Odpowiedź Podsekretarz stanu Maciej Duszczyk
30.12.2024
Odpowiedź na interpelację w sprawie sprzeciwu wobec planowanych przez rząd wypłat gotówkowych dla obcokrajowców w zamian za wyjazd z Polski poza UE
Odpowiedź na interpelację nr 6556
w sprawie sprzeciwu wobec planowanych przez rząd wypłat gotówkowych dla obcokrajowców w zamian za wyjazd z Polski poza UE
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 30-12-2024
Szanowny Panie Marszałku,
na wstępie, odnosząc się do pytań nr 1-3 oraz 5 niniejszego wystąpienia, pragnę poinformować, że przywołany przez Pana Posła projekt ustawy o zmianie ustawy o cudzoziemcach (projekt UD163), nie zawiera rozwiązań dotyczących udzielania gotówkowej formy pomocy w reintegracji cudzoziemca po jego powrocie z Polski do kraju pochodzenia. Obecnie [1] wspomniany projekt znajduje się na etapie uzgodnień międzyresortowych, konsultacji i opiniowania, a zatem jest dostępny do publicznej wiadomości.
Przechodząc do kolejnego zagadnienia, tj. łączenia rodzin cudzoziemców, w pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że obowiązek złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w postaci elektronicznej za pośrednictwem Modułu Obsługi Spraw (MOS) nie obejmie takich rodzajów zezwolenia na pobyt czasowy, o udzielenie których cudzoziemiec może ubiegać się przebywając poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (RP). Przedmiotowe wyłączenie będzie przewidziane w przyszłym przepisie art. 106j ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach [2] .
Wskazane wyłączenie obejmuje przede wszystkim zezwolenie na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa (art. 139a ustawy o cudzoziemcach ) oraz zezwolenie na pobyt czasowy w celu mobilności długoterminowej pracownika kadry kierowniczej, specjalisty lub pracownika odbywającego staż, w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa (art. 139o ustawy o cudzoziemcach ). W wymienionych przypadkach wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy składa nie cudzoziemiec, który zezwolenie ma uzyskać (przebywa bowiem za granicą), ale jednostka przyjmująca (art. 3 pkt 5b ustawy o cudzoziemcach - podmiot na terytorium RP, do którego przenoszony jest cudzoziemiec jako pracownik), która w dodatku jest jedyną stroną postępowania (art. 139k ust. 1 oraz art. 139k ust. 1 w zw. z art. 139u ustawy o cudzoziemcach ). W przypadku uzyskania na wniosek jednostki przyjmującej zezwolenia na pobyt czasowy cudzoziemiec, który przebywa za granicą, powinien wystąpić do konsula o wydanie wizy w celu realizacji zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa (art. 60 ust. 1 pkt 24a ustawy o cudzoziemcach), i w przypadku wjazdu na terytorium RP na ww. wizie, powinien wystąpić do wojewody o wydanie karty pobytu dokumentującej uzyskane zezwolenie na pobyt czasowy (art. 229 ust. 4 pkt 1b ustawy o cudzoziemcach ).
Ponadto, wyłączenie obowiązku złożenia wniosku w postaci elektronicznej za pośrednictwem MOS obejmuje również:
zezwolenie na pobyt czasowy w celu połączenia się z rodziną (art. 159 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach ) oraz
rodzaje zezwolenia na pobyt czasowy, uregulowane w art. 160 pkt 1, 3, 4 oraz 6 ustawy o cudzoziemcach , przeznaczone dla zapewnienia możliwości prowadzenia przez cudzoziemca życia rodzinnego w określonych przypadkach z obywatelem polskim, obywatelem innego niż Polska Państwa Członkowskiego Unii Europejskiej (UE), państwa Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub z uprawnionym obywatelem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (będącym beneficjentem, gdy cudzoziemiec, który ma uzyskać zezwolenie na pobyt czasowy, przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Wówczas o udzielenie ww. zezwolenia występuje osoba, do której przyszły beneficjent zezwolenia na pobyt czasowy ma dołączyć jako członek rodziny. W takim przypadku osoba, której udzielone zostanie zezwolenie na pobyt czasowy, również powinna wystąpić do konsula o wydanie wizy w celu realizacji zezwolenia na pobyt czasowy w celu łączenia rodzin (tj. w celu połączenia się z rodziną; art. 60 ust. 1 pkt 24 ustawy o cudzoziemcach ) lub wizy w celu realizacji zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 160 pkt 1, 3, 4 lub 6 (art. 60 ust. 1 pkt 24b ustawy o cudzoziemcach ), i w przypadku przyjazdu na terytorium RP na podstawie ww. wizy, wystąpić do wojewody o wydanie karty pobytu dokumentującej uzyskane zezwolenie na pobyt czasowy (art. 229 ust. 4 pkt 1 lub pkt 1c ustawy o cudzoziemcach ).
