Interpelacja w sprawie świadczenia urlopowego dla nauczycieli

Interpelacja w sprawie świadczenia urlopowego dla nauczycieli Interpelacja nr 6649 do ministra edukacji, ministra rodziny, pracy i polityki społecznej w sprawie świadczenia urlopowego dla nauczycieli Zgłaszający: Dorota Niedziela Data wpływu: 03-12-2024 Szanowna Pani Minister! Ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 1586) dokonano nowelizacji przepisu art. 5l ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych poprzez zwiększenie – począwszy od dnia 1 lipca 2023 r. – kwoty odpisu podstawowego na ZFŚS. Wprowadzona nowela w sposób precyzyjny nie wskazywała jednakże metodyki wyliczeń wysokości tego świadczenia za 2023 r. Do 30 czerwca 2023 r. wysokość odpisu podstawowego wynosiła 1662,97 zł, a od 1 lipca 2023 r. – 1914,34 zł. W publicystyce wskazywane są różne przyjęte przez poszczególne placówki pedagogiczne metody wyliczenia w 2023 r. kwoty odpisu podstawowego na ZFŚS odpowiadającego świadczeniu urlopowemu nauczyciela, o jakim mowa w art. 53 ust. 1a ustawy Karta Nauczyciela. Za dominujące należy uznać dwie tendencje: stosowanie metody uśrednionej i metody proporcjonalnej, które jednak prowadzą do zróżnicowanych wyników finansowych. Mianowicie w konsekwencji zastosowania w praktyce pierwszej z powyższych metod – świadczenie urlopowe naliczane i wypłacane było w kwocie 1788,66 zł brutto , natomiast przy zastosowaniu drugiej z metod – w kwocie 1704,87 zł brutto . W praktyce tylko jedną z tych kwot można przyjąć za wyliczoną prawidłowo. Metoda uśredniona Przepis art. 53 ust. 1a Karty Nauczyciela, zgodnie z którym świadczenie urlopowe wypłacane jest nauczycielowi do końca sierpnia każdego roku w wysokości odpisu podstawowego, o którym mowa w przepisach ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, zawiera odesłanie do art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy w brzmieniu: fundusz tworzy się z corocznego odpisu podstawowego, naliczanego w stosunku do przeciętnej liczby zatrudnionych, gdzie wysokość odpisu podstawowego, o którym mowa w ust. 1, wynosi na jednego zatrudnionego, z zastrzeżeniem ust. 2a i 3, 37,5% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub w drugim półroczu roku poprzedniego, jeżeli przeciętne wynagrodzenie z tego okresu stanowiło kwotę wyższą. Przy czym przy zdefiniowaniu terminu: „corocznie” (wobec braku innego zastrzeżenia w ustawie/definicji legalnej) przyjmuje się jego rozumienie powszechne/potoczne, tj. jako rok kalendarzowy. Powyższe koresponduje z przepisami rozporządzenia o sposobie ustalania przeciętnej liczby zatrudnionych w celu naliczenia odpisu na ZFŚS. W sytuacji wystąpienia w ciągu roku zmiany wysokości odpisów na ZFŚS w ustawie Karta Nauczyciela i ustawie o świadczeniach z ZFŚS, ww. zasady wyliczania przedmiotowych odpisów, a w konsekwencji świadczeń urlopowych pozostają bez zmian (co jedynie implikuje konieczność proporcjonalnego wyliczenia kwot odpisów na ZFŚS za nauczycieli i pozostałych pracowników). Zatem zgodnie z wykładnią przepisów art. 53 ust. 1a Karty Nauczyciela i art. 5 ust. 2 ustawy o ZFŚS świadczenie urlopowe dla nauczyciela zatrudnionego przez cały rok szkolny w ramach pełnego etatu wypłacane w 2023 r. za rok szkolny 2022/2023 winno odpowiadać średniej wartości odpisu podstawowego na ZFSS w 2023 r., tj. opiewać na kwotę 1788,66 zł wynikającą z wyliczenia tzw. metodą uśrednioną, czyli poprzez proporcjonalne uwzględnienie (uśrednienie) wysokości odpisu z pierwszego i drugiego półrocza, tj. (1662,97 zł + 1914,34 zł) : 2 = 1788,66 zł. Rekomendowano również, by szkoły, które do 30 czerwca 2023 r. wypłaciły świadczenie urlopowe w kwocie 1662,97 zł brutto, obliczyły wyrównanie w sposób następujący: 1788,66 zł – 1662,97 zł = 125,69 zł brutto i by wypłaciły je do końca sierpnia 2023 r. Metoda proporcjonalna Odpis na 2023 r. według stanu na 1 stycznia 2023 r. był w tej samej wysokości co odpis za 2022 r. według stanu na 1 stycznia 2022 r. Okres zatrudnienia