do ministra edukacji
w sprawie warunków przyznawania subwencji dla placówek edukacyjnych na uczniów z różnymi stopniami niepełnosprawności
Zgłaszający: Żaneta Cwalina-Śliwowska, Ewa Szymanowska, Maja Ewa Nowak
Data wpływu: 08-11-2024
Szanowna Pani Ministro,
zwracam się z interpelacją w sprawie warunków przyznawania subwencji dla placówek edukacyjnych na uczniów z różnymi stopniami niepełnosprawności.
Do mojego biura zgłosili się obywatele z prośbą o pomoc w związku ze ścieżką edukacyjną ich córki. Jest ona osobą z niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym (m.in. niewidomą). W tym roku została przyjęta do liceum ogólnokształcącego znajdującego się na terenie Ostrołęki. Jej sytuacja zdrowotna była znana od początku, co więcej i co kluczowe, bardzo szybko zaaklimatyzowała się w nowej szkole, gdzie została otoczona odpowiednim wsparciem ze strony zarówno rówieśników, jak i nauczycieli.
Zdziwienie nadeszło, gdy we wrześniu szkoła nie otrzymała z Urzędu Miasta Ostrołęki dotacji na dwójkę uczniów z niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym. Argumentacja urzędu jest zbudowana w oparciu o stanowisko Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz przepisy prawa traktujące o tym, że liceum ogólnokształcące jest szkołą przeznaczoną między innymi dla uczniów z niepełnosprawnością, ale w normie intelektualnej lub dla osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim (tu mamy do czynienia ze stopniem umiarkowanym).
Uczennica oraz jej rodzice bardzo negatywnie zareagowali na decyzję urzędniczą o wyznaczeniu miejsca uczennicy w innej placówce oświatowej przeznaczonej dla osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym.
Mając na uwadze bardzo podstawowe prawo ucznia do nauki, prawo rodziców do wyboru rodzaju nauczania oraz obowiązki, które nakładają na państwo polskie m.in. Konwencja o prawach dziecka i Konstytucja RP, zwracam się z pytaniami:
1. Czy w wyżej wymienionym przypadku Urząd Miasta Ostrołęki miał prawo wstrzymać dotację, skoro uczennica została prawidłowo przyjęta w poczet uczniów przez szkołę w ramach regularnego procesu rekrutacji?
2. Czy w wyżej wymienionym przypadku urzędnicy mają prawo wskazać uczennicy inną placówkę edukacyjną, nawet w sytuacji w której bardzo negatywnie odbiłoby się to na jej zdrowiu psychicznym oraz dalszej ścieżce rozwoju?
3. Czy jeśli na szkole ciążył obowiązek weryfikacji, uczennica może brać udział w procesie rekrutacji zgodnie z obowiązującym prawem i szkoła podjęła decyzję o dopuszczeniu uczennicy do procesu, to czy uczennica powinna być w tym przypadku karana zmianą placówki edukacyjnej?
4. Czy ministerstwo planuje rewizję i urealnienie zasad dotyczących przyjmowania uczniów z niepełnosprawnościami do placówek edukacyjnych w taki sposób, który uodporni je na skrajne przypadki mogące negatywnie odbijać się na zdrowiu dziecka?
5. Czy istnieje ścieżka prawna warunkowego dopuszczenia uczennicy do kontynuowania nauki w obecnym toku nauczania (np. na podstawie dodatkowej weryfikacji lub opinii osoby biegłej)? (…)
Z poważaniem
Żaneta Cwalina-Śliwowska
Posłanka na Sejm RP
w sprawie warunków przyznawania subwencji dla placówek edukacyjnych na uczniów z różnymi stopniami niepełnosprawności
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka
Warszawa, 31-12-2024
Szanowane Panie Posłanki,
odpowiadając na pytania zawarte w interpelacji, uprzejmie wyjaśniam.
Liceum Klasyczne im. Jana Pawła II w Ostrołęce[1] (dalej jako „Liceum Klasyczne”) jest szkołą publiczną prowadzoną przez stowarzyszenie. Jak wynika z danych zawartych w Rejestrze Szkół i Placówek Oświatowych[2], jest to liceum ogólnokształcące ogólnodostępne, posiadające w swojej strukturze oddział specjalny.
Dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami, w zależności od rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej, organizuje się kształcenie i wychowanie, które stosownie do potrzeb umożliwia naukę w dostępnym dla nich zakresie, usprawnianie zaburzonych funkcji i rewalidację oraz zapewnia specjalistyczną pomoc i opiekę[3].
Warunki realizacji kształcenia uczniów z niepełnosprawnością uregulowane zostały rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym[4]. Za realizację kształcenia specjalnego odpowiedzialny jest dyrektor szkoły[5].
Przepisy prawa oświatowego wskazują na możliwość - nie obowiązek - pobierania nauki we wszystkich typach i rodzajach szkół (ogólnodostępnych, integracyjnych, specjalnych), w tym również ponadpodstawowych.
Z ww. przepisów wynika, że liceum ogólnokształcące (ogólnodostępne, integracyjne, specjalne) jest szkołą przeznaczoną dla uczniów niepełnosprawnych, ale w normie intelektualnej, zgodnie z:
W kształceniu uczniów z różnymi rodzajami niepełnosprawności, w tym intelektualnej[8], należy wziąć pod uwagę specyfikę ich funkcjonowania oraz uwzględnić przepisy prawa oświatowego określające ramowe plany nauczania dla poszczególnych typów publicznych szkół, wskazujące dla jakiej grupy uczniów, przeznaczony jest dany typ szkoły.
W opinii Ministerstwa Edukacji Narodowej, jeśli uczeń, w tym uczeń z niepełnosprawnością, został przyjęty w procesie rekrutacji do liceum ogólnokształcącego, to ma prawo do tej szkoły uczęszczać, z zastrzeżeniem, że realizuje on wówczas (tak samo jak pozostali uczniowie) podstawę programową kształcenia ogólnego określoną dla szkoły tego typu w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia. W liceum ogólnokształcącym nie ma możliwości realizacji podstawy programowej kształcenia ogólnego szkoły innego typu np. szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy.
Możliwość kontynuacji nauki w liceum ogólnokształcącym jest uzależniona od realizowania przez ucznia wymagań edukacyjnych wynikających z programów nauczania poszczególnych zajęć edukacyjnych, zgodnych z podstawą programową kształcenia ogólnego, a tym samym uzyskania przez ucznia promocji do klasy programowo wyższej.
O ile w przypadku ucznia z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, który w szkole podstawowej realizuje naukę przedmiotową oraz przystępuje do egzaminu ósmoklasisty, nauka w liceum ogólnokształcącym może być trudna ze względu na wysokie wymagania podstawy programowej kształcenia ogólnego, w tym obowiązek nauki dwóch języków obcych nowożytnych, to w przypadku osoby z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym sprostanie tym wymaganiom i nauka przedmiotowa w systemie klasowo-lekcyjnym wydają się niemożliwe do osiągnięcia[9].
Celem edukacji uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi jest bowiem efektywne przygotowanie uczniów do dorosłości, w tym w praktycznym przysposobieniu do podjęcia zatrudnienia na otwartym/chronionym rynku pracy, a także utrwalanie i poszerzanie zakresu już zdobytych wiedzy i umiejętności, doskonalenie już posiadanych kompetencji społecznych, zdolności adaptacyjnych i kształcenie nowych umiejętności umożliwiających samodzielne, niezależne funkcjonowanie uczniów w przyszłości. W kształceniu osób z ww. rodzajem niepełnosprawności konieczne jest nauczanie całościowe, rozwijanie kompetencji osobistych, komunikacyjnych i społecznych, które jak najlepiej przygotują do realizacji zadań życia codziennego oraz podejmowania samodzielnie różnych ról społecznych w swoim środowisku.
Zdolności intelektualne na poziomie niepełnosprawności intelektualnej w stopniu umiarkowanym lub znacznym, o ile zostały trafnie określone przez zespół orzekający działający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego[10], uniemożliwiają osiągnięcie celów edukacyjnych wnikających z podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego (kształcenie przedmiotowe).
Specyfika funkcjonowania osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym znajduje swoje odzwierciedlenie nie tylko w odmiennych treściach podstawy programowej, ale również zasadach oceniania, promowania i klasyfikowania tej grupy uczniów na każdym poziomie edukacyjnym. Uczniowie posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego z uwagi na niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym nie przystępują do egzaminu ósmoklasisty.