Wyłączenie obowiązku złożenia wniosku w postaci elektronicznej za pośrednictwem MOS wynika z faktu, że - jak wyjaśniono powyżej - inny niż przyszły beneficjent zezwolenia podmiot jest wyłącznie uprawniony do tego, aby złożyć stosowny wniosek o udzielenie zezwolenia. Zgodnie z projektem UD163 tryb składania wniosków w opisywanych sprawach zostanie uregulowany odpowiednio w art. 106k (zezwolenie, o którym mowa w art. 139a oraz art. 139o) oraz art. 106l (zezwolenie na pobyt czasowy w celu połączenia się z rodziną oraz zezwolenie na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 160 pkt 1, 3, 4 lub 6 ustawy o cudzoziemcach ). Wskazany tryb będzie zakładał postać papierową wniosku jednostki przyjmującej lub osoby, do której cudzoziemiec dołącza.
Jednocześnie należy wskazać, że obowiązek złożenia wniosku w postaci elektronicznej za pośrednictwem MOS będzie bez wyjątku dotyczył wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt stały oraz wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE. Przedmiotowe wnioski można bowiem złożyć tylko w trakcie pobytu cudzoziemca na terytorium RP. W ich składaniu nie pośredniczą żadne inne podmioty. W przypadku wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt stały obowiązek jego złożenia w postaci elektronicznej za pośrednictwem MOS będzie przewidywał przyszły przepis art. 203c ustawy o cudzoziemcach . Analogicznie jak w przypadku postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, przyszły przepis art. 203e ustawy o cudzoziemcach będzie przewidywał obowiązek dla wojewody do wezwania cudzoziemca w toku postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt stały do osobistego stawiennictwa w urzędzie wojewódzkim w celu przedstawienia ważnego dokumentu podróży lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość, złożenia odcisków linii papilarnych oraz złożenia wzoru podpisu. W przypadku wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE obowiązek jego złożenia w postaci elektronicznej za pośrednictwem MOS przewidywać będzie przyszły przepis art. 219c ustawy o cudzoziemcach . Natomiast przyszły przepis art. 219e ustawy o cudzoziemcach ustanowi obowiązek wojewody wezwania cudzoziemca w toku postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE do osobistego stawiennictwa w urzędzie wojewódzkim w celu przedstawienia ważnego dokumentu podróży lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość, przedstawienia aktualnego tytułu prawnego do zajmowania lokalu mieszkalnego, w którym cudzoziemiec będzie przebywał, do złożenia odcisków linii papilarnych oraz do złożenia wzoru podpisu.
Powyższe oznacza, podobnie jak ma to miejsce w przypadku zezwolenia na pobyt czasowy, że osobisty kontakt przedstawiciela urzędu wojewódzkiego z cudzoziemcem ubiegającym się o udzielenie zezwolenia na pobyt stały lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE nie zostanie zniesiony. Jedynie czas ww. kontaktu z chwili złożenia wniosku zostanie przeniesiony już na datę wyznaczoną przez wojewodę.