nauczyciela w roku szkolnym 2022/2023 jest przypisany do wielkości odpisu na ZFŚS na 2022 r. i na 2023 r. I tak: od 1 września do 31 grudnia 2022 r. – odpis podstawowy na ZFŚS za 2022 r. – 1662,97 zł, od 1 stycznia do 30 czerwca 2023 r. – odpis podstawowy na ZFŚS – 1662,97 zł, od 1 lipca do 31 sierpnia 2023 r. – odpis podstawowy na ZFŚS – 1914,34 zł. W przypadku wyliczenia świadczenia urlopowego za rok szkolny 2022/2023 zgodnie z rekomendowaną w tamtym czasie przez Ministerstwo Edukacji i Nauki interpretacją dotyczącą świadczenia urlopowego za 2023 r. (tj. wysokość świadczenia przeliczana proporcjonalnie według kwot odpisów na ZFŚS obowiązujących nie w roku kalendarzowym wypłaty świadczenia, ale w roku szkolnym przepracowanym przez nauczyciela), wówczas świadczenie urlopowe w 2023 r. wynosiłoby za okres: od 1 września 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. – 1662,97 zł : 12 mies. × 10 mies. = 1385,81 zł, od 1 lipca do 31 sierpnia 2023 r. – 1914,34 zł : 12 mies. × 2 mies. = 319,06 zł, czyli łącznie 1704,87 zł . W opozycji do 2019 r., kiedy miała miejsce podobna sytuacja i zastosowano wówczas metodę uśrednioną, Ministerstwo Edukacji i Nauki (dalej MEiN) w 2023 r. po raz pierwszy w historii rekomendowało wyliczenie odpisu podstawowego na ZFŚS ww. metodą proporcjonalną, a tym samym świadczenia urlopowego dla nauczycieli zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy i przez cały rok szkolny (vide: pismo znak: DWST–WZPN.5003.85.2023.AB z dnia 31.08.2023 r.), jednakże z wyraźnym zastrzeżeniem, że stanowisko MEiN w zakresie przyjętej wykładni ma charakter opinii i nie jest wiążące. Stanowisko podobne do wyżej zaprezentowanego zawarto w nieco wcześniejszym piśmie MEiN, znak: DWST.WSST.318.2884.2023.BK z dnia 17.08.2023 r. Rekomendowano również, by szkoły, które do 30 czerwca 2023 r. wypłaciły świadczenie urlopowe w kwocie 1662,97 zł brutto, obliczyły wyrównanie w sposób następujący: 1704,87 zł – 1662,97 zł = 41,90 zł brutto i by wypłaciły je do końca sierpnia 2023 r. Zauważyć należy, że wbrew rekomendowanej przez MEiN wykładni w latach ubiegłych do wyliczenia wysokości świadczenia urlopowego dla nauczycieli nie wykraczano poza dany rok kalendarzowy. Świadczenie urlopowe za dany rok kalendarzowy było wyliczane według odpisu na ten rok, zamiast – tak jak podaje MEiN – proporcjonalnie według kwoty odpisu za miesiące roku szkolnego przypadające w różnych latach. Wydaje się, że przeprowadzona przez MEiN zmiana interpretacji przepisów wywołuje skutek w zakresie wysokości świadczeń urlopowych nie tylko w odniesieniu do 2023 r. Powyższe zilustrować może przykład świadczenia urlopowego wypłaconego w 2022 r. za rok szkolny 2021/2022. W 2021 r. nauczycielowi zatrudnionemu w roku szkolnym 2020/2021 wypłacono świadczenie urlopowe w wysokości 1550,26 zł, tj. zgodnie z odpisem podstawowym na ZFŚS na pracownika zatrudnionego w normalnych warunkach pracy, w myśl art. 5 ust. 1 ustawy o ZFŚS. W 2022 r. nauczycielowi zatrudnionemu w tzw. normalnych warunkach pracy, w pełnym wymiarze zajęć przez cały rok szkolny 2021/2022, wypłacono świadczenie urlopowe w wysokości 1662,97 zł, tj. zgodnie z odpisem podstawowym na ZFŚS na pracownika zatrudnionego w normalnych warunkach pracy, w myśl art. 5 ust. 1 ustawy o ZFŚS. W przypadku wyliczenia świadczenia urlopowego za rok szkolny 2021/2022 zgodnie z zaprezentowaną przez MEiN interpretacją dotyczącą świadczenia za 2023 r. (tj. wysokość świadczenia byłaby przeliczana proporcjonalnie według kwot odpisów na ZFŚS obowiązujących nie w roku kalendarzowym wypłaty świadczenia, ale w roku szkolnym przepracowanym przez nauczyciela), to wówczas świadczenie urlopowe w 2022 r. wynosiłoby za okres: od 1 września do 31 grudnia 2021 r. – 1550,26 zł : 12 miesięcy × 4 miesiące = 516,75 zł, od 1 stycznia do 31 sierpnia 2022 r. – 1662,97 zł : 12 miesięcy × 8 miesięcy = 1108,65 zł, czyli łącznie 1625,40 zł . Zauważyć należy, że do dnia wydania przez MEiN nowej interpretacji – zgodnie z