Interpelacja w sprawie braku waloryzacji stypendiów doktoranckich

Interpelacja w sprawie braku waloryzacji stypendiów doktoranckich Interpelacja nr 6624 do ministra nauki w sprawie braku waloryzacji stypendiów doktoranckich Zgłaszający: Dorota Arciszewska-Mielewczyk Data wpływu: 25-11-2024 Szanowny Panie Ministrze, Zwracam się z interpelacją w sprawie braku waloryzacji stypendiów doktoranckich, które od 1 stycznia 2025 roku, wbrew wcześniejszym zapowiedziom, mają pozostać na niezmienionym poziomie, co w praktyce oznacza ich realny spadek w wyniku inflacji. W budżecie na przyszły rok zaplanowano wzrost wydatków na uczelnie o 5%, który zgodnie z zapewnieniami ministerstwa miał zostać przeznaczony na podwyżki wynagrodzeń. Jednocześnie ministerstwo odmówiło wprowadzenia nowego rozporządzenia dotyczącego minimalnego wynagrodzenia zasadniczego profesora w uczelniach publicznych, od którego wyliczane są stypendia doktoranckie. Oznacza to, że doktoranci, jako jedyna grupa związana z systemem szkolnictwa wyższego, nie otrzymają waloryzacji swoich świadczeń, co jest nie tylko niesprawiedliwe, ale również niepokojące w kontekście zapewnienia odpowiednich warunków rozwoju młodej kadry naukowej. Brak waloryzacji stypendiów, przy jednoczesnym wzroście kosztów życia, w tym znacznym podwyżkom czynszów w akademikach i kosztów mediów, prowadzi do obniżenia realnej wartości stypendiów doktoranckich. Taka sytuacja może skutkować zniechęceniem młodych ludzi do podejmowania studiów doktoranckich, co negatywnie wpłynie na jakość kadr naukowych oraz gospodarczych w Polsce. Istniejąca narracja, jakoby rektorzy uczelni mogli samodzielnie zwiększać stypendia doktoranckie, nie znajduje potwierdzenia w rzeczywistości. Tylko nieliczne uczelnie, takie jak Uniwersytet Warszawski, zdecydowały się na podjęcie takich kroków, co czyni z tego chlubny, lecz odosobniony wyjątek. Rektorzy w zdecydowanej większości opierają wysokość stypendiów na minimalnych wartościach wynikających z rozporządzenia, co sprawia, że brak jego zmiany pozbawia doktorantów możliwości utrzymania realnej wartości ich świadczeń. W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami: Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zamierza wprowadzić nowe rozporządzenie zwiększające minimalne wynagrodzenie zasadnicze profesora, co pozwoli na waloryzację stypendiów doktoranckich od 1 stycznia 2025 roku? Jakie działania planuje ministerstwo, aby zapewnić doktorantom odpowiednie warunki do rozwoju naukowego w obliczu rosnących kosztów życia? Czy ministerstwo przewiduje możliwość zwiększenia budżetu dla szkolnictwa wyższego w 2025 roku w celu uwzględnienia podwyżek stypendiów doktoranckich? Jakie kroki ministerstwo podejmie, aby poprawić sytuację młodych naukowców, zapewniając im warunki konkurencyjne w stosunku do sektora prywatnego? Z poważaniem Dorota Arciszewska-Mielewczyk Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie braku waloryzacji stypendiów doktoranckich Odpowiedź na interpelację nr 6624 w sprawie braku waloryzacji stypendiów doktoranckich Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Maciej Gdula Warszawa, 14-12-2024 Szanowna Pani Poseł, w odpowiedzi na interpelację, odnosząc się do kwestii zmiany rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2018 r. w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1407), pragnę poinformować, że obecnie nie toczą się prace legislacyjne w tym kierunku. Wydanie rozporządzenia podwyższającego minimalne wynagrodzenie zasadnicze profesora w uczelni publicznej jest uwarunkowane zapewnieniem odpowiedniego finansowania tego przedsięwzięcia z budżetu państwa. Należy zwrócić uwagę, że skutki finansowe zmiany rozporządzenia występowałyby nie tylko w części budżetowej 28 – nauka i szkolnictwo wyższe, której dysponentem jest minister nauki, ale również w budżetach wszystkich innych ministrów nadzorujących uczelnie, będących dysponentami części budżetowych odpowiednio: cz. 21 – gospodarka morska – w odniesieniu do uczelni morskich, cz. 24 – kultura i ochrona dziedzictwa narodowego – w odniesieniu do uczelni artystycznych, cz. 29 – obrona narodowa – w odniesieniu do uczelni wojskowych, cz. 37 – sprawiedliwość oraz cz. 42 – sprawy wewnętrzne – w odniesieniu do uczelni służb państwowych, cz. 46 – zdrowie – w odniesieniu do uczelni medycznych. Pozwolę sobie poinformować, że w przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 28 września 2024 r. projekcie ustawy budżetowej na rok 2025 , wydatki zaplanowane w części 28 – Szkolnictwo wyższe i nauka (z wyłączeniem budżetu środków europejskich) wynoszą 32 964 319 tys. zł, co stanowi realny wzrost nakładów na ten cel w porównaniu do 2024 r. o 1 614 372 tys. zł, tj. o 5,15%. W projekcie uwzględniony został wzrost nakładów pozwalający na zwiększenie wynagrodzeń pracowników uczelni