Należy wyjaśnić, że wprowadzenie obowiązku składania przez cudzoziemców określonych wniosków w postaci elektronicznej za pośrednictwem MOS ma na celu zmniejszenie obciążeń dla wojewodów, związanych z przyjmowaniem wniosków w postaci papierowej, i w konsekwencji usprawnienie postępowań inicjowanych tymi wnioskami. Stanowi krok w kierunku cyfryzacji procesu legalizacji pobytu cudzoziemców na terytorium RP, zapowiedzianej w dokumencie pt. „Odzyskać kontrolę. Zapewnić bezpieczeństwo” Kompleksowa i odpowiedzialna strategia migracyjna Polski na lata 2025 – 2030” [3] , stanowiącym załącznik do uchwały nr 120 Rady Ministrów z dnia 15 października 2024 r. (str. 16 – 17, str. 24).
W kontekście powyższych wyjaśnień wymaga podkreślenia, że projekt UD163 nie wprowadza żadnych zmian w materialnoprawnych warunkach łączenia rodzin, określonych w art. 159 ustawy o cudzoziemcach . Natomiast w związku z faktem, że ww. projekt wprowadza – jak wyjaśniono powyżej – obowiązek złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w postaci elektronicznej za pośrednictwem MOS, któremu to obowiązkowi nie będzie podlegał m.in. wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w celu połączenia się z rodziną (wyłączenie znajdzie się w przyszłym przepisie art. 106j ustawy o cudzoziemcach ), zaistniała potrzeba odrębnego uregulowania trybu składania przedmiotowego wniosku w przypadku, gdy cudzoziemiec, który ma je uzyskać, przebywa poza terytorium RP, i w konsekwencji wniosek musi być złożony przez osobę, do której ma dołączyć. Wskazana, szczególna regulacja będzie ujęta w przyszłym przepisie art. 106l ustawy o cudzoziemcach , który będzie przewidywał odrębny, bardziej dostosowany do istoty przedmiotowego zezwolenia, urzędowy formularz wniosku (jego wzór zostanie określony przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, w drodze rozporządzenia, na podstawie przyszłego przepisu art. 107 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach ). Osoba uprawniona do złożenia wniosku zostanie określona zbiorczo w przyszłym przepisie art. 3 pkt 2a ustawy o cudzoziemcach jako „członek rodziny rozdzielonej”. Wskazany przepis prawa w podstawowej warstwie treściowej będzie wzorowany na rozwiązaniach przewidzianych w art. 2 lit. d dyrektywy Rady 2003/86/WE z dnia 22 września 2003 r. w sprawie prawa do łączenia rodzin [4] , która została wdrożona do polskiego porządku prawnego poprzez instytucję zezwolenia na pobyt czasowy w celu połączenia się z rodziną (art. 159 ustawy o cudzoziemcach ). Należy również podkreślić, że takie rozwiązanie pozytywnie wpłynie na rzetelność weryfikacji cudzoziemca pod względem bezpieczeństwa państwa.
Z kolei w nawiązaniu do kwestii pouczenia migranta, przebywającego nielegalnie na terytorium Polski, o obowiązku niezwłocznego powrotu, uprzejmie informuję, że projekt UD163 dokonuje wprowadzenia instytucji pouczenia przez organ Straży Granicznej (SG) cudzoziemca o obowiązku niezwłocznego wyjazdu na terytorium państwa, do którego cudzoziemiec udaje się, w sytuacji, gdy względem tego cudzoziemca została już wydana decyzja nakazującą powrót przez organ innego państwa stosującego dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich [5] . Powyższe będzie miało zastosowanie, gdy pobyt cudzoziemca w Polsce będzie związany z wykonaniem wskazanej decyzji, a nie zachodzą wobec cudzoziemca względy obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego lub nie sprzeciwia się temu interes RP, oraz gdy nie postępuje on wbrew uprzedniemu pouczeniu o obowiązku niezwłocznego wyjazdu do państwa powrotu. W obecnym stanie prawnym organy SG mają obowiązek wszczęcia postępowania o zobowiązanie cudzoziemca do powrotu, powielając w ten sposób czynności uprzednio podjęte przez organ innego państwa członkowskiego, stosującego ww. dyrektywę 2008/115/WE.
