Interpelacja w sprawie waloryzacji stypendiów doktoranckich

Interpelacja w sprawie waloryzacji stypendiów doktoranckich Interpelacja nr 6668 do ministra nauki w sprawie waloryzacji stypendiów doktoranckich Zgłaszający: Krzysztof Piątkowski Data wpływu: 27-11-2024 Szanowny Panie Ministrze, zgodnie z informacjami zawartymi w artykule opublikowanym przez Dziennik Gazetę Prawną w budżecie państwa na 2025 rok przewidziano wzrost wydatków na szkolnictwo wyższe o 5%, co odpowiada wskaźnikowi inflacji. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zapowiedziało, że te środki mają być przeznaczone na podwyżki wynagrodzeń na uczelniach. Jednak ministerstwo odmówiło przygotowania nowelizacji rozporządzenia w sprawie minimalnego wynagrodzenia zasadniczego profesora, od którego wyliczane są stypendia doktoranckie. W efekcie te stypendia, mimo wcześniejszych zapowiedzi, pozostaną na dotychczasowym poziomie, co oznacza brak ich waloryzacji od 1 stycznia 2025 roku. Brak waloryzacji stypendiów doktoranckich spowoduje obniżenie ich realnej wartości w warunkach wysokiej inflacji i rosnących kosztów życia, w tym czynszów w akademikach i kosztów energii. Praktyka polegająca na pozostawieniu decyzji o zwiększeniu stypendiów poszczególnym rektorom, jak podkreślają środowiska doktoranckie, jest w Polsce rzadkością i nie zapewnia realnej ochrony poziomu życia doktorantów. Obecny brak wsparcia dla tej grupy może wpłynąć negatywnie na zainteresowanie podjęciem studiów doktoranckich, co stanowi zagrożenie dla potencjału naukowego i gospodarczego kraju. W ostatnim czasie do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego wpłynęło aż dwadzieścia interpelacji dotyczących wynagrodzeń profesorów, a co za tym idzie – stypendiów doktoranckich. Zostały one złożone przez posłów niemal wszystkich ugrupowań politycznych, którzy pytali, na jaką podwyżkę stypendiów doktoranckich i wynagrodzeń na uczelniach mogą liczyć naukowcy, czy jest planowany wzrost subwencji na 2025 rok oraz czy możliwe jest szybsze wprowadzanie zmian w wynagrodzeniach, aby uniknąć opóźnień i konieczności wypłacania wyrównań w okolicach marca. Niestety, mimo licznych interpelacji i sygnałów podnoszonych przez środowiska naukowe i doktoranckie, ministerstwo nie podjęło działań zmierzających do realnej poprawy sytuacji. Brak odpowiedzi na te postulaty wzmacnia wrażenie, że problemy młodych naukowców nie znajdują miejsca w priorytetach ministerstwa, co może skutkować pogorszeniem kondycji polskiej nauki i dalszym spadkiem zainteresowania karierą akademicką. Szkolnictwo wyższe, w tym kształcenie doktorantów, jest fundamentem rozwoju technologicznego i intelektualnego Polski. Brak odpowiedniego wsparcia tej grupy może osłabić pozycję polskiej nauki w obliczu międzynarodowych wyzwań i kryzysów. Waloryzacja stypendiów doktoranckich jest niezbędnym krokiem, aby zapobiec ich realnemu spadkowi wartości i zapewnić młodym naukowcom godne warunki do rozwoju. W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania: Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego planuje dokonać waloryzacji stypendiów doktoranckich od 1 stycznia 2025 roku przez podniesienie minimalnego wynagrodzenia zasadniczego profesora w rozporządzeniu? Jeśli nie, jakie są powody rezygnacji z tej formy wsparcia? Czy ministerstwo rozważa zwiększenie środków przeznaczonych na szkolnictwo wyższe w przyszłym budżecie państwa ponad zaplanowany wzrost o 5%? Czy ministerstwo dostrzega problem związany z rosnącymi kosztami życia doktorantów, w szczególności ze wzrostem czynszów w akademikach i kosztów energii, i jakie kroki zamierza podjąć, aby poprawić ich sytuację? Jak ministerstwo ocenia wpływ braku waloryzacji stypendiów doktoranckich na motywację młodych naukowców do podejmowania studiów doktoranckich? Czy ministerstwo prowadzi dialog ze