Interpelacja w sprawie groźby braku waloryzacji stypendiów doktoranckich i płac w szkolnictwie wyższym

Interpelacja w sprawie groźby braku waloryzacji stypendiów doktoranckich i płac w szkolnictwie wyższym Interpelacja nr 6126 do ministra nauki w sprawie groźby braku waloryzacji stypendiów doktoranckich i płac w szkolnictwie wyższym Zgłaszający: Ireneusz Raś Data wpływu: 08-11-2024 Kraków, 8.11.2024 r. Szanowny Panie Ministrze, otrzymałem list od Pana T.K. w sprawie groźby braku waloryzacji stypendiów doktoranckich i płac w szkolnictwie wyższym. Autor pisma jest głęboko zaniepokojony faktem, że wstępny projekt budżetu na rok 2025 ma podobno nie zawierać podwyżek i waloryzacji od 1 stycznia, pomimo tego, że koszty życia wzrosły w bardzo znacznym stopniu. Pan T.K. uważa, że brak waloryzacji, przynajmniej o wskaźnik inflacji oznaczałby realne zubożenie doktorantów i zaprzepaszczenie efektów, które udało się osiągnąć dzięki tegorocznej podwyżce. Skutkiem tego będzie odpływ zdolnej kadry ze szkolnictwa wyższego oraz rezygnacja z ukończenia już rozpoczętych doktoratów. Ponadto autor listu uznaje, że dobrym rozwiązaniem, byłoby wprowadzenie postulowanego przez środowisko naukowe już w 2021 roku mechanizmu automatycznej waloryzacji wskaźnika minimalnego wynagrodzenia zasadniczego profesora na przykład o wskaźnik inflacji powiększony o wskaźnik przeciętnego realnego wzrostu płac lub o wskaźnik wzrostu dochodów budżetowych bądź PKB. Pragnę wesprzeć środowisko naukowe w jego dążeniu do waloryzacji stypendiów doktoranckich i płac w szkolnictwie wyższym poprzez złożenie interpelacji, w której chciałbym uzyskać odpowiedź na pytania zawarte w skierowanym do mnie liście. Dlatego uprzejmie proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania: Czy w związku z wysoką inflacją rzędu 4 procent i jeszcze wyższym wzrostem kosztów życia zostanie podniesiona od 1 stycznia 2025 roku stawka stypendiów doktoranckich i płac w szkolnictwie wyższym poprzez odpowiedni wzrost wskaźnika minimalnego wynagrodzenia zasadniczego profesora? Jeśli tak, to o ile i kiedy zostaną podjęte prace nad zmianą stosownego rozporządzenia, jeśli nie, to dlaczego? Czy w projekcie na przyszły rok uwzględniono wzrost subwencji i dotacji dla uczelni wyższych w wysokości pozwalającej na pokrycie postulowanych podwyżek stypendiów doktoranckich i płac oraz rosnących kosztów związanych ze wzrostem opłat za prąd, ogrzewanie, wodę, wywóz śmieci itd.? Jeśli tak, to w jakiej wysokości jest ten wzrost i czy zapewnia odpowiednią rezerwę pozwalającą na dokonanie podwyżek bez konieczności ostrych cięć w innych wydatkach na uczelniach? Mimo, iż kalendarz budżetowy jest znany od lat i jest możliwość podejmowania decyzji z odpowiednim wyprzedzeniem, od kilku lat powtarza się sytuacja, że ewentualne podwyżki w szkolnictwie wyższym, w tym podwyżki stypendiów doktoranckich, są dokonywane dopiero po fakcie, już w trakcie trwania kolejnego roku budżetowego z wyrównaniem od 1 stycznia. Z czego to wynika i czy nie można wprowadzić lepszych i bardziej zdyscyplinowanych zasad zarządzania czasem tak, by rozporządzenie o podwyżce minimalnego wynagrodzenia zasadniczego profesora przygotować już we wrześniu, przejść całą procedurę konsultacji społecznych i międzyresortowych w okresie wrzesień-październik, a w listopadzie to rozporządzenie podpisać, z terminem wejścia w życie od 1 stycznia? Z wyrazami szacunku Ireneusz Raś Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