publicznych średnio o 5%, celem utrzymania siły nabywczej wynagrodzeń. Ponadto, 26 listopada 2024 r. premier Donald Tusk zdecydował o przeznaczeniu jeszcze w 2024 r. kwoty 1,5 mld zł w formie skarbowych papierów wartościowych na dofinansowanie uczelni nadzorowanych przez ministra nauki, w tym realizację przez te podmioty inwestycji strategicznych. Równocześnie – w trosce o wyrównanie szans i nadrobienie wieloletnich zaległości – minister nauki podjął kluczową decyzję dotyczącą Polskiej Akademii Nauk, tj. zapowiedział jednorazowe zwiększenie subwencji dla Instytutów PAN łącznie o 100 mln złotych jeszcze w 2024 roku. Należy również pokreślić, że wskazane w ustawie – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stawki wynagrodzenia zasadniczego określają wyłącznie wartości minimalne w odniesieniu do poszczególnych stanowisk nauczycieli akademickich. Analogicznie, w przypadku pracowników niebędących nauczycielami akademickimi – wartość minimalną wynagrodzenia określa ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, wraz z aktami wykonawczymi. Tymczasem ustawowa autonomia uczelni obejmuje również politykę kadrowo-płacową, co oznacza możliwość samodzielnego kształtowania siatki płac na poszczególnych stanowiskach z uwzględnieniem wartości minimalnych określonych w ww. przepisach. Z powyższego wynika, że w ramach posiadanych zasobów, uczelnie mogą ustalać wartości wynagrodzeń swoich pracowników na poziomie wyższym i dokonywać wewnętrznych regulacji, w tym podwyżek grupowych i indywidualnych. Pozwolę sobie również przekazać, że szkoły doktorskie są formą kształcenia doktorantów, która zastąpiła dotychczasowe studia doktoranckie. Szkoły doktorskie rozpoczęły działalność z dniem 1 października 2019 r. i są prowadzone na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571), zwanej dalej „ustawą“. W wyniku tej reformy systemu kształcenia doktorantów wprowadzono powszechny system stypendialny dla doktorantów, zakładający wypłacanie stypendium każdemu doktorantowi nieposiadającemu stopnia doktora przez 4 letni okres kształcenia w minimalnej wysokości gwarantowanej ustawą. Zmiana ta w istotny sposób poprawiła status materialny doktorantów. Doktoranci kształcący się w szkołach doktorskich mają ponadto prawo do korzystania przez okres kształcenia (4 lata) z preferencyjnego kredytu studenckiego z dopłatami do oprocentowania z budżetu państwa oraz korzystnymi warunkami zaciągania kredytu oraz jego spłaty. Jednocześnie została zachowana także możliwość ubiegania się doktoranta o środki z programów grantowych, a także z programów stypendialnych oferowanych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne i prawne. Doktoranci mają również prawo ubiegania się o stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców. Zwracam ponadto uwagę, iż wskazana w art. 209 ust. 4 ustawy wysokość stypendium doktoranckiego określa jego poziom minimalny. Podmiot prowadzący szkołę doktorską może ustalić stawki tych stypendiów na poziomie wyższym. Wskazuję również, iż ustawa przewiduje wypłatę stypendium doktoranckiego w czasie zawieszenia kształcenia doktoranta na okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego oraz urlopu rodzicielskiego, określonych w Kodeksie pracy. A okresu wypłaty w takim przypadku nie wlicza się do łącznego 4 letniego okresu pobierania stypendium doktoranckiego. Ponadto wskażę, iż doktorant posiadający orzeczenie o niepełnosprawności otrzymuje stypendium doktoranckie w wysokości zwiększonej o 30% kwoty stypendium otrzymywanego przed oceną śródokresową. Rozporządzenie Ministra Nauki z dnia 15 lutego 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej (Dz. U. poz. 235), podniosło wysokość wynagrodzenia profesora do kwoty 9370 zł, zwiększając je o 2160 zł, co stanowi wzrost tego wynagrodzenia o 30%. Wraz ze wzrostem minimalnego wynagrodzenia profesora wzrastają wynagrodzenia i świadczenia w całym systemie szkolnictwa wyższego i nauki, których wysokość jest relacjonowana do wysokości wynagrodzenia profesora. Tym samym, wraz ze wzrostem wynagrodzenia profesora, wzrasta kwota miesięcznego stypendium doktoranckiego, przy czym jego wysokość wynosi co najmniej: 37% wynagrodzenia profesora – do miesiąca, w którym została przeprowadzona ocena śródokresowa (3466,9 zł); 57% wynagrodzenia profesora – po miesiącu, w którym została przeprowadzona ocena śródokresowa (5340,9 zł). Zwrócę ponadto uwagę, że od 1 października 2023 r. weszły w życie przepisy znoszące zakaz zatrudnienia doktoranta jako nauczyciela akademickiego lub pracownika naukowego. Zmiana została wprowadzona ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1672, z późn. zm.) – w kontekście możliwości dodatkowego zabezpieczenia sytuacji materialnej doktorantów. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Nauki Maciej Gdula Podsekretarz Stanu