Z ww. rozwiązaniami spójne są przepisy dotyczące wydawania świadectw. Obowiązujący druk świadectwa szkolnego promocyjnego dla liceum ogólnokształcącego[11] określa, że zajęcia edukacyjne podlegają skali ocen: celujący, bardzo dobry, dobry, dostateczny, dopuszczający, niedostateczny. Świadectwa liceum nie uzupełnia się ocenami opisowymi, które z kolei stosuje się w kształceniu uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym. Ocena opisowa klasyfikacji rocznej występuje natomiast na świadectwie szkolnym promocyjnym szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy[12], czyli szkoły przeznaczonej dla uczniów z ww. niepełnosprawnościami.
Mazowiecki Kurator Oświaty (MKO), w celu weryfikacji działań podjętych przez dyrektora szkoły wobec uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym w Liceum Klasycznym im. Jana Pawła II w Ostrołęce, przeprowadził kontrolę w dniach 6 i 9 grudnia 2024 r. Podczas kontroli stwierdzono szereg nieprawidłowości w zakresie zapewnienia organizacji kształcenia specjalnego dla 5 uczniów, w tym:
Kontrola MKO wykazała również, że przyjęcie do liceum pięciu absolwentów szkół podstawowych, którzy posiadali orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym (4 osoby) i niepełnosprawności sprzężone, w tym niepełnosprawność intelektualna w stopniu znacznym (1 osoba), odbyło się niezgodnie z zasadami przyjmowania absolwentów, określonymi w statucie szkoły[13]. Uczennica, o której mowa w interpelacji, przyjęta została do liceum bez wymaganego w § 9 ust. 2 Regulaminu rekrutacji, zaświadczenia o szczegółowych wynikach egzaminu ósmoklasisty. Uczennica od klasy pierwszej szkoły podstawowej była objęta indywidualnym nauczaniem i posiadała orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawności sprzężone (niepełnosprawność intelektualna w stopniu znacznym, niepełnosprawność ruchowa i niewidzenie). Na świadectwie ukończenia przez uczennicę szkoły podstawowej, w części „wyniki klasyfikacji końcowej” zamieszczono oceny opisowe zachowania, religii oraz zajęć edukacyjnych, takich jak: funkcjonowanie osobiste i społeczne, zajęcia rozwijające komunikowanie się, zajęcia rozwijające komunikatywność, wychowanie fizyczne. Jednocześnie statut Liceum Klasycznego nie zawierał regulacji związanych z przyjmowaniem do liceum ogólnokształcącego i kształceniem uczniów z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego wydane z uwagi na niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, które nie przystępują do egzaminu ósmoklasisty.
W indywidualnych programach edukacyjno-terapeutycznych (IPET) uczniów z niepełnosprawnościami nie zostały określone zakresy i sposoby dostosowania wymagań edukacyjnych do ich indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych[14]. Zespoły nauczycieli i specjalistów prowadzących zajęcia z ww. uczniami nie dokonały wielospecjalistycznych ocen poziomu funkcjonowania uczniów przed opracowaniem IPETów, zaś rodzice uczniów nie zostali poinformowani w formie pisemnej o terminach spotkań zespołów i możliwości uczestniczenia w tych spotkaniach, a także nie otrzymali kopii tych dokumentów. Opracowanie dla uczniów IPET-y nie uwzględniały wszystkich form pomocy psychologiczno-pedagogicznej wskazanych w orzeczeniach o potrzebie kształcenia specjalnego. Wymiar godzin poszczególnych form pomocy psychologiczno-pedagogicznej wskazanych w orzeczeniach wszystkich uczniów ustalił dyrektor szkoły, a nie zespół nauczycieli i specjalistów prowadzących zajęcia z danym uczniem.
Dyrektor liceum nie przedłożył dokumentacji dotyczącej dopuszczenia do użytku w szkole w roku szkolnym 2024/2025 programów nauczania oraz szkolnego zestawu programów nauczania, co jest niezgodne z przepisami[15].
Indywidualne nauczanie organizowane było niezgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży [16]. W dzienniku indywidualnego nauczania uczennicy nie wpisano nazw zajęć edukacyjnych przewidzianych do realizacji. Zapis godzin dzienniku uniemożliwił stwierdzenie zgodności wymiaru godzin indywidualnego nauczania z wymogami określonymi w § 9 ust. 1 pkt 4 ww. rozporządzenia.