Odpowiedź na interpelację w sprawie groźby braku waloryzacji stypendiów doktoranckich i płac w szkolnictwie wyższym Odpowiedź na interpelację nr 6126 w sprawie groźby braku waloryzacji stypendiów doktoranckich i płac w szkolnictwie wyższym Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Maria Mrówczyńska Warszawa, 29-11-2024 Szanowny Panie Pośle, w odpowiedzi na interpelację z dnia 13 listopada 2024 r. dotyczącą rozpatrzenia wystąpienia pana T.K.K. w sprawie groźby braku waloryzacji stypendiów doktoranckich i płac w szkolnictwie wyższym, zawartego w wiadomości elektronicznej przesłanej do Pana w dniu 28 sierpnia br. informuję, że w związku z otrzymaną wcześniej korespondencją o tożsamej treści Pan T.K.K. otrzymał już dwukrotnie odpowiedź w przedmiotowej sprawie. Niemniej jednak, poniżej przedstawiam odpowiedź w szerszym zakresie, obejmującą dodatkowe informacje. Na wstępie pragnę zapewnić, iż kwestia wynagrodzeń oraz świadczeń w całym systemie szkolnictwa wyższego i nauki jest dla Ministra Nauki niezwykle istotna. Przykładem tego są dotychczasowe działania resortu, które skutkowały wyasygnowaniem z budżetu państwa w 2024 r. dodatkowych środków finansowych na regulację wynagrodzeń w systemie szkolnictwa wyższego i nauki. W szczególności na podstawie art. 368 ust. 9 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571) został dokonany podział środków finansowych w kwocie 3.754.694,1 tys. zł, które przyznano w formie zwiększeń wysokości subwencji ze środków finansowych na utrzymanie i rozwój potencjału dydaktycznego oraz badawczego uczelni z przeznaczeniem na podwyższenie wynagrodzeń brutto pracowników uczelni średnio o: 30% w odniesieniu do funduszu płac w grupie nauczycieli akademickich, 20% w odniesieniu do funduszu płac w grupie pracowników niebędących nauczycielami akademickimi, w odniesieniu do wykonania wynagrodzeń w tych uczelniach w 2022 r. Ponadto, na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Nauki z dnia 15 lutego 2024 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 235), wynagrodzenie to zostało podniesione o 30%, co istotnie przełożyło się także na zwiększenie wynagrodzeń nauczycieli akademickich i pracowników naukowych, a także szeregu innych świadczeń w całym systemie szkolnictwa wyższego i nauki, w tym stypendiów doktoranckich. W przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 28 sierpnia 2024 r. projekcie ustawy budżetowej na rok 2025, wydatki zaplanowane w części 28 – Szkolnictwo wyższe i nauka (z wyłączeniem budżetu środków europejskich) wynoszą 32.913.692 tys. zł, co stanowi realny wzrost nakładów na ten cel w porównaniu do 2024 r. o 5%. W projekcie uwzględniony został wzrost nakładów pozwalający na zwiększenie wynagrodzeń pracowników uczelni publicznych oraz instytutów naukowych Polskiej Akademii Nauk średnio o 5%, celem utrzymania siły nabywczej wynagrodzeń. Równocześnie odnosząc się do kwestii podniesienia stawek stypendiów doktoranckich poprzez ponowną zmianę rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2018 r. w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej [1] pragnę zauważyć, że w procedowanym obecnie projekcie ustawy zmieniającej ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce zaproponowane zostało rozwiązanie polegające na podwyższeniu progów procentowych w odniesieniu do wynagrodzenia minimalnego profesora przy ustalaniu wysokości stypendiów doktoranckich przed i po ocenie śródokresowej. Wyjaśnić również należy, że formuła przyznawania zwiększeń subwencji z przeznaczeniem na podwyżki w szkolnictwie wyższym w trakcie roku budżetowego z wyrównaniem od 1 stycznia wynika wyłącznie z przebiegu procesu legislacyjnego dotyczącego ustawy budżetowej na dany rok. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw [2] podwyższenie wynagrodzeń dla pracowników państwowej sfery budżetowej następuje w ciągu 3 miesięcy po ogłoszeniu ustawy budżetowej, z wyrównaniem od dnia 1 stycznia danego roku. Jednocześnie podkreślić należy, że Ministerstwo dokłada wszelkich starań, aby środki dla nadzorowanych podmiotów uruchamiane były niezwłocznie po wejściu w życie ww. ustawy. Podobnie wydanie rozporządzenia podwyższającego minimalne wynagrodzenie zasadnicze profesora w uczelni publicznej jest uwarunkowane zapewnieniem odpowiedniego finansowania tego przedsięwzięcia z budżetu państwa, a zatem prowadzenie prac legislacyjnych nad nowelizacją rozporządzenia jest w dużej mierze uzależnione od przebiegu prac nad projektem ustawy budżetowej. Należy również pokreślić, że wskazane w ustawie – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stawki wynagrodzenia zasadniczego określają wyłącznie wartości minimalne w odniesieniu do poszczególnych stanowisk nauczycieli akademickich. Analogicznie, w przypadku pracowników niebędących nauczycielami akademickimi – wartość minimalną wynagrodzenia określa ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, wraz z aktami wykonawczymi. Tymczasem ustawowa autonomia uczelni obejmuje również politykę kadrowo-płacową, co oznacza możliwość samodzielnego kształtowania siatki płac na poszczególnych stanowiskach z uwzględnieniem wartości minimalnych określonych w przepisach. Z powyższego wynika, że w ramach posiadanych zasobów, uczelnie mogą ustalać wartości wynagrodzeń swoich pracowników na poziomie wyższym i dokonywać wewnętrznych regulacji, w tym podwyżek grupowych i indywidualnych. Analogiczna sytuacja ma miejsce w przypadku podmiotów prowadzących szkoły doktorskie. Mogą one ustalać stawki stypendiów doktoranckich na poziomie wyższym niż określone w ustawie PSWN. Ponadto, odnosząc się do poruszonej przez Pana kwestii zastosowania przez Ministra Nauki mechanizmu corocznej waloryzacji minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej, pragnę poinformować, że obecnie nie toczą się prace legislacyjne w tym kierunku. Należy zwrócić uwagę, że skutki finansowe corocznego automatycznego wzrostu wynagrodzeń występowałyby nie tylko w części budżetowej 28 – nauka i szkolnictwo wyższe, której dysponentem jest Minister Nauki, ale również w budżetach wszystkich innych ministrów nadzorujących uczelnie, będących dysponentami części budżetowych odpowiednio: cz. 21 – gospodarka morska – w odniesieniu do uczelni morskich, cz. 24 – kultura i ochrona dziedzictwa narodowego – w odniesieniu do uczelni artystycznych, cz. 29 – obrona narodowa – w odniesieniu do uczelni wojskowych, cz. 37 – sprawiedliwość oraz cz. 42 – sprawy wewnętrzne – w odniesieniu do uczelni służb państwowych, cz. 46 – zdrowie – w odniesieniu do uczelni medycznych. Tego typu regulacja stanowiłaby sztywny wydatek nie tylko po stronie budżetu państwa, ale również budżetów podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki. Tymczasem środki pochodzące z budżetu państwa stanowią główny, ale nie jedyny strumień finansowania uczelni publicznych, a w ramach pozostałych strumieni zasady finansowania mogą utrudniać lub uniemożliwiać zastosowanie tego typu mechanizmów. Z kolei wysokość środków na finansowanie uczelni publicznych z budżetu państwa ustalana jest na poziomie ustawy budżetowej i musi uwzględniać również aktualną sytuację społeczno-gospodarczą w kraju. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Nauki Maria Mrówczyńska [1] Dz. U. poz. 1838, z późn. zm. ogłoszonymi w Dz. U. z 2023 r. poz. 16 oraz Dz. U. z 2024 r. poz. 235 [2] Dz. U. z 2024 r. poz. 1356