Interpelacja w sprawie coraz częstszych przypadków raka jądra u coraz młodszych mężczyzn i rozważenia możliwości wdrożenia we współpracy z Ministerstwem Zdrowia i Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego profilaktyki za pomocą programów edukacyjnych i kampanii społecznych

Interpelacja w sprawie coraz częstszych przypadków raka jądra u coraz młodszych mężczyzn i rozważenia możliwości wdrożenia we współpracy z Ministerstwem Zdrowia i Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego profilaktyki za pomocą programów edukacyjnych i kampanii społecznych Interpelacja nr 6674 do ministra edukacji, ministra zdrowia w sprawie coraz częstszych przypadków raka jądra u coraz młodszych mężczyzn i rozważenia możliwości wdrożenia we współpracy z Ministerstwem Zdrowia i Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego profilaktyki za pomocą programów edukacyjnych i kampanii społecznych Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka Data wpływu: 28-11-2024 Szanowna Pani Minister! Przez wiele lat obserwowana była w Polsce wśród mężczyzn mniejsza świadomość w kwestiach zdrowotnych i niższa gotowość na poddawane się okresowym badaniom profilaktycznym, co nie jest zjawiskiem pożądanym. I jakkolwiek trend ten w przypadku ustawicznego wzrostu świadomości i zachowań prozdrowotnych u mężczyzn wzrasta, o tyle ich chęć do poddawania się badaniom profilaktycznym maleje. Młodzi zwłaszcza mężczyźni mają obecnie dostęp do wiedzy o swoim zdrowiu i widzimy – zwłaszcza w mediach – jak wiele mówią o zdrowym odżywianiu, o konieczności regularnych ćwiczeń gimnastycznych, o szkodliwym wpływie otyłości na organizm, jednak jeśli chodzi o badania profilaktyczne, wygląda to bardzo źle. Okazuje się, że Polacy korzystają z badań profilaktycznych aż 12 razy rzadziej niż Polki, co skutkuje u nich wykrywalnością często niebezpiecznych zmian już zbyt późno, by podjąć efektywne leczenie. Kwestia ta wygląda bardzo niepokojąco w przypadku profilaktyki raka jądra, okazuje się bowiem, że jest to typ nowotworu, który szczególnie „upodobał” sobie młodych i wysportowanych mężczyzn, którzy regularnie odwiedzają siłownie, stosują diety, dbają o prawidłowe BMI i innych problemów ze zdrowiem zasadniczo nie mają. Niestety, jak wskazują badania, nadal główną motywacją do wykonania badań profilaktycznych jest strach, a nie świadomość konieczności działania, zanim nastąpi problem. Taka reakcja często wynika z niewiedzy, braku edukacji zdrowotnej lub zwykłego unikania myśli o potencjalnym zagrożeniu. Dopiero zetknięcie się z realnym przypadkiem choroby skłania mężczyzn do zastanowienia się nad sobą. Okazuje się, że grupą najbardziej narażoną na występowanie tego typu nowotworu są mężczyźni w wieku od 15 do 40 lat – ten fakt lekarze uznają za bardzo niepokojący trend, gdyż wiek ten znacząco się obniżył w ostatnich latach. Z raportu opracowanego przez Enel-Med wynika, że w ciągu ostatnich 4 lat (2020-2024) liczba wykonanych USG jąder wśród Polaków wzrosła o 84 proc. Również badanie PSA całkowity, służące wykrywaniu raka prostaty, zyskało na popularności ponaddwukrotnie, jednakże jest to ciągle zbyt mało, by mówić o rewolucji w zmianie myślenia. Ten jakkolwiek pozytywny trend pokazuje, że konsekwentne podnoszenie świadomości ma sens, ale cały czas potrzeba edukacji, by przekonać tych, którzy nadal lekceważą profilaktykę, tym bardziej że badania, które są kluczowe w diagnostyce raka jąder, są szybkie i bezbolesne. Trzeba zatem niezwłocznie, już na etapie szkoły średniej, a najpóźniej studiów wyższych, zacząć uświadamiać młodych mężczyzn o konieczności samobadania, które jest banalnie proste, a pozwala wykryć zmiany na wczesnym etapie. Tak jak kobieta powinna, dbając o własne zdrowie, w 7. dniu cyklu wykonywać regularne samobadanie piersi, tak mężczyźni również powinni rozwinąć ten pożyteczny nawyk w przypadku swoich narządów płciowych. Z uwagi na przedstawione powyżej informacje zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na postawione poniżej pytania: Czy ministerstwo uważa za zasadne, by wraz z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego i Ministerstwem Edukacji Narodowej wdrożyć i upowszechnić w szkołach średnich i wyższych wiedzę o istocie profilaktyki raka jądra, a także przestrzec młodych mężczyzn, że ten typ nowotworu nie zależy ani od wieku mężczyzn, ani od statusu społecznego, ani zdrowego trybu życia? Jeśli tak, jaka byłaby forma upowszechniania tej wiedzy i termin realizacji? Jeśli nie, proszę o informację dotyczącą własnych propozycji dotyczących ewentualnych kampanii społecznych odnoszących się do omawianego tematu.

