Interpelacja w sprawie waloryzacji stypendiów doktoranckich od 1 stycznia 2025 r.

Interpelacja w sprawie waloryzacji stypendiów doktoranckich od 1 stycznia 2025 r. Interpelacja nr 6599 do ministra nauki w sprawie waloryzacji stypendiów doktoranckich od 1 stycznia 2025 r. Zgłaszający: Marcin Romanowski Data wpływu: 23-11-2024 Szanowny Panie Ministrze, zwracam się z interpelacją w sprawie o fundamentalnym znaczeniu dla społeczności doktorantów, a tym samym dla przyszłości polskiej nauki. Doktoranci od dłuższego czasu zgłaszają swoje obawy dotyczące braku waloryzacji stypendiów doktoranckich w związku z rosnącymi kosztami życia i wysoką inflacją. Chociaż w budżecie na rok 2025 zaplanowano wzrost wydatków na szkolnictwo wyższe o 5%, nie podjęto działań w kierunku zmiany rozporządzenia dotyczącego minimalnego wynagrodzenia zasadniczego profesora, które jest podstawą do obliczania wysokości stypendiów doktoranckich. W konsekwencji te stypendia nie zostaną zwaloryzowane, co realnie oznacza ich obniżenie. W obliczu obecnej sytuacji gospodarczej, w tym wysokiej inflacji i wzrostu cen podstawowych usług, takich jak czynsze w akademikach i koszty energii, realna wartość stypendiów doktoranckich systematycznie spada. Brak podwyżek stypendiów od 1 stycznia 2025 roku stanowi poważne zagrożenie dla jakości życia doktorantów, ich zdolności do kontynuowania badań oraz motywacji do podejmowania kształcenia na poziomie doktorskim. Ministerstwo wskazuje, że rektorzy mają możliwość samodzielnego podwyższania stypendiów doktoranckich ponad poziom wynikający z rozporządzenia. Jednak w rzeczywistości takie działania należą do wyjątków (np. Uniwersytet Warszawski), a zdecydowana większość uczelni ogranicza się do stawek minimalnych. To powoduje, że brak zmiany rozporządzenia skutkuje utrzymaniem stypendiów na niezmienionym poziomie nominalnym, co wobec inflacji jest równoznaczne z ich obniżeniem. Brak waloryzacji stypendiów doktoranckich wysyła sygnał, że nauka i kształcenie wysoko wykwalifikowanych kadr nie są priorytetem państwa. W obliczu kurczącej się liczby studentów i rosnącej potrzeby specjalistów na rynku pracy doktoranci są kluczowym zasobem dla gospodarki i administracji publicznej. Obniżanie ich poziomu życia może skutkować odpływem talentów i zmniejszeniem zainteresowania podjęciem studiów doktoranckich. W związku z powyższym uprzejmie proszę o odpowiedź na pytania: Czy ministerstwo planuje wprowadzenie nowego rozporządzenia zwiększającego minimalne wynagrodzenie zasadnicze profesora w uczelni publicznej, co umożliwiłoby waloryzację stypendiów doktoranckich od 1 stycznia 2025 roku? Czy przewidziane są dodatkowe środki w budżecie na 2025 rok, które pozwoliłyby na wsparcie doktorantów, uwzględniając realny wzrost kosztów życia? Czy ministerstwo rozważa inne formy wsparcia dla doktorantów, np. wprowadzenie dodatkowych funduszy celowych na pokrycie kosztów związanych z zakwaterowaniem lub utrzymaniem? Jakie kroki ministerstwo planuje podjąć, aby zapobiec dalszemu pogarszaniu się sytuacji materialnej doktorantów i zapewnić atrakcyjność kształcenia na poziomie doktorskim w Polsce? Waloryzacja stypendiów doktoranckich o wskaźnik inflacji to nie przywilej, lecz konieczność, aby zachować ich realną wartość. Brak podjęcia działań w tym zakresie może wpłynąć negatywnie na całe środowisko akademickie, a w konsekwencji również na gospodarkę i rozwój innowacyjności w Polsce. Z poważaniem

Odpowiedź na interpelację w sprawie waloryzacji stypendiów doktoranckich od 1 stycznia 2025 r. Odpowiedź na interpelację nr 6599 w sprawie waloryzacji stypendiów doktoranckich od 1 stycznia 2025 r. Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Maciej Gdula Warszawa, 14-12-2024 Szanowny Panie Pośle, w odpowiedzi na interpelację, odnosząc się do kwestii zmiany rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2018 r. w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1407), pragnę poinformować, że obecnie nie toczą się prace legislacyjne w tym kierunku. Wydanie rozporządzenia podwyższającego minimalne wynagrodzenie zasadnicze profesora w uczelni publicznej jest uwarunkowane zapewnieniem odpowiedniego finansowania tego przedsięwzięcia z budżetu państwa. Należy zwrócić uwagę, że skutki finansowe zmiany rozporządzenia występowałyby nie tylko w części budżetowej 28 – nauka i szkolnictwo wyższe, której dysponentem jest minister nauki, ale również w budżetach wszystkich innych ministrów nadzorujących uczelnie, będących dysponentami części budżetowych odpowiednio: cz. 21 – gospodarka morska – w odniesieniu do uczelni morskich, cz. 24 – kultura i ochrona dziedzictwa narodowego – w odniesieniu do uczelni artystycznych, cz. 29 – obrona narodowa – w odniesieniu do uczelni wojskowych, cz. 37 – sprawiedliwość oraz cz. 42 – sprawy wewnętrzne – w odniesieniu do uczelni służb państwowych, cz. 46 – zdrowie – w odniesieniu do uczelni medycznych. Pozwolę sobie poinformować, że w przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 28 września 2024 r. projekcie ustawy budżetowej na rok 2025 , wydatki zaplanowane w części 28 – Szkolnictwo wyższe i