Pomimo, że statut Liceum Klasycznego zawierał w swojej treści zapis dotyczący „Zasad oceniania”, to nie określał tych zasad. Ponadto w § 45 Statutu szkoły znajduje się zapis, że cyt.: „szczegółowe zasady oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów zawiera Regulamin Pracy Dydaktycznej, stanowiący jako załącznik integralną część Statutu Szkoły”, co jest niezgodne z wymogami określonymi w art. 172 ust. 2 pkt 4c ustawy - Prawo oświatowe, ponieważ szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego uczniów powinien określać statut.
W wyniku kontroli stwierdzono, że także ocenianie i klasyfikowanie uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym było prowadzone niezgodne z przepisami prawa. Wobec ww. uczniów stosowano ocenianie w stopniach szkolnych[17], podczas, gdy uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym powinni otrzymywać oceny opisowe bieżące, śródroczne, roczne i końcowe ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych i dodatkowych zajęć edukacyjnych, a także ze śródrocznych, rocznych i końcowych ocen klasyfikacyjnych zachowania[18]. W protokołach zebrań rady pedagogicznej w roku szkolnym 2023/2024 nie ma informacji o podjęciu uchwał w sprawie klasyfikacji i promocji uczniów posiadających orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego[19]. Skutkuje to brakiem możliwości określenia w jakim oddziale uczniowie ci obecnie się znajdują oraz - jeśli doszło do promowania - co stanowiło podstawę tej promocji.
Mazowiecki Kurator Oświaty wydał dyrektorowi Liceum Klasycznego im. Jana Pawła II w Ostrołęce zalecenia pokontrolne, których celem jest zapewnienie realizacji organizacji kształcenia specjalnego zgodnie z zaleceniami wynikającymi z wydanych uczniom orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego, z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa oświatowego. Zalecenia pokontrolne dotyczą:
Ad 1.
Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych[20], prowadzone przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne publiczne szkoły, w których jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki, niebędące szkołami specjalnymi, otrzymują na każdego ucznia dotację z budżetu jednostki samorządu terytorialnego będącej dla tych szkół organem rejestrującym, w wysokości stanowiącej iloczyn kwoty przewidzianej na takiego ucznia w części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostki samorządu terytorialnego oraz wskaźnika zwiększającego, o którym mowa w art. 14 ust. 1 ww. ustawy. Dotacja ta jest przekazywana na każdego ucznia, wychowanka będącego w danym miesiącu roku budżetowego uczniem szkoły dotowanej[21]. Przepisy ww. ustawy o finansowaniu zadań oświatowych określają warunki, w jakich dana szkoła niesamorządowa, w której realizowany jest obowiązek szkolny lub obowiązek nauki ma gwarancję otrzymania dotacji[22].
Zgodnie z przepisami rozporządzenia z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2024[23], dla uczniów lub słuchaczy niesłyszących, słabosłyszących, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym (na podstawie orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego), wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy nalicza się wagę P7=3,6. W przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi nalicza się wagę P8=9,5. Przepisy te nie wykluczają z naliczonej dotacji uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym przyjętych w procesie rekrutacji do liceów ogólnokształcących dla dzieci i młodzieży. Oznacza to, że środki na takich uczniów wykazanych w SIO na dzień 30 września 2023 r. zostały przekazane jednostkom samorządu terytorialnego. Urząd Miasta Ostrołęki nie miał zatem podstaw do wstrzymania lub cofnięcia dotacji dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, mimo stwierdzonych nieprawidłowości związanych z przyjęciem ww. uczniów do liceum ogólnokształcącego oraz z realizacją ich kształcenia.
Ad 2. i 5.
Zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie sposobu prowadzenia przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz rodzajów tej dokumentacji[24], do księgi uczniów wpisuje się dane ucznia oraz oddział, do którego ucznia przyjęto.
Organ dotujący szkołę (w tym przypadku Urząd Miasta Ostrołęka) nie może dokonać skreślenia z listy uczniów. Skreślić ucznia z listy uczniów może jedynie, w drodze decyzji, dyrektor szkoły i tylko w przypadkach określonych w statucie szkoły. Skreślenie następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego[25]. Od decyzji dyrektora szkoły rodzicom lub pełnoletniemu uczniowi przysługuje odwołanie do kuratora oświaty[26].