Odpowiedź na interpelację w sprawie coraz częstszych przypadków raka jądra u coraz młodszych mężczyzn i rozważenia możliwości wdrożenia we współpracy z Ministerstwem Zdrowia i Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego profilaktyki za pomocą programów edukacyjnych i kampanii społecznych Odpowiedź na interpelację nr 6674 w sprawie coraz częstszych przypadków raka jądra u coraz młodszych mężczyzn i rozważenia możliwości wdrożenia we współpracy z Ministerstwem Zdrowia i Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego profilaktyki za pomocą programów edukacyjnych i kampanii społecznych Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz Warszawa, 20-12-2024 Szanowna Pani Poseł i Szanowny Panie Pośle, najważniejszym celem kształcenia jest umożliwienie integralnego rozwoju biologicznego, poznawczego, emocjonalnego i społecznego ucznia i uczennicy. Ważną rolę w tym zakresie odgrywa edukacja zdrowotna, która przez kształtowanie postaw prozdrowotnych uczniów, wdraża ich do zachowań higienicznych, bezpiecznych dla zdrowia własnego oraz innych osób. Zgodnie z obowiązującą podstawą programową [1] , uczniowie zdobywają wiadomości i umiejętności przygotowujące ich do prowadzenia zdrowego trybu życia i dbałości o zdrowie na wszystkich etapach edukacyjnych, z wychowaniem przedszkolnym włącznie. Wymagania z zakresu edukacji zdrowotnej występują nie tylko w przyrodzie i biologii, lecz w wielu obszarach i przedmiotach, tworząc tym samym szerokie spectrum zagadnień wywodzących się z różnych dziedzin nauki. Wymienić należy zatem takie obszary edukacyjne (w edukacji wczesnoszkolnej) i przedmioty (w kl. IV-VIII i szkołach ponadpodstawowych), jak: fizyczny obszar rozwoju dziecka, poznawczy obszar rozwoju dziecka, edukacja przyrodnicza, geografia, wychowanie fizyczne, edukacja dla bezpieczeństwa czy etyka. O zdrowiu uczniowie rozmawiają także na zajęciach edukacji językowej i języka obcego, a także na zajęciach z wychowawcą – realizowanych we wszystkich oddziałach i typach szkół na wszystkich etapach edukacyjnych. Treści nauczania dotyczące zapobiegania chorobom nowotworowym są uwzględnione przede wszystkim w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych w wymaganiach szczegółowych przedmiotu biologia. Głównym celem kształcenia biologicznego jest pogłębienie wiedzy dotyczącej budowy i funkcjonowania organizmu człowieka. W ramach działu Pogłębianie znajomości uwarunkowań zdrowia człowieka , uczeń np. planuje działania prozdrowotne; rozumie znaczenie badań profilaktycznych i rozpoznaje sytuacje wymagające konsultacji lekarskiej; rozumie znaczenie poradnictwa genetycznego i transplantologii; dostrzega znaczenie osiągnięć współczesnej nauki w profilaktyce zdrowia. W ramach działu Rozmnażanie i rozwój uczeń np. przedstawia budowę i funkcje narządów układu rozrodczego męskiego i żeńskiego; przedstawia wybrane choroby układu rozrodczego (rak szyjki macicy, rak jądra, rak jajnika, przerost gruczołu krokowego) oraz znaczenie ich wczesnej diagnostyki, przedstawia wybrane choroby przenoszone drogą płciową (kiła, rzeżączka, chlamydioza, rzęsistkowica, zakażenia HPV, grzybice narządów płciowych) oraz sposoby ich profilaktyki. W ramach działu Genetyka klasyczna , uczeń przedstawia transformację nowotworową komórek jako następstwo mutacji w obrębie genów kodujących białka regulujące cykl komórkowy oraz odpowiedzialne za naprawę DNA. Na lekcjach m.in. biologii uczniowie uczą się posługiwania