Odnosząc się do kolejnych zagadnień podniesionych przez Pana Posła, należy wskazać, że projekt UD163 przewiduje zmiany w przepisach ustawy o cudzoziemcach , z których wynikać będzie obowiązek składania do wojewodów wniosków o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, zezwolenia na pobyt stały oraz zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE w postaci elektronicznej z wykorzystaniem usługi online – za pośrednictwem MOS, który będzie prowadzony w systemie teleinformatycznym przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (UdSC). Przepisy ustrojowe dotyczące MOS znajdą się w nowym Dziale VIA ustawy o cudzoziemcach – art. 225a – art. 225i). Obowiązek złożenia przez cudzoziemca wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w postaci elektronicznej, za pośrednictwem MOS, będzie przewidywał przyszły przepis art. 106c ustawy o cudzoziemcach . Ustanowienie zasady składania wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w postaci elektronicznej, za pośrednictwem MOS, nie powoduje, iż wojewoda prowadzący postępowanie w tej sprawie utraci możliwość bezpośredniego kontaktu z cudzoziemcem. Przyszły przepis art. 106e ust. 1 ustawy o cudzoziemcach będzie przewidywał obowiązek wezwania cudzoziemca, już w toku postępowania, do osobistego stawiennictwa w urzędzie wojewódzkim w celu przedstawienia ważnego dokumentu podróży lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość, złożenia odcisków linii papilarnych oraz złożenia wzoru podpisu. Tym samym osobisty kontakt urzędu wojewódzkiego z cudzoziemcem ubiegającym się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy nie zostanie zniesiony. Jedynie czas tego kontaktu z chwili złożenia wniosku zostanie przeniesiony już na datę wyznaczoną przez wojewodę.
Przechodząc do zagadnień związanych z pobytem migrantów w Polsce, uprzejmie informuję, że czynności podejmowane wobec cudzoziemców po przyjęciu do Polski wynikają z przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej [6] oraz ustawy o cudzoziemcach . Po przyjęciu cudzoziemców do Polski realizowane są procedury administracyjne, zależne od konkretnej sytuacji prawno-pobytowej cudzoziemca.
Po przeprowadzeniu czynności, cudzoziemców najczęściej kieruje się do ośrodka recepcyjnego, pozostającego w strukturach UdSC. Szef UdSC zapewnia pomoc socjalną oraz opiekę medyczną na podstawie przepisów ustawy o ochronie , w przypadkach:
cudzoziemców ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium RP,
cudzoziemców objętych ochroną czasową, którym zostało wydane zaświadczenie Szefa UdSC o korzystaniu z ochrony czasowej na terytorium RP, o którym mowa w art. 110 ust. 5 ustawy o ochronie.
Wszyscy mieszkańcy ośrodków są zobligowani do przestrzegania norm prawnych obowiązujących na terytorium RP, a także regulaminu pobytu w ośrodkach dla cudzoziemców, wprowadzonego w życie rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 października 2015 r. w sprawie regulaminu pobytu w ośrodku dla cudzoziemców [7] .
Obecnie Szef UdsC prowadzi 9 ośrodków dla cudzoziemców.
Według stanu na 31 października 2024 r. zdolność kwaterunkowa ośrodków UdSC wynosiła 1525 miejsc, zakwaterowanych było 887 osób. W odniesieniu do cudzoziemców przekazywanych z innych Państw Członkowskich UE, którym UdSC udziela pomocy socjalnej i opieki medycznej, należy podkreślić, że w 2024 r. są to wyłącznie cudzoziemcy przekazywani w ramach procedury ustanowionej poprzez rozporządzenie Dublin III [8] . Wskazani cudzoziemcy są kierowani do ośrodka recepcyjnego w Podkowie Leśnej-Dębaku, z którego, po zakończeniu procedury epidemiologicznej, cudzoziemcy przenoszeni są do innych ośrodków pobytowych. Natomiast, w sytuacji, gdy w sprawie zachodzą ściśle określone okoliczności wynikające wprost z przepisów ustawy o ochronie , osoba może zostać zatrzymana, a następnie umieszczona w strzeżonym ośrodku lub w areszcie dla cudzoziemców. Postanowienie w ww. sprawie wydaje sąd na wniosek organu SG. Straż Graniczna administruje obecnie 6 strzeżonymi ośrodkami dla cudzoziemców.