Prawo oświatowe nie przewiduje rozwiązań dotyczących warunkowego dopuszczenia ucznia do kontynuacji nauki w sytuacji, gdy zostanie on skreślony z listy uczniów szkoły, w tym opartych na pozyskiwaniu dodatkowych opinii biegłych, czy weryfikacji poziomu rozwoju ucznia.
Najkorzystniejsza dla ucznia forma kształcenia specjalnego wskazywana jest w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. W orzeczeniu, wydawanym na wniosek rodziców lub prawnych opiekunów dziecka albo pełnoletniego ucznia, zespół orzekający działający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym publicznej poradni specjalistycznej, określa[27] m. in. wszystkie możliwe formy kształcenia specjalnego ucznia, poczynając od najkorzystniejszej według zespołu.
Wybór typu szkoły ponadpodstawowej przez ucznia z niepełnosprawnością powinien uwzględniać jego możliwości psychofizyczne, zainteresowania i predyspozycje, a w przypadku szkoły prowadzącej kształcenie w zawodzie — również stan zdrowia, który powinien umożliwiać praktyczną naukę zawodu, a w przyszłości jego wykonywanie.
Na wniosek rodziców ucznia/pełnoletniego ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, odpowiednią formę kształcenia specjalnego w szkole ponadpodstawowej zapewnia starosta, uwzględniając rodzaj niepełnosprawności. Ostatecznego wyboru szkoły dokonują rodzice lub pełnoletni uczeń, przy czym przyjęcie do tej szkoły musi odbywać się zgodnie z przepisami prawa.
Ad 3.
Biorąc pod uwagę wyniki kontroli przez MKO, należy stwierdzić, że działania Liceum Klasycznego nie zapewniły warunków do rozwoju umiejętności szkolnych uczniów z niepełnosprawnościami, zgodnych z ich indywidualnymi potrzebami. Jednocześnie, biorąc pod uwagę specyfikę funkcjonowania uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz potrzeby związane ze wspomaganiem ich indywidualnego rozwoju przede wszystkim w zakresie rozwijania praktycznych umiejętności związanych z samodzielnym funkcjonowaniem, kształcenie tej grupy uczniów w liceum ogólnokształcącym, budzi poważne wątpliwości o charakterze merytorycznym, jak i organizacyjnym. Przede wszystkim jednak nie jest korzystne dla ucznia, który nie jest w stanie sprostać wymaganiom edukacyjnym szkoły tego typu.
W opinii MEN, w celu znalezienia rozwiązania najbardziej optymalnego z punktu widzenia uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane z uwagi na niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym albo niepełnosprawności sprzężone, w których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym, należy indywidualnie rozważyć sytuację edukacyjną każdego z nich, tak by dostosować ścieżkę kształcenia do ich możliwości psychofizycznych i potrzeb związanych z rozwijaniem samodzielności w życiu dorosłym. Punktem wyjścia powinna być rzetelna, wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia (WOPFU), która powinna być przeprowadzona przez zespół nauczycieli i specjalistów prowadzących zajęcia z uczniem[28]. W ocenie tej powinni uczestniczyć rodzice ucznia lub pełnoletni uczeń. Mogą w niej uczestniczyć przedstawiciele poradni psychologiczno-pedagogicznej. W opinii MEN istotny w tej konkretnej sytuacji jest udział w WOPFU doradcy zawodowego. Wyniki WOPFU mogą wskazywać na potrzebę weryfikacji diagnozy przez zespół orzekający, która może być dokonana na wniosek rodziców lub pełnoletniego ucznia.
Ad 4.
Obowiązujące przepisy prawa oświatowego określają warunki organizacji kształcenia specjalnego w szkołach i placówkach dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz niepełnosprawnościami sprzężonymi. Prawidłowe stosowanie przepisów zapewnia możliwość realizacji obowiązku szkolnego i obowiązku nauki w sposób dostosowany do potrzeb i możliwości tych uczniów.
Przestrzeganie przez dyrektorów szkół przepisów prawa oświatowego, dotyczących rekrutacji uczniów do szkół ponadpodstawowych, zasad oceniania, promowania i klasyfikowania uczniów oraz wydania świadectw zapobiega przyjmowaniu do danego typu szkoły ponadpodstawowej absolwentów szkół podstawowych, których poziom wiedzy i umiejętności szkolnych uniemożliwia realizację podstawy programowej kształcenia ogólnego tego typu szkoły.
Ministerstwo Edukacji Narodowej, projektując przepisy oraz rozwiązania organizacyjne, zapewnia zróżnicowane ścieżki kształcenia, w tym kształcenia ustawicznego, umożliwiające przygotowanie do samodzielności w życiu dorosłym oraz wejście i funkcjonowanie na rynku pracy osób z różnym rodzajami niepełnosprawności, zgodnie z ich indywidualnymi potrzebami uwarunkowanymi specyfiką ich funkcjonowania. Z myślą o osobach z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim stworzono m.in. zawody o charakterze pomocniczym. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym mają możliwość kształcenia w zakresie przysposobienia do pracy, które ma na celu przygotowanie do aktywności przez pracę, polegające na rozwijaniu praktycznych umiejętności niezbędnych do podejmowania pracy w różnych dziedzinach oraz poprawnego funkcjonowania w życiu społecznym i zawodowym.
MEN podjął także prace nad wprowadzeniem rozwiązań w zakresie oceny potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów oraz planowaniem na podstawie wyników tej oceny wsparcia uczniów w procesie nauczania-uczenia się opartych na modelu biopsychospołecznym (ocena funkcjonalna). Standardy oceny funkcjonalnej umożliwią również trafniejsze wsparcie uczniów z ograniczeniami w funkcjonowaniu (np. wynikającymi ze stanu zdrowia i/lub niepełnosprawności) w wyborze przez nich ścieżki kształcenia i zawodu oraz wejściu na rynek pracy. W celu wsparcia tego procesu przygotowano narzędzia diagnostyczne do oceny rozwoju poznawczego, emocjonalno-społecznego i osobowościowego przez specjalistów, a także kwestionariusze szkolnej oceny funkcjonalnej przeznaczone do wykorzystania przez nauczycieli.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Izabela Ziętka
Podsekretarz Stanu
[1] Liceum Klasyczne im. Jana Pawła II w Ostrołęce jest prowadzone przez Stowarzyszenie „Rodzina Polska” z siedzibą w Ostrołęce, ul. 11 Listopada14/14 od 1 września 2016 r. Decyzją Prezydenta Miasta Ostrołęki z dnia 30.09.2015 r., WO.4423.3.2015 w sprawie zezwolenia na założenie szkoły publicznej przez osobę prawną lub fizyczną, szkoła została wpisana do ewidencji wydanych zezwoleń pod numerem 151.
[3] Zgodnie z art. 127 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.).
[4] Dz. U. z 2020 r. poz. 1309.
[5] Zgodnie z art. 68 ust. 1 pkt 10 ustawy - Prawo oświatowe.
[6] Dz. U. poz. 467, z późn. zm.
[7] Dz. U. poz. 781.
[8] Niepełnosprawność intelektualna charakteryzuje się deficytami ogólnych sprawności umysłowych, takich jak: wnioskowanie, rozwiązywanie problemów, planowanie, myślenie abstrakcyjne, myślenie krytyczne, uczenie się szkolne oraz uczenie się przez doświadczenie. Deficyty te powodują upośledzenie funkcji przystosowawczych, co skutkuje nieosiąganiem przez osobę odpowiedniego poziomu samodzielności w życiu osobistym oraz zdolności do ponoszenia odpowiedzialności w życiu społecznym (Gałecki i in., 2018) za: Otrębski W. Mariańczyk K., Amilkiewicz-Marek A., Bieńkowska K. I., Domagała-Zyśk E., Kostrubiec-Wojtachnio B., Papuda-Dolińska B., Pisula E. (2022) „Poradnik metodyczny. Standardy przebiegu oceny funkcjonalnej oraz planowania wsparcia edukacyjno-specjalistycznego w przypadku występowania następujących trudności: uszkodzenie słuchu, dysfunkcja wzroku, specyficzne zaburzenia uczenia się, zaburzenia rozwoju mowy i języka, zaburzenia rozwoju intelektualnego, zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD), zaburzenia zachowania i emocji”, Wydawnictwo KUL, Lublin, s. 79 (dalej jako „Standardy”).