się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych. Uczeń np. wykorzystuje różnorodne źródła i metody pozyskiwania informacji; odróżnia wiedzę potoczną od uzyskanej metodami naukowymi; odróżnia fakty od opinii – również w zakresie związanym z chorobami nowotworowymi. Nauczanie biologii w szkołach – w sposób dostosowany do wieku i możliwości uczniów - powinno służyć w szczególności pogłębieniu wiedzy dotyczącej organizmu człowieka, aby uczeń kończący edukację biologiczną był świadomy budowy i funkcji swojego organizmu. Duży nacisk należy położyć na edukację prozdrowotną – kształtowanie u młodego człowieka świadomości konieczności dbania o zdrowie własne i innych. Należy zwrócić uwagę na rozwijanie postaw sprzyjających zdrowiu, tj. racjonalne żywienie, odpowiednią aktywność fizyczną, dbałość o higienę, poddawanie się okresowym badaniom stanu zdrowia, umiejętne radzenie sobie ze stresem, a także na fakt znacznego wydłużania się czasu życia człowieka, co implikuje szereg aspektów życia biologicznego oraz społecznego człowieka. Ważnym elementem edukacji zdrowotnej jest zdrowie psychospołeczne oraz przygotowanie uczniów do życia w szybko zmieniającym się środowisku, a także świadomość znaczenia badań diagnostycznych w profilaktyce różnych chorób, w tym nowotworowych. W świetle pogarszających się wskaźników zdrowia całej populacji, istotne są systemowe działania edukacyjne, mające na celu rozwijanie umiejętności troski o holistycznie rozumiane zdrowie. Edukacja zdrowotna to wieloetapowy, wielopłaszczyznowy i interdyscyplinarny proces prowadzący do budowania tzw. „alfabetyzmu zdrowotnego”, czyli wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych pozwalających na trafne rozpoznawanie potrzeb zdrowotnych własnych i otoczenia oraz podejmowania odpowiednich działań naprawczych czy profilaktycznych. Dlatego, szkoła pełni w działaniach związanych z edukacją zdrowotną, w tym profilaktyką, szczególną rolę. Nauczyciele, wspierając w tym zakresie obowiązki rodziców, powinni zmierzać do tego, aby uczniowie rozwijali świadomość zdrowia i kompetencje, niezbędne do utrzymania zdrowia fizycznego, psychicznego, społecznego i seksualnego, w tym w szczególności poprzez aktywność fizyczną, zdrowe odżywianie, higienę osobistą i sen, redukowanie stresu, budowanie pozytywnych relacji społecznych, rodzinnych i partnerskich, unikanie zagrożeń i zachowań ryzykownych oraz dbałość o zdrowe i bezpieczne środowisko życia. Kluczowe jest tu wykorzystanie aktualnej wiedzy opartej na dowodach naukowych oraz wieloletnich doświadczeń z realizacji edukacji i profilaktyki zdrowotnej w Polsce oraz z innych krajów. Mając powyższe na uwadze, w zgodnej ocenie Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Sportu i Turystyki konieczne jest zapewnienie wszystkim uczniom, na odpowiednim etapie edukacji, dostępu do rzetelnej wiedzy na temat szeroko rozumianego zdrowia, w tym profilaktyki, realizowanej w formie odrębnego, obowiązkowego i holistycznie ujmującego problematykę zdrowia przedmiotu, którego celem będzie również kształtowanie postaw i umiejętności w zakresie systematycznego monitorowania zdrowia i stosowania podstawowej profilaktyki zdrowotnej. Stąd zaproponowana w projektach obecnie procedowanych rozporządzeń Ministra Edukacji podstawa programowa nowego przedmiotu – edukacja zdrowotna (planowa do wdrożenia od 1 września 2025 r. w kl. IV-VIII szkoły podstawowej oraz w szkołach ponadpodstawowych) zakłada, że głównym celem przedmiotu jest kształtowanie