dotychczasową linią wykładniową przedstawianą przez MEiN oraz obowiązującą wieloletnią praktyką – świadczenie urlopowe w 2022 r. stanowiło równowartość odpisu na ZFŚS za 2022 r. i opiewało na kwotę 1662,97 zł, a nie na kwotę 1625,40 zł. Nie bez znaczenia pozostaje również, że dokonana przez MEiN rewizja dotychczasowego stanowiska wykładniowego wywoła skutek nie tylko w przyszłości, ale też odnosić się będzie do lat wstecznych. Zrewidowana wykładnia prowadzić może do konkluzji, że dotychczasowa praktyka wypłacania świadczeń urlopowych w placówkach oświatowych została tym samym uznana za błędną, co oznacza, że świadczenia urlopowe za 2022 r. i lata ubiegłe zostały nadpłacone. Dokonana w 2023 r. przez MEiN rewizja dotychczasowej wieloletniej wykładni przepisu art. 53 ust. 1a Karty Nauczyciela w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o ZFŚS może wzbudzać kontrowersje nie tylko w odniesieniu do poprzedniego roku szkolnego, ale również roku szkolnego 2023/2024. W przypadku wyliczenia świadczenia urlopowego za rok szkolny 2023/2024 – zgodnie z zaprezentowaną przez MEiN interpretacją dotyczącą świadczenia za 2023 r. (tj. wysokość świadczenia byłaby przeliczana proporcjonalnie według kwot odpisów na ZFŚS obowiązujących nie w roku kalendarzowym wypłaty świadczenia, ale w roku szkolnym przepracowanym przez nauczyciela), to wówczas świadczenie urlopowe w 2024 r. wynosiłoby za okres: od 1 września do 31 grudnia 2023 r. – 1 914,34 zł : 12 miesięcy × 4 miesiące = 638,11 zł, od 1 stycznia do 31 sierpnia 2024 r. – 2 417,14 zł : 12 miesięcy × 8 miesięcy = 1611,43 zł, czyli łącznie 2249,54 zł . Tymczasem w publicystyce łatwo można znaleźć, że świadczenie urlopowe nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy przez cały ww. rok szkolny wynosi 2417,14 zł. Dodatkowo za pierwszą spośród wyżej wymienionych metod (metoda uśredniona) wyliczenia świadczenia urlopowego nauczycieli jednoznacznie opowiada się Państwowa Inspekcja Pracy, wskazując m.in., że wyliczenie świadczenia urlopowego w 2023 r. zgodnie z rekomendacją MEiN na kwotę 1704,87 zł – dla nauczycieli zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy i przez cały rok szkolny – jest pozbawione podstawy prawnej , a zgodnie z obowiązującym stanem prawnym wypłacane im w 2023 r. świadczenie urlopowe winno wynosić 1788,66 zł (vide pisma znak: KR–NAI–A.081.94.2024.4 z dnia 10.04.2024 r. – okręgowego inspektora pracy w Krakowie, GIP–GPP.0301.3.2024.2 z dnia 12.01.2024 r. oraz GIP-GPP.0301.3.2024.6 z dnia 6.05.2024 r. – dyrektora Departamentu Prawnego Głównego Inspektoratu Pracy). Wobec rozbieżności w zakresie metodologii wyliczeń (a w konsekwencji zróżnicowanych wyników finansowych) – w praktyce pojawił się i niewątpliwie jeszcze pojawi się w przyszłości problem oceny prawidłowości tych wyliczeń. Powyższe wiąże się z koniecznością wypracowania jednolitego stanowiska w przedmiotowej kwestii wzbudzającej obiektywne trudności interpretacyjne – poprzez wskazanie/rekomendowanie do stosowania w praktyce konkretnej metody wyliczeń. Wobec powyższego proszę o wskazanie: Którą spośród przedstawionych metodologii wyliczenia świadczenia urlopowego nauczycieli przysługującego im w 2023 r. należy przyjąć za prawidłową (zgodną z obowiązującym stanem prawnym) – tę rekomendowaną przez MEiN, czy przez Państwową Inspekcję Pracy? Czy zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, kiedy w trakcie roku nie dochodzi do zmiany wysokości odpisu podstawowego na ZFŚS (np. 2022, 2024), wyliczając świadczenie urlopowe nauczycieli należy postępować analogicznie jak dla 2023 r. rekomendował MEiN – odnosząc odpis podstawowy do poszczególnych miesięcy roku szkolnego, a nie do roku kalendarzowego, w którym wypłacane jest to świadczenie? Ile konkretnie, zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, powinno wynosić świadczenie urlopowe nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy i przez cały rok szkolny wypłacane im w 2019 r., 2022 r., 2023 r. oraz 2024 r.?

