Interpelacja w sprawie odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy

Interpelacja w sprawie odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Interpelacja nr 6499 do ministra sprawiedliwości, ministra finansów, ministra - członka Rady Ministrów, koordynatora służb specjalnych, ministra obrony narodowej, ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Zgłaszający: Adam Dziedzic, Wiesław Różyński Data wpływu: 20-11-2024 Szanowny Panie Ministrze, zwracam się z interpelacją oraz wnioskiem o podjęcie inicjatywy ustawodawczej w zakresie zmiany zasad odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy, w szczególności poprzez nałożenie na poszczególne formacje obowiązku ubezpieczenia sprzętu wydawanego funkcjonariuszom do służby, ewentualnie ubezpieczenie funkcjonariuszy od odpowiedzialności za wyrządzone szkody w ramach stosunku służbowego. Zasady odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy określa ustawa z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Celno-Skarbowej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego i Centralnego Biura Antykorupcyjnego (Dz. U. 1999 nr 53 poz. 548, z późn. zm., zwanej dalej ustawą o odpowiedzialności). W świetle art. 2 cytowanej wyżej ustawy o odpowiedzialności, funkcjonariusz, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków służbowych ze swojej winy wyrządził szkodę w mieniu, ponosi odpowiedzialność majątkową w granicach rzeczywistej straty i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, chociażby wynikająca z niego szkoda powstała po rozwiązaniu stosunku służbowego. Przepis art. 6 ustawy o odpowiedzialności określa, że funkcjonariusz odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną nieumyślnie jest obowiązany do zapłaty odszkodowania w wysokości wyrządzonej szkody, jednak odszkodowanie nie może przewyższać kwoty trzymiesięcznego uposażenia przysługującego funkcjonariuszowi. Za zgodą organu lub jednostki, naprawienie szkody przez funkcjonariusza może nastąpić poprzez przywrócenie stanu poprzedniego w całości, jeżeli nie narusza to interesu Skarbu Państwa. Jeżeli funkcjonariusz umyślnie wyrządził szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości. W świetle art. 9 ustawy o odpowiedzialności, w razie wyrządzenia szkody osobie trzeciej przez funkcjonariusza przy wykonywaniu obowiązków służbowych, wyłącznie obowiązany do naprawienia szkody, na zasadach określonych przepisami Kodeksu cywilnego, jest Skarb Państwa reprezentowany przez organ lub jednostkę, w których funkcjonariusz pełnił służbę w chwili wyrządzenia szkody. Funkcjonariusz ponosi przewidzianą w przepisach ustawy odpowiedzialność wobec Skarbu Państwa, który naprawił szkodę. W aktualnym stanie prawnym funkcjonariusze, którzy na co dzień wykonują zadania związane z ochroną bezpieczeństwa i porządku publicznego zmuszeni są do zawierania umów ubezpieczenia OC na wypadek wyrządzenia szkody. Skuteczność realizacji przez nich zadań wymaga wykorzystania drogiego sprzętu, zaczynając od taboru samochodowego, na sprzęcie specjalistycznym kończąc. Funkcjonariusze, spiesząc z pomocą do obywateli, muszą sami zadbać o swój interes i np. „pilnować radiowozów”. Nadal pojazdy służbowe nie są objęte polisą autocasco. Jak łatwo się domyślić - może to wpłynąć na tempo i jakość interwencji. Funkcjonariusz musi mieć zawsze „z tyłu głowy”, że jeśli uszkodzi pojazd, odczuje to w portfelu. Nawet jeśli zrobi to nieumyślnie, do stracenia ma do trzech pensji, a także ewentualną premię kwartalną lub roczną. Funkcjonariusze wyżej wymienionych służb, aby zadbać o interes swój i swoich rodzin, muszą wykupić za własne pieniądze ubezpieczenia od szkód majątkowych na wypadek uszkodzenia sprzętu oraz odpowiedzialności cywilnej. Dotychczasowe próby uregulowania przedmiotowego problemu nie przyniosły oczekiwanego rezultatu. Najczęściej uznano, że skoro koszt zakupu ubezpieczenia przez formacje przewyższa koszt powstałych szkód w jej mieniu, to nie ma co zmieniać dotychczasowych zasad, nie uwzględniając przy tym kosztów, jakie funkcjonariusze pokrywają ze swojej kieszeni. W obecnym stanie prawnym dochodzi nawet do przypadków, w których zachęca się funkcjonariuszy do wzięcia odpowiedzialności za szkodę w myśl zasady „weź winę na siebie, co ci szkodzi, przecież masz ubezpieczenie”. W efekcie funkcjonariusze, godząc się na to rozwiązanie sprawiają, że w kolejnych latach polisy stają się droższe, bo firmy ubezpieczeniowe przejmują odpowiedzialność za koszty takich szkód i muszą to uwzględniać w kolejnych składkach. Nie trudno zgadnąć, jak aktualny stan rzeczy może wpływać na tempo czy jakość podejmowanych interwencji z użyciem drogiego sprzętu. Ścigając przestępcę, policjant nie może się zastanawiać, czy uszkodzi radiowóz, czy nie. Są przecież sytuacje, w których jedynym sposobem na udaną interwencję jest użycie samochodu służbowego jako środka przymusu bezpośredniego, a to wiąże się bezpośrednio z jego uszkodzeniem. Powyższe zasady odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę obejmują funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Celno-Skarbowej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego i Centralnego Biura Antykorupcyjnego. W aktualnej sytuacji, w jakiej znajduje się Polska, czyli toczącej się wojny w Ukrainie, hybrydowego ataku na polską granicę od strony Białorusi oraz występowania klęsk żywiołowych jak powódź, funkcjonariusze powinni mieć gwarancję, że wykonując obowiązki służbowe, powierzony sprzęt będzie im pomocny, a nie będzie dla nich obciążeniem. Służba w trudnych warunkach np. ściganie niebezpiecznych przestępców w tym piratów drogowych, którzy odpowiadają za liczne śmiertelne wypadki na drodze, służba w terenie przygranicznym czy podczas powodzi niesie za sobą duże ryzyko wystąpienia szkód. Tym ryzykiem nie powinni być obciążani funkcjonariusze, tylko formacja, która ma obowiązek wyposażyć ich w odpowiednie siły i środki do realizacji zadań ustawowych, do których zostali powołani. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz art. 191 Regulaminu Sejmu RP przyjętego uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r., proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: 1. Czy w zakresie zasad odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Celno-Skarbowej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego i Centralnego Biura Antykorupcyjnego toczą się prace legislacyjne w zakresie zmiany cytowanej wyżej ustawy z dnia 7 maja 1999 r.? 2. Czy w poszczególnych formacjach prowadzono analizy i szacowano stosunek wartości szkód wyrządzonych przez funkcjonariuszy w porównaniu do kosztów ubezpieczenia, jakie ponoszą za ubezpieczenie z własnej kieszeni? 3. W przypadku, gdy koszt ubezpieczenia autocasco i OC sprzętu wydawanego do służby stanowiłby większy wydatek niż powstałe szkody, czy rozważano możliwość pokrycia kosztów indywidualnego ubezpieczenia, które aktualnie ponoszą funkcjonariusze? 4. Czy dokonywano analizy ryzyka polegającego na możliwości zmniejszenia skuteczności realizacji zadań wynikających z ustaw pragmatycznych ze względu na obawę ponoszenia przez funkcjonariuszy odpowiedzialności za wyrządzone szkody?