kompetencji uczniów związanych z całożyciową dbałością o zdrowie oraz budowanie potencjału zdrowotnego własnego i otoczenia. Wymagania ogólne podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna obejmują rozumienie powiązań między różnymi aspektami zdrowia i czynnikami na nie wpływającymi, zainteresowanie zdrowiem własnym i otoczenia oraz zaangażowanie w zdrowy styl życia. Zgodnie z założeniami podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna – zdrowie jest wartością, o którą należy dbać zarówno w wymiarze fizycznym, psychicznym, seksualnym, społecznym i środowiskowym na wszystkich etapach życia. Przedmiot edukacja zdrowotna w zaproponowanej formule charakteryzuje się interdyscyplinarnym charakterem, łącząc elementy nauk: o zdrowiu, medycznych, społecznych, humanistycznych, przyrodniczych i ścisłych. Podstawa programowa edukacji zdrowotnej została przygotowana z uwzględnieniem wieku i rozwoju psychofizycznego uczniów, którzy będą go realizować. Aby edukacja zdrowotna mogła być skuteczna i spełniała swoją prewencyjną funkcję istotne jest, aby odpowiednie dla danej grupy wiekowej treści pojawiały się przed wystąpieniem sytuacji, w której będą potrzebne. W szkole podstawowej przedmiot edukacja zdrowotna ma realizować następujące cele kształcenia: 1. Podejmowanie działań wspierających zdrowie we wszystkich jego wymiarach na wszystkich etapach życia. Uczeń jest gotowy do podejmowania działań dotyczących sposobów zachowania, dbania i poprawy zdrowia we wszystkich jego wymiarach (tj. fizycznym, psychicznym, społecznym, seksualnym i środowiskowym), oraz do dbałości o bezpieczeństwo zdrowotne własne i innych osób. 2. Rozumienie i akceptacja przemian oraz procesów zachodzących w ludzkim ciele na wszystkich etapach życia. Uczeń zna i rozumie proste pojęcia z zakresu zdrowia oraz zależności wybranych zjawisk i procesów zachodzących w ciele człowieka, w tym chorób i niepełnosprawności. Jest gotów do akceptowania zmian zachodzących w ciele człowieka. 3. Odpowiedzialne pełnienie ról społecznych i budowanie relacji opartych na wartości zdrowia, godności, szacunku i tolerancji na wszystkich etapach życia. Uczeń zna i rozumie zasady funkcjonowania w różnych grupach społecznych oraz podstawowe obowiązki człowieka wobec rodziny i społeczności lokalnej. Postępuje z akceptacją i szacunkiem wobec siebie i innych osób. Dostrzega potrzeby innych osób i reaguje na nie. 4. Monitorowanie własnego stanu zdrowia we wszystkich jego wymiarach na wszystkich etapach życia. Uczeń potrafi obserwować swój stan zdrowia w różnych sytuacjach, w tym z wykorzystaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych. Potrafi odbierać ze zrozumieniem komunikaty dotyczące swojego stanu zdrowia. Rozumie konsekwencje braku dbania o zdrowie. 5. Rozumienie czynników wpływających na zdrowie we wszystkich jego wymiarach. Uczeń potrafi dostrzegać czynniki pozytywnie i negatywnie wpływające na zdrowie we wszystkich jego wymiarach (tj. fizycznym, psychicznym, społecznym, seksualnym, środowiskowym). Na lekcjach tego przedmiotu uczniowie będą kształtować i rozwijanie następujące umiejętności: Realizowanie działań wpływających na utrzymanie, poprawę i ochronę zdrowia. Rozpoznawanie i reagowanie na sytuacje zagrażające życiu i zdrowiu. Budowanie pozytywnego wizerunku siebie i innych osób oraz podtrzymywanie zdrowych relacji interpersonalnych. Promowanie w swoim otoczeniu postaw opartych na zdrowym stylu życia. Monitorowanie aktualnego stanu zdrowia