Interpelacja w sprawie potrzeby zmian legislacyjnych w kontekście konfliktu na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie

Interpelacja w sprawie potrzeby zmian legislacyjnych w kontekście konfliktu na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie Interpelacja nr 6368 do ministra nauki, ministra rodziny, pracy i polityki społecznej w sprawie potrzeby zmian legislacyjnych w kontekście konfliktu na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie Zgłaszający: Iwona Ewa Arent Data wpływu: 18-11-2024 Szanowni Państwo Ministrowie, na prośbę 300 pracowników Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie zwracam uwagę na poważny problem wynikający z nieprawidłowości w funkcjonowaniu związków zawodowych w instytucjach publicznych. Trwający spór pomiędzy rektorem uczelni a związkiem zawodowym „Prawda” nie tylko odbija się negatywnie na pracownikach, ale również uwidacznia systemowe luki prawne. Konflikt ten stał się precedensem, który może wywrzeć szkodliwy wpływ na inne uczelnie w kraju. Pracownicy Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego są jedynymi w Polsce, którzy do tej pory nie otrzymali obiecanych podwyżek, pomimo że ministerstwo przekazało na ten cel środki już na początku roku. Geneza konfliktu Spór pomiędzy rektorem UWM a przewodniczącym związku zawodowego „Prawda” ma swoje korzenie w decyzji władz uczelni o zwolnieniu przewodniczącego. Decyzja ta została uznana przez sąd za niezgodną z prawem, co doprowadziło do jego przywrócenia na stanowisko. W wyniku tych wydarzeń konflikt przeniósł się na płaszczyznę zarządzania uczelnią i negocjacji ze związkami zawodowymi. Pomimo przywrócenia przewodniczącego do pracy konflikt personalny pomiędzy nim a rektorem wpływa na codzienne funkcjonowanie uczelni. Skutkiem tej sytuacji jest m.in. brak realizacji wypłat podwyżek dla pracowników, co generuje frustrację i destabilizuje życie zawodowe niemal 3000 osób. Spór uniemożliwia wypłatę środków przeznaczonych przez ministerstwo na podwyżki (79 milionów złotych). Głównym punktem sporu jest propozycja podziału funduszy, która została zaakceptowana przez większość związków zawodowych, ale zablokowana przez związek „Prawda”. Możliwe jest sfinansowanie podwyżek nauczycielom ze środków własnych uczelni, natomiast istnieje wtedy ryzyko zmniejszenia przyszłorocznej subwencji ze strony ministerstwa. Taki scenariusz mógłby skutkować problemami finansowymi uczelni. Propozycje zmian legislacyjnych W celu uniknięcia powtórzenia podobnych sytuacji w przyszłości konieczne są zmiany w przepisach dotyczących związków zawodowych i zarządzania w instytucjach publicznych. Proponuję wprowadzenie zasady, że w przypadku gdy związki zawodowe nie osiągają porozumienia, decyzje powinny być podejmowane większością głosów reprezentatywnych związków zawodowych. Przykład UWM (jako jedyny taki przypadek w Polsce) pokazuje, że brak odpowiednich regulacji prowadzi do destrukcji dialogu społecznego i destabilizacji funkcjonowania instytucji publicznych. W przypadku zaniechania działań legislacyjnych inne uczelnie mogą postępować podobnie, co pogorszy sytuację pracowników oraz reputację polskich uczelni na arenie międzynarodowej. W związku z powyższym proszę o informacje: Czy ministerstwo planuje wprowadzenie zmian w ustawie o związkach zawodowych, aby decyzje w sprawach takich jak podział środków mogły być podejmowane większością głosów związków reprezentatywnych, zamiast wymogu jednomyślności? Czy ministerstwo rozważa ustanowienie mechanizmu mediacyjnego lub arbitrażu w przypadku sporów między związkami zawodowymi i pracodawcami w instytucjach publicznych? Jakie działania podjęło lub zamierza podjąć ministerstwo w celu monitorowania i rozwiązania konfliktu na UWM, aby zapobiec dalszym stratom finansowym i negatywnym konsekwencjom dla pracowników? Czy ministerstwo dostrzega ryzyko, że brak działań w sprawie konfliktu na UWM może stworzyć precedens dla innych uczelni, które mogłyby wykorzystać podobne mechanizmy do utrudniania dialogu społecznego? Jeśli tak, to jakie kroki zostaną podjęte, aby temu zapobiec? Proszę o rozważenie zaproponowanych zmian, które mają na celu ochronę interesów pracowników oraz zwiększenie stabilności finansowej i organizacyjnej w instytucjach publicznych. Z poważaniem Iwona Ewa Arent

Odpowiedź na interpelację w sprawie potrzeby zmian legislacyjnych w kontekście konfliktu na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie Odpowiedź na interpelację nr 6368 w sprawie potrzeby zmian legislacyjnych w kontekście konfliktu na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie Odpowiadający: minister nauki Dariusz Wieczorek Warszawa, 01-12-2024 Szanowna Pani Poseł, uprzejmie informuję, iż do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego od dłuższego czasu zgłaszane są skargi i sygnały związane z brakiem ustalenia zasad podziału środków przeznaczonych na wynagrodzenia dla ok. 3 tysięcy pracowników Uniwersytetu Warmińsko- Mazurskiego w Olsztynie. Wystąpienia w tej sprawie kierowane są do resortu nie tylko przez rektora uczelni, ale przede wszystkim przez pracowników uniwersytetu, którzy czują się pokrzywdzeni finansowo z powodu zaistniałej sytuacji. Na podstawie art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. 2022 poz. 854), zwanej dalej: „u.z.z.“, zasady podziału środków na wynagrodzenia dla pracowników zatrudnionych w jednostkach sektora finansów publicznych są ustalane i zmieniane w uzgodnieniu z zakładową organizacją związkową. Oznacza to, iż brak bezspornie wyrażonej zgody wszystkich partnerów uzgodnień, skutkuje brakiem warunków do ustanowienia zasad będących ich przedmiotem – czego przykładem może być sytuacja występująca w Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie. W obecnym stanie faktycznym pracownicy Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z powodu braku osiągnięcia konsensusu z jednym z trzech działających w uczelni związków zawodowych pozbawieni są podwyżek wynagrodzeń – ich sytuacja materialna różni się zatem na niekorzyść od sytuacji materialnej pracowników innych uczelni publicznych w kraju. Minister nauki dostrzega wagę problemu związanego z brakiem ustalenia zasad podziału środków na wynagrodzenia w uzgodnieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi, które funkcjonują w Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie, jak również to, iż podobna sytuacja może wystąpić w przyszłości także na innych uczelniach. Mając powyższe na uwadze, minister nauki podjął w granicach przewidzianych przepisami prawa działania zmierzające do rozwiązania wyżej wspomnianego problemu, których opis przedstawiam poniżej w odpowiedzi na zadane przez panią poseł pytania. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie zmian w ustawie o związkach zawodowych, aby decyzje w sprawach takich jak podział środków mogły być podejmowane większością głosów związków reprezentatywnych zamiast wymogu jednomyślności? W ramach planowanej nowelizacji ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2024 poz. 1571), zwanej dalej: „PSWN“, rozważana jest możliwość wprowadzenia przepisu szczególnego względem art. 27 ust. 3 u.z.z., który w przypadku jego uchwalenia przez ustawodawcę, rozwiązałby zgłaszany problem dotyczący uzgadniania podziału środków na wynagrodzenia ze wszystkimi organizacjami związkowymi. Czy ministerstwo rozważa ustanowienie mechanizmu mediacyjnego lub arbitrażu w przypadku sporów między związkami zawodowymi i pracodawcami w instytucjach publicznych? Pozycję prawną ministra nauki w systemie szkolnictwa wyższego i nauki wyznacza PSWN stanowiąca podstawę określonych kompetencji przysługujących ministrowi wobec podmiotów tego systemu, w tym uczelni. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa uczelnia ma zagwarantowaną autonomię we wszystkich obszarach swojej działalności i dlatego organa władzy publicznej mogą podejmować decyzje dotyczące uczelni tylko w przypadkach przewidzianych w ustawach. Minister nauki nie może zatem prowadzić mediacji tudzież arbitrażu, albowiem podjęcie takich działań mogłoby stanowić naruszenie autonomii przyznanej uczelniom w art. 70 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. 1997 nr 78 poz. 483 z późn. zm.). Jakie działania podjęło lub zamierza podjąć ministerstwo w celu monitorowania i rozwiązania konfliktu na UWM, aby zapobiec dalszym stratom finansowym i negatywnym konsekwencjom dla pracowników? Czy ministerstwo dostrzega ryzyko, że brak działań w sprawie konfliktu na UWM może stworzyć precedens dla innych uczelni, które mogłyby wykorzystać podobne mechanizmy do utrudniania dialogu społecznego? Jeśli tak, to jakie kroki zostaną podjęte, aby temu zapobiec? Minister nauki dostrzega wagę problemu związanego z brakiem ustalenia w bieżącym roku zasad podziału środków na wynagrodzenia w uzgodnieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi, które funkcjonują w Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie, jednakże w obowiązującym porządku prawnym nie posiada instrumentów prawnych, które umożliwiałyby udzielenie realnej pomocy Interesariuszom, którzy zgłaszają się z prośbą o rozwiązanie wyżej opisanego problemu. Z jednej strony ministra nauki ogranicza konstytucyjna zasada autonomii uczelni, z drugiej zaś – jako organ państwowy zgodnie z normą wynikającą z art. 1 ust. 3 u.z.z. – zobowiązany jest do jednakowego traktowania wszystkich związków zawodowych. Problemu występującego w Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim, w przypadku braku osiągnięcia konsensusu przez zakładowe organizacje związkowe, nie można rozwiązać na gruncie aktualnie obowiązujących przepisów prawa – zarówno ze względu na konstrukcję art. 27 ust. 3, jak i art. 30 ust. 6 u.z.z., który określa sposób postępowania pracodawcy w razie nieprzedstawienia przez organizacje związkowe wspólnie uzgodnionego stanowiska, ograniczając możliwość podjęcia przez niego samodzielnej decyzji tylko do spraw wymienionych w tym przepisie, który nie obejmuje swym zakresem zasad podziału środków na wynagrodzenia dla pracowników zatrudnionych w jednostkach sektora finansów publicznych. Mając powyższe na uwadze, minister nauki podjął działania zmierzające do wypracowania rozwiązania ww. problemu, które można byłoby przyjąć na drodze legislacyjnej, w tym celu m.in. dwukrotnie informował o sytuacji występującej w Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, który jako organ kierujący działem administracji rządowej „praca“ jest podmiotem właściwym w sprawach dotyczących związków zawodowych i organizacji pracodawców. W konsekwencji podjętych działań, tak jak wspomniano wcześniej, w ramach planowanej nowelizacji PSWN rozważana jest możliwość wprowadzenia przepisu szczególnego względem art. 27 ust. 3 u.z.z., który w przypadku jego uchwalenia przez ustawodawcę, rozwiązałby zgłaszany problem dotyczący uzgadniania podziału środków na wynagrodzenia ze wszystkimi organizacjami związkowymi. Z wyrazami szacunku Dariusz Wieczorek Minister Nauki