Odpowiedź na interpelację w sprawie odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Odpowiedź na interpelację nr 6499 w sprawie odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek Warszawa, 19-02-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 6499 Pana Posła Adama Dziedzica i Pana Posła Wiesława Różyńskiego w sprawie odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy , m.in. na podstawie stanowisk Komendy Głównej: Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej oraz Służby Ochrony Państwa, uprzejmie przedstawiam co następuje. Zasady odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy regulują przepisy ustawy z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Celno-Skarbowej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego i Centralnego Biura Antykorupcyjnego [1] . Odpowiedzialność majątkowa funkcjonariuszy została ograniczona wyłącznie do sytuacji wyrządzenia przez nich szkody, wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków służbowych, w mieniu Skarbu Państwa. W związku z powyższym, jeżeli dojdzie do wyrządzenia szkody osobie trzeciej przez funkcjonariusza przy wykonywaniu obowiązków służbowych, zobowiązany do naprawienia szkody, na zasadach określonych przepisami Kodeksu cywilnego [2] , jest wyłącznie Skarb Państwa. Natomiast, jak wynika z art. 9 ustawy , funkcjonariusz ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą wobec Skarbu Państwa. Odpowiedzialność odszkodowawcza funkcjonariusza, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków służbowych ze swojej winy wyrządził szkodę w mieniu Skarbu Państwa, obejmuje odpowiedzialność majątkową w granicach rzeczywistej straty i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania. Funkcjonariusz nie ponosi odpowiedzialności majątkowej za szkodę, gdy jednostka organizacyjna, w której funkcjonariusz pełni służbę lub inna osoba przyczyniła się do powstania lub zwiększenia szkody, albo gdy szkoda jest następstwem działania w granicach dopuszczalnego ryzyka. Ustawa różnicuje również wysokość odszkodowania w zależności od tego, czy szkoda jest następstwem winy nieumyślnej czy też winy umyślnej. W przypadku szkody wyrządzonej nieumyślnie, funkcjonariusz jest zobowiązany do zapłaty odszkodowania w wysokości wyrządzonej szkody, jednak odszkodowanie nie może przewyższać kwoty trzymiesięcznego uposażenia przysługującego funkcjonariuszowi. Natomiast w sytuacji, gdy funkcjonariusz wyrządził szkodę umyślnie, ma on obowiązek naprawienia szkody w pełnej wysokości. Stosownie do przepisów art. 10 ustawy funkcjonariusz, co do zasady, odpowiada w pełnej wysokości za szkodę w mieniu powierzonym mu z obowiązkiem zwrotu albo wyliczenia się, jeżeli wykaże on, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, a w szczególności wskutek niezapewnienia przez właściwą jednostkę organizacyjną warunków umożliwiających prawidłowe zabezpieczenie powierzonego mienia. Jak wskazała Komenda Główna Policji, dodatkowe ubezpieczenie odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy jest ubezpieczeniem fakultatywnym, pokrywanym z prywatnych środków finansowych policjantów. W związku z faktem, że nie wszyscy funkcjonariusze Policji posiadają przedmiotowe ubezpieczenie, nie jest możliwe przeprowadzenie analizy wraz z próbą oszacowania stosunku wartości szkód wyrządzonych przez policjantów w porównaniu do kosztów ubezpieczenia, które są pokrywane z ich środków prywatnych. Jednocześnie Komenda Główna Policji przekazała, że na przestrzeni ostatnich lat dokonano analizy i kalkulacji w zakresie objęcia ochroną ubezpieczeniową AC sprzętu transportowego użytkowanego przez Policję. Koszt jednostkowego ubezpieczenia oszacowano na kwotę 4-krotnie wyższą niż wartość szkód własnych. W związku z powyższym, objęcie ochroną ubezpieczeniową AC sprzętu transportowego użytkowanego przez Policję uznano za ekonomicznie nieuzasadnione. Należy podkreślić, że wskazane ubezpieczenie nie powoduje zwolnienia policjantów z odpowiedzialności za szkody wyrządzone nieumyślnie w powierzonym mieniu Skarbu Państwa. Jednakże, w przypadku likwidacji szkody w ramach dobrowolnego ubezpieczenia odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy, policjant nie traci zniżek przyznanych w ramach polisy OC zawartej na prywatny pojazd. Pragnę wskazać, że w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji nie są prowadzone prace legislacyjne zmierzające do zmiany przepisów ustawy . Policja, Straż Graniczna, Państwowa Straż Pożarna oraz Służba Ochrony Państwa nie występowały z wnioskiem o podjęcie działań w zakresie zmiany przepisów ustawy . Ponadto, służby nie rozważały możliwości pokrycia przez formacje kosztów indywidualnego ubezpieczenia, jak również nie prowadziły analizy ryzyka w kontekście możliwości zmniejszenia skuteczności realizacji zadań ze względu na obawę ponoszenia przez funkcjonariuszy odpowiedzialności za wyrządzone szkody. Z poważaniem z up. Czesław Mroczek Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. z 2018 r. poz. 2349, dalej: „ ustawa” . [2] Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061, z późn. zm.).