środowiskami doktoranckimi w celu wypracowania rozwiązań, które zapewnią utrzymanie realnej wartości stypendiów? Z poważaniem Krzysztof Piątkowski Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie waloryzacji stypendiów doktoranckich Odpowiedź na interpelację nr 6668 w sprawie waloryzacji stypendiów doktoranckich Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Maciej Gdula Warszawa, 23-12-2024 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Krzysztofa Piątkowskiego w sprawie waloryzacji stypendiów doktoranckich. Szanowny Panie Pośle, w odpowiedzi na interpelację, odnosząc się do kwestii zmiany rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2018 r. w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1407), pragnę poinformować, że obecnie nie toczą się prace legislacyjne w tym kierunku. Wydanie rozporządzenia podwyższającego minimalne wynagrodzenie zasadnicze profesora w uczelni publicznej jest uwarunkowane zapewnieniem odpowiedniego finansowania tego przedsięwzięcia z budżetu państwa. Należy zwrócić uwagę, że skutki finansowe zmiany rozporządzenia występowałyby nie tylko w części budżetowej 28 – nauka i szkolnictwo wyższe, której dysponentem jest Minister Nauki, ale również w budżetach wszystkich innych ministrów nadzorujących uczelnie, będących dysponentami części budżetowych odpowiednio: cz. 21 – gospodarka morska – w odniesieniu do uczelni morskich, cz. 24 – kultura i ochrona dziedzictwa narodowego – w odniesieniu do uczelni artystycznych, cz. 29 – obrona narodowa – w odniesieniu do uczelni wojskowych, cz. 37 – sprawiedliwość oraz cz. 42 – sprawy wewnętrzne – w odniesieniu do uczelni służb państwowych, cz. 46 – zdrowie – w odniesieniu do uczelni medycznych. Pozwolę sobie poinformować, że w przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 28 września 2024 r. projekcie ustawy budżetowej na rok 2025 , wydatki zaplanowane w części 28 – Szkolnictwo wyższe i nauka (z wyłączeniem budżetu środków europejskich) wynoszą 32 964 319 tys. zł, co stanowi realny wzrost nakładów na ten cel w porównaniu do 2024 r. o 1 614 372 tys. zł, tj. o 5,15%. W projekcie uwzględniony został wzrost nakładów pozwalający na zwiększenie wynagrodzeń pracowników uczelni publicznych średnio o 5%, celem utrzymania siły nabywczej wynagrodzeń. Ponadto, 26 listopada 2024 r. premier Donald Tusk zdecydował o przeznaczeniu jeszcze w 2024 r. kwoty 1,5 mld zł w formie skarbowych papierów wartościowych na dofinansowanie uczelni nadzorowanych przez Ministra Nauki, w tym realizację przez te podmioty inwestycji strategicznych. Równocześnie – w trosce o wyrównanie szans i nadrobienie wieloletnich zaległości – Minister Nauki podjął kluczową decyzję dotyczącą Polskiej Akademii Nauk, tj. zapowiedział jednorazowe zwiększenie subwencji dla Instytutów PAN łącznie o 100 mln złotych jeszcze w 2024 roku. Należy również pokreślić, że wskazane w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571) stawki wynagrodzenia zasadniczego określają wyłącznie wartości minimalne w odniesieniu do poszczególnych stanowisk nauczycieli akademickich. Analogicznie, w przypadku pracowników niebędących nauczycielami akademickimi – wartość minimalną wynagrodzenia określa ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, wraz z aktami wykonawczymi. Tymczasem ustawowa autonomia uczelni obejmuje również politykę kadrowo-płacową, co oznacza możliwość samodzielnego kształtowania siatki płac na poszczególnych stanowiskach z uwzględnieniem wartości minimalnych określonych w ww. przepisach. Z powyższego wynika, że w ramach posiadanych zasobów, uczelnie mogą ustalać wartości wynagrodzeń swoich pracowników na poziomie wyższym i dokonywać wewnętrznych regulacji, w tym podwyżek grupowych i indywidualnych. Pozwolę sobie również przekazać, że szkoły doktorskie są formą kształcenia doktorantów, która