Odpowiedź na interpelację w sprawie świadczenia urlopowego dla nauczycieli Odpowiedź na interpelację nr 6649 w sprawie świadczenia urlopowego dla nauczycieli Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 23-12-2024 Szanowna Pani Poseł, na mocy art. 53 ust 1a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986), z odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, o którym mowa w ust. 1, wypłacane jest nauczycielowi do końca sierpnia każdego roku świadczenie urlopowe w wysokości odpisu podstawowego, o którym mowa w przepisach o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, ustalonego proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy i okresu zatrudnienia nauczyciela w danym roku szkolnym. Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o Zakładowym Funduszu Świadczeń Socjalnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 288), coroczny odpis na fundusz świadczeń socjalnych: tworzy się z corocznego odpisu podstawowego, naliczanego w stosunku do przeciętnej liczby zatrudnionych, wysokość odpisu podstawowego, o którym mowa w ust. 1, wynosi na jednego zatrudnionego, z zastrzeżeniem ust. 2a i 3, 37,5% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub w drugim półroczu roku poprzedniego, jeżeli przeciętne wynagrodzenie z tego okresu stanowiło kwotę wyższą. W 2024 roku przez przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej, o którym mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o Zakładowym Funduszu Świadczeń Socjalnych, należy rozumieć przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej w drugim półroczu 2023 roku ogłoszone przez Prezesa GUS na podstawie art. 5 ust. 7 ww. ustawy. Oznacza to, że podstawę odpisów na ZFŚS w 2024 roku stanowi kwota podana w Obwieszczeniu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 16 lutego 2024 roku w sprawie przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w 2023 r. w drugim półroczu 2023 r. (Monitor Polski poz. 137) i wynosi 6 445,71 zł. Tak więc w opinii Ministerstwa Edukacji Narodowej, podstawą do obliczenia wysokości odpisu w 2024 r. jest kwota 6445,71 zł, a więc odpis ten wynosi 2417,14 zł. W związku z powyższym, wysokość świadczenia urlopowego należnego nauczycielom w 2024 r. to kwota 2417,14 zł. Należy podkreślić, że w bieżącym roku, odpis na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych naliczany jest na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z roku ubiegłego i stanowi jedną kwotę odpisu podstawowego. Podobna sytuacja była w 2022 r., w którym podstawę do naliczenia odpisu podstawowego stanowiło zgodnie z art. 5k ww. ustawy przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej w drugim półroczu 2019 r. ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego i również stanowiło jedną kwotę. Natomiast inne rozwiązanie zastosowane było w 2019 r., w którym przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej do naliczenia odpisu podstawowego zgodnie z art. 5h ust. 1 i 2 ww. ustawy określone zostało dwukrotnie: w okresie od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 31 lipca 2019 r. przez przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej, należy rozumieć przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej w drugim półroczu 2013 r., w okresie od dnia 1 sierpnia 2019 r. do dnia 31 grudnia 2019 r. przez przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej, należy rozumieć przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej w drugim półroczu 2014 r. Również w 2023 r. zgodnie z art. 5l ww. ustawy dwukrotnie zostało określone przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej, tj.: w okresie od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. przez przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej, należy rozumieć przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej w drugim półroczu 2019 r., w okresie od dnia 1 lipca 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r. przez przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej, należy rozumieć przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej w drugim półroczu 2021 r. W związku z decyzją Rządu o dwukrotnym określeniu przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej do naliczenia odpisu podstawowego na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w roku kalendarzowym 2019 i 2023, w opinii Ministerstwa Edukacji Narodowej w celu ustalenia wysokości świadczenia urlopowego nauczycieli, należało wziąć pod uwagę obie, podane w ustawie o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, wartości. Jednocześnie poniżej przedstawiam wysokość świadczenia urlopowego jakie, w opinii Ministerstwa Edukacji Narodowej, powinien otrzymać nauczyciel zatrudniony przez cały okres danego roku szkolnego w pełnym wymiarze czasu pracy, w latach: 2019 r. - 1 232,79 zł 2022 r. - 1 662,97 zł 2023 r. - 1 704,87 zł 2024 r. - 2 417,14 zł Pragnę jednocześnie zauważyć, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa Ministerstwo Edukacji Narodowej nie jest uprawnione do dokonywania powszechnie obowiązującej interpretacji przepisów prawa. Wyrażone przez Ministerstwo opinie nie są wiążące dla stron stosunku pracy, Państwowej Inspekcji Pracy oraz sądów pracy, o czym resort informuje w przesyłanych odpowiedziach. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu