Interpelacja w sprawie funkcjonowania i przyszłości Narodowego Centrum Badań i Rozwoju

Interpelacja w sprawie funkcjonowania i przyszłości Narodowego Centrum Badań i Rozwoju Interpelacja nr 6550 do ministra nauki w sprawie funkcjonowania i przyszłości Narodowego Centrum Badań i Rozwoju Zgłaszający: Krzysztof Piątkowski Data wpływu: 21-11-2024 Szanowny Panie Ministrze, Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) zostało powołane w 2007 roku jako agencja wykonawcza odpowiedzialna za realizację polityki naukowej i innowacyjnej państwa. Jego głównym celem jest wspieranie badań naukowych oraz prac rozwojowych, które przyczyniają się do rozwoju gospodarczego i społecznego Polski. W ostatnich latach NCBR stało się przedmiotem licznych kontrowersji związanych z nieprawidłowościami w zarządzaniu środkami publicznymi oraz brakiem transparentności w procesie przyznawania dotacji. W 2023 roku Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrolę w NCBR, która wykazała liczne nieprawidłowości organizacyjne i zarządcze, w tym przypadki nielegalnego finansowania projektów o wątpliwej wartości merytorycznej. W wyniku tych ustaleń w marcu 2024 roku dyrektor centrum został odwołany ze stanowiska przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W kwietniu 2024 roku nowy dyrektor NCBR złożył zawiadomienie do prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez swojego poprzednika oraz jego zastępców, dotyczące m.in. niegospodarności i przyznawania dotacji „swoim“ podmiotom. W czerwcu 2024 roku Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego poinformowało o kolejnych nieprawidłowościach w centrum, skutkujących koniecznością zwrotu ponad 2 milionów złotych oraz odstąpieniem od podpisania umów na około 5 milionów złotych. W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania. 1. Jakie działania podjęło Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w celu naprawy stwierdzonych nieprawidłowości w Narodowym Centrum Badań i Rozwoju? Czy przeprowadzono kontrolę wewnętrzną lub audyt finansowy dotyczący działalności NCBR? Jeśli nie, to czy takie działania są planowane w najbliższym czasie? 2. Jakie kroki podjęto w celu odzyskania środków publicznych niewłaściwie rozdysponowanych przez NCBR? Czy osoby odpowiedzialne za stwierdzone nieprawidłowości poniosły już konsekwencje prawne lub dyscyplinarne? 3. Jakie są obecne kryteria przyznawania dotacji przez NCBR? Czy wprowadzono zmiany mające na celu zwiększenie transparentności i obiektywności tego procesu? Jeśli tak, to jakie? 4. Jakie działania edukacyjne lub informacyjne podjęło Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w celu promowania zasad transparentności i odpowiedzialności wśród podmiotów korzystających ze środków publicznych przyznawanych przez NCBR? 5. Jakie są plany ministerstwa dotyczące przyszłości Narodowego Centrum Badań i Rozwoju? Czy rozważane są zmiany w strukturze organizacyjnej, celach statutowych lub sposobie finansowania centrum? 6. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie mechanizmów umożliwiających większą społeczną kontrolę nad działaniami NCBR, aby zapobiec podobnym nieprawidłowościom w przyszłości? Z poważaniem Krzysztof Piątkowski Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie funkcjonowania i przyszłości Narodowego Centrum Badań i Rozwoju Odpowiedź na interpelację nr 6550 w sprawie funkcjonowania i przyszłości Narodowego Centrum Badań i Rozwoju Odpowiadający: minister nauki Dariusz Wieczorek Warszawa, 18-12-2024 Szanowny Panie Pośle, uprzejmie przedstawiam odpowiedzi na poniższe pytania: Jakie działania podjęło Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w celu naprawy stwierdzonych nieprawidłowości w Narodowym Centrum Badań i Rozwoju? Czy przeprowadzono kontrolę wewnętrzną lub audyt finansowy dotyczący działalności NCBR? Jeśli nie, to czy planowane są takie działania w najbliższym czasie? Minister Nauki, na podstawie art. 34a ustawy o NCBR, polecił Dyrektorowi NCBR przeprowadzenie audytu zewnętrznego działalności Centrum w zakresie prawidłowości realizacji zadań, rocznego planu finansowego i sprawozdawczości, a także funkcjonowania kontroli zarządczej. Obecnie trwający audyt ma się zakończyć do końca tego roku. Jego wyniki będą stanowić istotną podstawę podejmowania dalszych działań naprawczych. Ponadto w NCBR w ścisłej współpracy z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej został opracowany plan naprawczy w odpowiedzi na zastrzeżenia zgłaszane przez Komisję Europejską w związku z nieprawidłowościami w realizacji programów i projektów finansowanych ze środków europejskich. Jakie kroki podjęto w celu odzyskania środków publicznych niewłaściwie rozdysponowanych przez NCBR? Czy osoby odpowiedzialne za stwierdzone nieprawidłowości poniosły już konsekwencje prawne lub dyscyplinarne? W latach 2023 i 2024 w NCBR przeprowadzono łącznie 120 kontroli (część kontroli jeszcze