Zdolność kwaterunkowa obiektów detencji administrowanych przez SG na 2 grudnia 2024 r. wynosiła 906 miejsc (706 w oddziałach męskich i 200 w ośrodku o profilu rodzinnym) [9] .
Z uwagi na zróżnicowany status pobytowo-prawny przekazywanych cudzoziemców oraz charakter procedur administracyjnych związanych z ww. statusem, nie jest możliwe określenie jednostkowych kosztów pokrywanych z budżetu państwa, odnoszących się do pobytu w Polsce migrantów przekazanych przez inne państwa. Średni koszt utrzymania cudzoziemca pozostającego pod opieką Szefa UdSC, wynosi około 49 zł dziennie na 1 osobę i około 1 500 zł miesięcznie na 1 osobę. Podany koszt utrzymania cudzoziemców odnosi się do wszystkich cudzoziemców znajdujących się pod opieką Szefa UdSC, w tym również do osób przekazywanych w ramach procedury dublińskiej.
Nie jest możliwe natomiast określenie miesięcznego kosztu utrzymania jednej osoby umieszczonej w ośrodku strzeżonym administrowanym przez SG. Tak zwana dzienna stawka żywieniowa została określona w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 24 kwietnia 2015 r. w sprawie strzeżonych ośrodków i aresztów dla cudzoziemców [10] i wynosi 18,75 zł dla osób do ukończenia 18. roku życia oraz chorych, kobiet w ciąży i kobiet karmiących, a 16,25 zł dla pozostałych cudzoziemców umieszczonych w ośrodkach. Inne koszty mają charakter zmienny i wynikają z indywidualnej sytuacji dotyczącej cudzoziemca (np. odzież czy opieka medyczna). Uśredniony miesięczny koszt utrzymania wszystkich ośrodków strzeżonych administrowanych przez SG w tym media, usługi komunalne, remonty, naprawy obiektów, sprzątanie, środki czystości, podatki, czynsze (bez kosztów utrzymania cudzoziemców) wyniósł w 2023 r. około 943 tys. zł.
Z kolei odnosząc się do wnioskowanych przez Pana Posła danych, uprzejmie informuję, że w okresie od 13 grudnia 2023 r. do 18 grudnia 2024 r. odnotowano 30 644 próby nielegalnego przekroczenia granicy polsko-białoruskiej.
W okresie od 1 stycznia do 15 grudnia 2024 r. przekazano z Niemiec do Polski 321 osób na podstawie przepisów rozporządzenie Dublin III. Ponadto, 357 osób zostało przekazanych na podstawie Porozumienia między Rządami państw grupy Schengen i Rządem Rzeczypospolitej Polskiej o przyjmowaniu osób przebywających bez zezwolenia z dnia 29 marca 1991 r. (tj. w ramach umowy o readmisji).
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Według stanu na 19 grudnia 2024 r.
[2] Dz. U. z 2024 r. poz. 769, z późn. zm.
[3] Dalej: „Strategia migracyjna”.
[4] Dz. Urz. UE L Nr 251, str. 12, z późn. zm.
[5] Dz. Urz. UE L Nr 348, str. 98, z późn. zm.
[6] Dz. U. z 2023 r. poz. 1504, z późn. zm., dalej: „ustawa o ochronie”.
[7] Dz. U. poz. 1828.
[8] Tj. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (Dz. Urz. UE L Nr 180, str. 31) , dalej: „rozporządzenie Dublin III”
[9] Na 2 grudnia 2024 r. zajętych było 590 miejsc.
[10] Dz. U. z 2023 r. poz. 719.