Interpelacja w sprawie rozszerzenia systemu rekompensat dla autorów i wydawców za udostępnianie ich twórczości w bibliotekach publicznych, szkolnych oraz naukowych

Interpelacja w sprawie rozszerzenia systemu rekompensat dla autorów i wydawców za udostępnianie ich twórczości w bibliotekach publicznych, szkolnych oraz naukowych Interpelacja nr 6472 do ministra edukacji, ministra kultury i dziedzictwa narodowego, ministra nauki w sprawie rozszerzenia systemu rekompensat dla autorów i wydawców za udostępnianie ich twórczości w bibliotekach publicznych, szkolnych oraz naukowych Zgłaszający: Paulina Matysiak Data wpływu: 19-11-2024 Szanowni Państwo Ministrowie, obecny w Polsce system wynagrodzeń dla autorów i wydawców za udostępnianie ich dzieł w bibliotekach, znany jako Public Lending Right (PLR), obejmuje wyłącznie biblioteki publiczne i pomija biblioteki naukowe i szkolne. W praktyce oznacza to, że autorzy nie otrzymują rekompensat za korzystanie z ich twórczości w placówkach edukacyjnych i akademickich. System ten nie przewiduje również wypłat za udostępnianie dzieł w formatach cyfrowych, takich jak e-booki czy audiobooki, które odgrywają coraz większą rolę w czytelnictwie i procesach edukacyjnych w Polsce. W Polsce system PLR funkcjonuje od 2015 roku, kiedy to znowelizowano ustawę o prawie autorskim i prawach pokrewnych, tworząc mechanizm umożliwiający wypłatę rekompensat dla autorów i wydawców za udostępnianie ich twórczości w bibliotekach publicznych. System ten jest zarządzany przez Stowarzyszenie Autorów i Wydawców Copyright Polska, które działa na mocy wyznaczenia przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Finansowanie wynagrodzeń pochodzi z Funduszu Promocji Kultury, co pozwala autorom na uzyskanie symbolicznego wynagrodzenia za korzystanie z ich dzieł. System ten obejmuje wyłącznie biblioteki publiczne, co wyłącza istotne placówki, jakimi są biblioteki naukowe oraz szkolne. Wynagrodzenia przysługują także jedynie za udostępnianie książek drukowanych — nie obejmują takich form jak e-booki czy audiobooki, które zyskują na popularności. Obecna sytuacja stawia Polskę na jednym z ostatnich miejsc w międzynarodowych rankingach dotyczących systemu rekompensat dla autorów i wydawców, co zostało wyraźnie przedstawione w raportach Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO). Aby Polska mogła wspierać twórców i wydawców na poziomie odpowiadającym współczesnym standardom, konieczne wydaje się poszerzenie istniejącego systemu PLR o rekompensaty za udostępnianie utworów w bibliotekach naukowych i szkolnych. Kluczowym krokiem w tym kierunku byłaby współpraca Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, która pozwoliłaby na wyodrębnienie odpowiednich funduszy na rekompensaty w ramach bibliotek nadzorowanych przez MEN i MNiSW przy wsparciu i koordynacji finansowania przez MKiDN. Warto również rozważyć poszerzenie systemu rekompensat o nowe formaty – e-booki i audiobooki, aby odpowiadać na potrzeby nowoczesnego czytelnictwa i zapewnić adekwatne wynagrodzenie autorom w sytuacji rosnącej popularności treści cyfrowych. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozważają rozszerzenie systemu rekompensat PLR na biblioteki szkolne oraz naukowe? Czy w budżetach Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego planowane jest wydzielenie środków na rekompensaty za udostępnianie dzieł literackich w bibliotekach szkolnych i naukowych we współpracy z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego? Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przy współpracy z pozostałymi resortami planuje aktualizację systemu PLR, aby uwzględniał on wynagrodzenia za udostępnianie dzieł cyfrowych, takich jak e-booki czy audiobooki? Z wyrazami szacunku Paulina Matysiak Posłanka na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie rozszerzenia systemu rekompensat dla autorów i wydawców za udostępnianie ich twórczości w bibliotekach publicznych, szkolnych oraz naukowych Odpowiedź na interpelację nr 6472 w sprawie rozszerzenia systemu rekompensat dla autorów i wydawców za udostępnianie ich twórczości w bibliotekach publicznych, szkolnych oraz naukowych Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 03-12-2024 Szanowna Pani Poseł, odpowiadając na interpelację w sprawie rozszerzenia systemu rekompensat dla autorów i wydawców za udostępnienie ich twórczości w bibliotekach publicznych, szkolnych oraz naukowych, przedstawiam następujące wyjaśnienia. Zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych [1] , z tytułu użyczania egzemplarzy utworów wyrażonych słowem, powstałych lub opublikowanych w języku polskim w formie drukowanej, przez biblioteki publiczne w rozumieniu ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz. U. z 2019 r. poz. 1479 oraz z 2022 r. poz. 1700), przysługuje wynagrodzenie określane i wypłacane na zasadach określonych w rozdz. 4 ustawy. Te wynagrodzenia są formą rekompensaty (dla autora i wydawcy) za to, że czytelnik, zamiast kupić książkę, wypożycza ją z biblioteki publicznej. Biblioteki szkolne były i są wyłączone ze stosowania tego przepisu. Ministerstwo Edukacji Narodowej nie planuje i nie prowadzi żadnych prac zmierzających do rozszerzenia systemu rekompensat dla autorów i wydawców na biblioteki szkolne. Należy zauważyć, że biblioteki szkolne nie są odrębnym bytem (nie są również „nadzorowane przez MEN“ jak można przeczytać w treści interpelacji), lecz integralną częścią każdej szkoły [2] . Użytkownikami biblioteki szkolnej są uczniowie danej szkoły, którzy wypożyczają – znajdujące się w jej zasobach – lektury szkolne oraz inne pozycje zgodnie ze swoimi zainteresowaniami. Za działalność szkoły odpowiada jej organ prowadzący (w tym jednostki samorządu terytorialnego), do którego zadań – zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy Prawo oświatowe należy w szczególności wyposażenie szkoły w pomoce dydaktyczne i sprzęt niezbędny do pełnej realizacji programów nauczania. To oznacza, że organ prowadzący jest zobowiązany do przeznaczania środków także na uzupełnianie zasobów biblioteki szkolnej. Dodatkowo, z budżetu państwa są przeznaczane znaczące środki na wsparcie organów prowadzących szkoły na potrzeby zakupu nowości wydawniczych do bibliotek szkolnych. Tylko na realizację Priorytetu 3 Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0. na lata 2021-2025 zostało zaplanowanych 138 mln 410 tys. zł. Przeważająca część tych środków została już wydatkowana na zakup książek do bibliotek szkolnych oraz na prowadzenie działań promujących czytelnictwo, w tym organizację spotkań autorskich z twórcami. Wartością dodaną rządowych działań proczytelniczych jest zatem ogromne wsparcie finansowe rynku wydawniczego oraz autorów książek dla dzieci i młodzieży. Rolą programu wieloletniego jest tworzenie warunków dla rozwoju czytelnictwa w Polsce, również poprzez zapewnienie środków finansowych na realizację określonych przedsięwzięć i inicjatyw. Środki programu wieloletniego nie mogą zastąpić jednak zaangażowania (również finansowego) jednostek samorządu terytorialnego, które są organami prowadzącymi szkoły. Środki budżetu państwa powinny być zatem uzupełnieniem wydatków ponoszonych przez JST, zgodnie z zasadą pomocniczości, wyrażoną w preambule oraz w art. 163 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W wielu samorządach bywa jednak tak, że środki z programu rządowego są jedynym wsparciem przeznaczonym na wyposażenie biblioteki szkolnej w nowości wydawnicze. Zatem istnieje obawa, że w sytuacji, gdyby organy prowadzące same musiałyby ponosić koszty nie tylko zakupu książek do bibliotek szkolnych, ale dodatkowo także rekompensat dla autorów, nastąpiłoby załamanie rynku książek dla dzieci i młodzieży, bo organy prowadzące zaniechałyby jakichkolwiek zakupów nowości wydawniczych. W konsekwencji, biorąc pod uwagę również alarmujące statystyki dotyczące poziomu czytelnictwa, uczniowie, którzy nie znaleźliby danych pozycji w bibliotece szkolnej, przestaliby w ogóle czytać. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Dz. U. z 2022 r. poz. 2509 t.j. [2] Zgodnie z art. 103 Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe – Dz. U. z 2024 r. poz. 737 t.j.