jest w toku). Zalecenia wystosowane przez organy kontrolne, w tym wynikające z raportu Najwyższej Izby Kontroli, zostały wprowadzone, a procedury dot. korupcji czy konfliktu interesów, obowiązujące już wcześniej w Centrum zostały doprecyzowane. NCBR implementuje ich realizację m.in. poprzez prowadzenie szkoleń dla pracowników czy zwiększanie ich odpowiedzialności na szczeblu wykonawczym. Wprowadzono mechanizmy i zmiany, które umożliwią – przy bardziej restrykcyjnych przepisach – te środki dystrybuować. Ponadto NCBR stale współpracuje z organami ścigania w celu wyjaśnienia wszelkich nieprawidłowości, w tym związanych z procesem wyboru do dofinansowania projektów złożonych w ramach konkursu Szybka Ścieżka – Innowacje Cyfrowe (1/1.1.1/2022). W ujawnionych i uzasadnionych przypadkach stwierdzonych nieprawidłowości – również przez organy kontrolne NCBR – pełna dokumentacja związana ze zidentyfikowanymi nieprawidłowościami jest przekazywana do uprawnionych organów, w celu dalszego procedowania (w tym zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa). Jakie są obecne kryteria przyznawania dotacji przez NCBR? Czy wprowadzono zmiany mające na celu zwiększenie transparentności i obiektywności tego procesu? Jeśli tak, to jakie? W ostatnich miesiącach NCBR podjęło działania mające na celu uszczelnienie obowiązujących procedur, aby zapewnić jak największą ochronę niezależności ekspertów, transparentność i rzetelność oceny projektów. Zachowano ścieżkę audytową w każdym z procesów, w celu likwidacji nacisków i wpływów zewnętrznych oraz zapewnienia samodzielności, niezależności i obiektywności ocen. Ponadto dokonano przeglądu procedur pod kątem zapewnienia odpowiedniego uwzględnienia zapisów dotyczących wszystkich aspektów konfliktu interesów dot. ekspertów, pracowników biorących udział w procesie oceny i wyboru wniosków o dofinansowanie, a także innych osób zaangażowanych w procesy decyzyjne związane z wdrażaniem budżetu UE. Aktualizacje mające za cel uszczelnienie obowiązujących procedur były wypełnieniem również rekomendacji instytucji kontrolujących NCBR oraz zostały wprowadzone w porozumieniu i po akceptacji Instytucji Zarządzającej, tj. Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej. Jakie działania edukacyjne lub informacyjne podjęło Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w celu promowania zasad transparentności i odpowiedzialności wśród podmiotów korzystających ze środków publicznych przyznawanych przez NCBR? Działania takie podejmowane są przez samo NCBR, które regularnie prowadzi działania informacyjno-edukacyjne zarówno dla kandydatów na ekspertów, ekspertów oraz wnioskodawców i beneficjentów. Dla kandydatów na ekspertów oraz ekspertów prowadzone są regularne spotkania informacyjno-szkoleniowe, w których prezentowane są dobre praktyki, interpretacje zapisów regulaminów. Wnioskodawcy mogą uczestniczyć w spotkaniach informacyjnych (tzw. Infoday ), gdzie szeroko omawiane są nie tylko kwestie dotyczące aplikowania, ale także tematy transparentności, zasad wydatkowania środków publicznych, konfliktów interesów. Również na etapie wnioskowania o dofinansowanie przez Centrum, na stronie NCBR, udostępnia się pełną dokumentację konkursową wraz z podręcznikiem kwalifikowalności kosztów, gdzie szeroko i precyzyjnie określono zasady transparentności i zasady wydatkowania środków publicznych. Jakie są plany ministerstwa dotyczące przyszłości Narodowego Centrum Badań i Rozwoju? Czy rozważane są zmiany w strukturze organizacyjnej, celach statutowych lub sposobie finansowania Centrum? W NCBR rozpoczęły się prace – w tym w ramach wdrożenia planu naprawczego – mające na celu przegląd struktury organizacyjnej i regulaminu organizacyjnego, a także struktury etatowej pod kątem usprawnienia współpracy między komórkami organizacyjnymi, poprawy efektywności działania oraz nadzoru nad realizacją zadań. Należy też zaznaczyć, że nie przewiduje się zmian w celach statutowych Centrum czy sposobie jego finansowania. NCBR jako agencja wykonawcza nadzorowana przez Ministra Nauki pozostaje jedyną jednostką organizacyjną powołaną do realizacji zadań z zakresu polityki naukowej państwa. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie mechanizmów umożliwiających większą społeczną kontrolę nad działaniami NCBR, aby zapobiec podobnym nieprawidłowościom w przyszłości? Minister i delegowane komórki organizacyjne ministerstwa na bieżąco monitorują i nadzorują realizację zadań Centrum. Dodatkowo NCBR poddawane jest systematycznie kontrolom i audytom odpowiednich organów kontrolnych. Funkcjonującym elementem społecznej kontroli nad działalnością Centrum jest Rada NCBR, która w 2/3 składa się z niezależnych przedstawicieli środowisk naukowych, aktywnie prowadzących badania naukowe lub prace rozwojowe oraz przedstawicieli środowisk społeczno-gospodarczych i finansowych. Z wyrazami szacunku Dariusz Wieczorek Minister Nauki