zastąpiła dotychczasowe studia doktoranckie. Szkoły doktorskie rozpoczęły działalność z dniem 1 października 2019 r. i są prowadzone na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce , zwanej dalej „ustawą”. W wyniku tej reformy systemu kształcenia doktorantów wprowadzono powszechny system stypendialny dla doktorantów, zakładający wypłacanie stypendium każdemu doktorantowi nieposiadającemu stopnia doktora przez 4 letni okres kształcenia w minimalnej wysokości gwarantowanej ustawą. Zmiana ta w istotny sposób poprawiła status materialny doktorantów. Doktoranci kształcący się w szkołach doktorskich mają ponadto prawo do korzystania przez okres kształcenia (4 lata) z preferencyjnego kredytu studenckiego z dopłatami do oprocentowania z budżetu państwa oraz korzystnymi warunkami zaciągania kredytu oraz jego spłaty. Jednocześnie została zachowana także możliwość ubiegania się doktoranta o środki z programów grantowych, a także z programów stypendialnych oferowanych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne i prawne. Doktoranci mają również prawo ubiegania się o stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców. Należy ponadto zwrócić uwagę, iż określona w art. 209 ust. 4 ustawy wysokość stypendium doktoranckiego ma charakter minimalny. Podmiot prowadzący szkołę doktorską może ustalić stawki tych stypendiów na poziomie wyższym. W ustawie przewidziano wypłatę stypendium doktoranckiego w czasie zawieszenia kształcenia doktoranta na okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego oraz urlopu rodzicielskiego, określonych w Kodeksie pracy. A okresu wypłaty w takim przypadku nie wlicza się do łącznego 4 letniego okresu pobierania stypendium doktoranckiego. Ponadto doktorant posiadający orzeczenie o niepełnosprawności otrzymuje stypendium doktoranckie w wysokości zwiększonej o 30% kwoty stypendium otrzymywanego przed oceną śródokresową. Rozporządzenie Ministra Nauki z dnia 15 lutego 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej (Dz. U. poz. 235), podniosło wysokość wynagrodzenia profesora do kwoty 9370 zł, zwiększając je o 2160 zł, co stanowi wzrost tego wynagrodzenia o 30%. Wraz ze wzrostem minimalnego wynagrodzenia profesora wzrastają wynagrodzenia i świadczenia w całym systemie szkolnictwa wyższego i nauki, których wysokość jest relacjonowana do wysokości wynagrodzenia profesora. Tym samym, wraz ze wzrostem wynagrodzenia profesora, wzrasta kwota miesięcznego stypendium doktoranckiego, przy czym jego wysokość wynosi co najmniej: 37% wynagrodzenia profesora – do miesiąca, w którym została przeprowadzona ocena śródokresowa (3466,9 zł); 57% wynagrodzenia profesora – po miesiącu, w którym została przeprowadzona ocena śródokresowa (5340,9 zł). Zwracam ponadto uwagę, że od 1 października 2023 r. weszły w życie przepisy znoszące zakaz zatrudnienia doktoranta jako nauczyciela akademickiego lub pracownika naukowego. Zmiana została wprowadzona ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1672, z późn. zm.) – w kontekście możliwości dodatkowego zabezpieczenia sytuacji materialnej doktorantów. Przedstawiając powyższe i w pełni dostrzegając istotność kwestii wysokości stypendiów doktoranckich, należy wskazać, że determinantem kolejnych podwyżek w tym zakresie, jest zapewnienie finansowania kosztów z budżetu państwa w 2025 r. i w latach następnych. Informuję, że Ministerstwo pozostaje w stałym kontakcie z przedstawicielami środowiska doktoranckiego. Wyjaśniam równocześnie, że w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on nie są gromadzone dane dotyczące osób ubiegających się o przyjęcie do szkół doktorskich. Nie jest więc możliwe odniesienie się do kwestii motywacji młodych naukowców chcących podjąć to kształcenie. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Nauki Maciej Gdula Podsekretarz Stanu