[9] W przypadku osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym w ciągu całego okresu rozwojowego umiejętności dotyczące stery pojęciowej są wyraźnie niższe w porównaniu z rówieśnikami. Rozwój umiejętności czytania, pisania, liczenia i rozumienia pojęcia czasu oraz pieniądza jest powolny i rozciągnięty na cały okres edukacji szkolnej oraz jest wyraźnie ograniczony w porównaniu z rówieśnikami. U osób dorosłych umiejętności szkolne zwykle pozostają na podstawowym poziomie i z tego powodu osoby te wymagają pomocy we wszystkich czynnościach codziennych i zawodowych, wymagających wysokiego poziomu umiejętności szkolnych. Aby realizować codzienne czynności związane ze sferą pojęciową, może być niezbędne stałe wsparcie, a w niektórych przypadkach przejęcie przez inne osoby odpowiedzialności za te czynności. Widoczne są znaczące odstępstwa w zakresie zachowań społecznych i komunikacyjnych w porównaniu z rówieśnikami, język mówiony pozostaje zwykle jedyną formą komunikacji, jednak jest on dużo mniej złożony niż ten, którym posługują się rówieśnicy. Zdolności oceny społecznej i podejmowania decyzji są ograniczone, co zmusza opiekunów do wspomagania osób niepełnosprawnych intelektualnie w podejmowaniu decyzji życiowych. W przypadku osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu znacznym zdobywanie umiejętności ze sfery poznawczej jest ograniczone. Osoby zwykle posiadają niewielką zdolność rozumienia języka pisanego oraz pojęć dotyczących liczb, ilości, czasu i pieniędzy. Opiekunowie zapewniają znaczące wsparcie w rozwiązywaniu wszelkich problemów. W zakresie zasobu słownictwa i poprawności gramatycznej język mówiony jest ograniczony. Mowa może się opierać na pojedynczych słowach lub sformułowaniach i może być wspomagana (komunikacją niewerbalną) środkami wzmacniającymi. Mowa i komunikacja są skupione wokół „tu i teraz”. Język jest używany bardziej w celach komunikacji niż wyrażania myśli. Zrozumiałe są proste komunikaty werbalne i niewerbalne. W sferze praktycznej wymagane jest wsparcie w wykonywaniu wszystkich czynności codziennych, w tym w jedzeniu, ubieraniu się, myciu. Konieczny jest ciągły nadzór. Niemożliwe jest podejmowanie odpowiedzialnych decyzji, dotyczących samopoczucia swojego lub innych osób. Nabywanie nowych umiejętności w każdym zakresie wymaga długotrwałego uczenia się i stałego wsparcia (za: Standardy, s.82-83).
[10] Zgodnie ze „Standardami” (s. 76) w postępowaniu diagnostycznym niepełnosprawności intelektualnej ocenie podlega pięć wymiarów funkcjonowania osoby, które dotyczą specyficznych cech posiadanych przez tę osobę i charakterystyk środowiska jej życia. Należą do nich: (I) zdolności intelektualne, (II) zachowania adaptacyjne (poznawcze, społeczne, praktyczne), (III) uczestnictwo, bycie w interakcjach i role społeczne, (IV) zdrowie (fizyczne, psychiczne) i etiologia, (V) kontekst (środowiska życia, kultura) (Schalock i in., 2010, s. 14–18).
[11] Wzór świadectwa stanowi załącznik nr 13 do rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 7 czerwca 2023 r. w sprawie świadectw, dyplomów państwowych i innych druków (Dz. U. z 2023 r. poz. 1120).
[12] Wzór świadectwa stanowi załącznik nr 28 ww. rozporządzenia.
[13] Zgodnie z art. 172 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.).
[14] Zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym.
[15] Art. 22 a ust. 6 i ust. 7 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2024 r. poz. 750, z późn. zm.).
[16] Dz. U. z 2023 r. poz. 2468, z późn. zm.
[17] Według skali określonej w § 7 ust 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2572).
[18] Zgodnie z art. 44i ust. 7 ustawy o systemie oświaty.
[19] Zgodnie z art. 70 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy - Prawo oświatowe.
[20] Dz. U. z 2024 r. poz. 754, z późn. zm.
[21] Art. 34 ust. 2 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych.
[22] Art. 33 ust. 1 ww. ustawy.
[23] Dz. U. z 2023 r. poz. 2755.
[24] Dz. U. z 2024 r. poz. 50.
[25]Art. 68 ust. 2 ustawy - Prawo oświatowe.
[26] Art. 51 ust. 1 pkt 4 ustawy – Prawo oświatowe oraz art. 129 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572).
[27] § 13 ust. 2 pkt 5 Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2061).
[28] Zgodnie z § 6 ust. 4-13 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 2020 r. poz. 1309).