby ten postulat został spełniony, niezbędne jest odpowiednie podejście organów podatkowych przy stosowaniu norm prawnych. Umowy darowizny składników majątku (jak też ich otrzymanie w drodze spadkobrania) pomiędzy najbliższymi wynikają z ich stosunków rodzinnych i są to czynności prawne typowe dla tych stosunków, a więc powinny się one spotykać z racjonalnym podejściem i zrozumieniem organów podatkowych. Tymczasem z przeprowadzonych przeze mnie spotkań z małymi przedsiębiorcami wynika, że organy podatkowe w prowadzonych kontrolach/postępowaniach podatkowych kwestionują dotychczasowe prawo podatników do dokonywania zaliczenia wartości odpisów amortyzacyjnych dokonanych po 1 stycznia 2018 r. do kosztów uzyskania przychodów, jeżeli dotyczą one składników majątku otrzymanych w drodze umowy darowizny i amortyzowanych przed zmianą stanu prawnego. W uzasadnieniu takiego podejścia organy te powołują się na omawianą nowelizację. Jest to dla przedsiębiorców sytuacja niezrozumiała tym bardziej, jeżeli weźmiemy pod uwagę fakt, że podejście organów podatkowych jest całkowicie różne od stanowiska organów publicznych prezentowanego niedługo po wejściu w życie przepisów budzących wątpliwości, które było dla podatników jednoznacznie korzystne i do którego się zastosowali w zaufaniu do organów państwa. Tytułem przykładu wskazuję na komunikaty prasowe ministra finansów z 2018 roku, w których wskazywano, że jeżeli miało miejsce nabycie środków trwałych/wartości niematerialnych i prawnych przed dniem 1 stycznia 2018 r., to możliwa jest ich amortyzacja na dotychczasowych zasadach, pomimo zmiany obowiązujących przepisów. Powoływano się przy tym na zasadę ochrony praw nabytych wynikającą z Konstytucji RP. Wskazywano, że odmienne podejście skutkowałoby naruszeniem tej zasady (zob. Dziennik Gazeta Prawna, Amortyzacja darowizny sprzed 2018 r. dla przedsiębiorcy: Obdarowani przed laty zachowują preferencję, 16 lipca 2018 r., źródło: https://podatki.gazetaprawna.pl/artykuly/1177012,amortyzacja-darowizny-sprzed-2018-r-dla-przedsiebiorcy.html). Wydane zostały także liczne interpretacje dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, potwierdzające dopuszczalność amortyzacji na zasadach uprzednio obowiązujących, których wydanie złożyło się na ukształtowanie utrwalonej praktyki interpretacyjnej unormowanej w art. 14n § 4 pkt 2 i § 5 Ordynacji podatkowej (por. interpretacja z 3 sierpnia 2018 r., znak 0113-KDIPT2-1.4011.189.2018.4.MD, interpretacja z 7 września 2018 r., znak 0114-KDIP3-1.4011.397.2018.1.KS i inne). Wydawane interpretacje nie zawierały odmiennych ocen i prezentowały stanowisko jednolite, a ich stan faktyczny odpowiadał temu, w którym znaleźli się podatnicy. Brak stabilności prawnej dotykający przedsiębiorców, charakter rozbieżności oraz wzajemnie wykluczające się podejście organów publicznych do omawianego zjawiska przemawiają za pilną potrzebą działań. Ich skutkiem powinno być w mojej ocenie wypracowanie takiego sposobu stosowania prawa przez organy podatkowe, które będzie uwzględniało utrwaloną praktykę interpretacyjną oraz elementarne zasady wynikające z Konstytucji RP, na które minister finansów również powoływał się w komunikatach prasowych. To z zasad konstytucyjnych wynika ochrona przedsiębiorców (w szczególności zasady ochrony praw nabytych, zasady ochrony interesów w toku, zasady pewności prawa czy zasady respektowania utrwalonej praktyki interpretacyjnej). Stanowią one gwarancje, że podatnicy nie będą zaskakiwani i zyskają pewność, że ich decyzje gospodarcze wywołujące skutki na przestrzeni dłuższego okresu czasu nie narażą ich na negatywne działanie organów podatkowych wynikające ze zmiany przepisów. Omawiane zjawisko ma niewątpliwie doniosłe znaczenie społeczne. Proszę więc o odpowiedź na pytanie: Czy minister finansów planuje wydanie wytycznych adresowanych do organów podatkowych zapewniających ujednolicenie stosowania przez te organy przepisów wywołujących kontrowersje, w zgodzie z zasadami konstytucyjnej ochrony praw nabytych, ochrony interesów w toku oraz respektowania utrwalonej praktyki interpretacyjnej? Pragnę jeszcze dodać, że w dniu 22 sierpnia 2024 r. w sprawie o sygnaturze I SA/Po 299/24 WSA w Poznaniu powziął istotną wątpliwość co do zgodności z Konstytucją RP art. 23 ust. 1 pkt 45 lit. a ustawy o PIT w brzmieniu po nowelizacji obowiązującej od 1 stycznia 2018 roku i skierował pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego. W następstwie powyższego zapytania 21.11.2024 roku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zakaz amortyzowania składników majątkowych nabytych w darowiźnie jest niezgodny z ustawą zasadniczą (sygn. P 11/24).