we wszystkich jego wymiarach. Poszukiwanie, weryfikowanie i analizowanie informacji w zakresie własnego zdrowia i czynników na nie wpływających. Niewątpliwie ważne są wspólne inicjatywy służące zachęceniu uczniów do popularyzowania profilaktyki za pomocą programów edukacyjnych i kampanii społecznych. W ramach współpracy międzyresortowej, Minister Edukacji jest członkiem Zespołu działającego przy ministrze właściwym do spraw zdrowia w zakresie Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020-2030. Narodowa Strategia Onkologiczna realizuje kierunki rozwoju systemu opieki zdrowotnej w zakresie onkologii, wskazując na 5 obszarów, które są kluczowe dla odwrócenia niekorzystnych trendów epidemiologicznych, poprawy skuteczności terapii onkologicznych i dostosowania rozwiązań systemowych do potrzeb pacjentów z chorobą nowotworową. Wśród obszarów można wyróżnić Inwestycje w edukację – prewencja pierwotna – styl życia , w którym Ministerstwo Zdrowia we współpracy m.in. z Ministrem Edukacji realizuje działania jak uczyć dzieci, młodzież i dorosłych Polaków, aby świadomie dbali o swoje zdrowie, by ograniczać ryzyko zachorowania na nowotwór. Narodowa Strategia Onkologiczna przewidywała także realizację przez Ministra Edukacji we współpracy z Ministrem Zdrowia działania nr 2. Poprawa świadomości dzieci i młodzieży w zakresie wpływu postaw prozdrowotnych na choroby nowotworowe. W ramach poddziałania 2.2. zrealizowano już zamówienie publiczne, którego przedmiotem było przygotowanie materiałów dla uczniów i nauczycieli klas 4-8 szkół podstawowych, uczniów i nauczycieli klas 1-3 szkół ponadpodstawowych oraz przeprowadzenie pilotażu w ramach działań edukacyjnych na rzecz profilaktyki przeciwnowotworowej i kształtowania postaw prozdrowotnych w zakresie szkolnej edukacji zdrowotnej i promocji zdrowego stylu życia. Materiały zostały przygotowane w 8 obszarach, wśród nich znalazły się scenariusze lekcji, publikacje dla uczniów, konspekty i scenariusze zajęć dla nauczycieli, poradnik dla nauczycieli i pomoce dydaktyczne. Ponadto Minister Zdrowia prowadzi już szeroką kampanię Planuje Długie Życie w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej. Ministerstwo Edukacji Narodowej, w ramach zespołu działającego przy ministrze właściwym do spraw zdrowia w zakresie Narodowej Strategii Onkologicznej może zarekomendować zasadność podjęcia działań na rzecz profilaktyki raka jądra. Ponadto, w ramach propagowania profilaktyki nowotworowej, Minister Edukacji udzielił patronatu honorowego dla m.in. przedsięwzięć: Wystawa "NOWOTWÓRCZOŚĆ – na styku nauki i sztuki", której celem była edukacja i propagowanie wiedzy na temat nowotworów głównie w kontekście oswajania choroby nowotworowej przez pokazanie warstwy wizualnej choroby; VIII Międzynarodowa Onkologiczna Konferencja Naukowa pn. „Choroby nowotworowe wyzwaniem dla systemu ochrony zdrowia i nauki”, której celem była aktualizacja wiedzy z zakresu chorób nowotworowych oraz wymiana doświadczeń dotyczących badań oraz pielęgnowania, leczenia i opieki paliatywnej pacjentów z chorobą nowotworową. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Paulina Piechna-Więckiewicz Podsekretarz Stanu [1] Podstawę programową dla przedszkoli i szkół podstawowych reguluje rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. poz. 356, z późn. zm.); w szkołach ponadpodstawowych stosuje się podstawę programową określoną w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. poz. 467, z późn. zm.).