nauka (z wyłączeniem budżetu środków europejskich) wynoszą 32 964 319 tys. zł, co stanowi realny wzrost nakładów na ten cel w porównaniu do 2024 r. o 1 614 372 tys. zł, tj. o 5,15%. W projekcie uwzględniony został wzrost nakładów pozwalający na zwiększenie wynagrodzeń pracowników uczelni publicznych średnio o 5%, celem utrzymania siły nabywczej wynagrodzeń. Ponadto, 26 listopada 2024 r. premier Donald Tusk zdecydował o przeznaczeniu jeszcze w 2024 r. kwoty 1,5 mld zł w formie skarbowych papierów wartościowych na dofinansowanie uczelni nadzorowanych przez ministra nauki, w tym realizację przez te podmioty inwestycji strategicznych. Równocześnie – w trosce o wyrównanie szans i nadrobienie wieloletnich zaległości – minister nauki podjął kluczową decyzję dotyczącą Polskiej Akademii Nauk, tj. zapowiedział jednorazowe zwiększenie subwencji dla Instytutów PAN łącznie o 100 mln złotych jeszcze w 2024 roku. Należy również pokreślić, że wskazane w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571) stawki wynagrodzenia zasadniczego określają wyłącznie wartości minimalne w odniesieniu do poszczególnych stanowisk nauczycieli akademickich. Analogicznie, w przypadku pracowników niebędących nauczycielami akademickimi – wartość minimalną wynagrodzenia określa ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, wraz z aktami wykonawczymi. Tymczasem ustawowa autonomia uczelni obejmuje również politykę kadrowo-płacową, co oznacza możliwość samodzielnego kształtowania siatki płac na poszczególnych stanowiskach z uwzględnieniem wartości minimalnych określonych w ww. przepisach. Z powyższego wynika, że w ramach posiadanych zasobów, uczelnie mogą ustalać wartości wynagrodzeń swoich pracowników na poziomie wyższym i dokonywać wewnętrznych regulacji, w tym podwyżek grupowych i indywidualnych. Pozwolę sobie również przekazać, że szkoły doktorskie są formą kształcenia doktorantów, która zastąpiła dotychczasowe studia doktoranckie. Szkoły doktorskie rozpoczęły działalność z dniem 1 października 2019 r. i są prowadzone na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce , zwanej dalej „ustawą”. W wyniku tej reformy systemu kształcenia doktorantów wprowadzono powszechny system stypendialny dla doktorantów, zakładający wypłacanie stypendium każdemu doktorantowi nieposiadającemu stopnia doktora przez 4 letni okres kształcenia w minimalnej wysokości gwarantowanej ustawą. Zmiana ta w istotny sposób poprawiła status materialny doktorantów. Doktoranci kształcący się w szkołach doktorskich mają ponadto prawo do korzystania przez okres kształcenia (4 lata) z preferencyjnego kredytu studenckiego z dopłatami do oprocentowania z budżetu państwa oraz korzystnymi warunkami zaciągania kredytu oraz jego spłaty. Jednocześnie została zachowana także możliwość ubiegania się doktoranta o środki z programów grantowych, a także z programów stypendialnych oferowanych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne i prawne. Doktoranci mają również prawo ubiegania się o stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców. Zwracam ponadto uwagę, iż wskazana w art. 209 ust. 4 ustawy wysokość stypendium doktoranckiego określa jego poziom minimalny. Podmiot prowadzący szkołę doktorską może ustalić stawki tych stypendiów na poziomie wyższym. Wskazuję również, iż ustawa przewiduje wypłatę stypendium doktoranckiego w czasie zawieszenia kształcenia doktoranta na okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego oraz urlopu rodzicielskiego, określonych w Kodeksie pracy. A okresu wypłaty w takim przypadku nie wlicza się do łącznego 4 letniego okresu pobierania stypendium doktoranckiego. Ponadto wskazuję, iż doktorant posiadający orzeczenie o niepełnosprawności otrzymuje stypendium doktoranckie w wysokości zwiększonej o 30% kwoty stypendium otrzymywanego przed oceną śródokresową. Rozporządzenie Ministra Nauki z dnia 15 lutego 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej (Dz. U. poz. 235), podniosło wysokość wynagrodzenia profesora do kwoty 9370 zł, zwiększając je o 2160 zł, co stanowi wzrost tego wynagrodzenia o 30%. Wraz ze wzrostem minimalnego wynagrodzenia profesora wzrastają wynagrodzenia i świadczenia w całym systemie szkolnictwa wyższego i nauki, których wysokość jest relacjonowana do wysokości wynagrodzenia profesora. Tym samym, wraz ze wzrostem wynagrodzenia profesora, wzrasta kwota miesięcznego stypendium doktoranckiego, przy czym jego wysokość wynosi co najmniej: 37% wynagrodzenia profesora – do miesiąca, w którym została przeprowadzona ocena śródokresowa (3466,9 zł); 57% wynagrodzenia profesora – po miesiącu, w którym została przeprowadzona ocena śródokresowa (5340,9 zł). Zwracam ponadto uwagę, że od 1 października 2023 r. weszły w życie przepisy znoszące zakaz zatrudnienia doktoranta jako nauczyciela akademickiego lub pracownika naukowego. Zmiana została wprowadzona ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1672, z późn. zm.) – w kontekście możliwości dodatkowego zabezpieczenia sytuacji materialnej doktorantów. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Nauki Maciej Gdula Podsekretarz Stanu