Interpelacja w sprawie listu badaczy oraz entuzjastów AI do prezesa Rady Ministrów

Interpelacja w sprawie listu badaczy oraz entuzjastów AI do prezesa Rady Ministrów Interpelacja nr 6010 do ministra nauki w sprawie listu badaczy oraz entuzjastów AI do prezesa Rady Ministrów Zgłaszający: Marta Stożek Data wpływu: 04-11-2024 Szanowny Panie Ministrze, zwracam się do Pana w sprawie decyzji, która budzi głębokie zaniepokojenie wśród badaczy, dotyczącej zmiany na stanowisku prezesa IDEAS NCBR: gdzie prof. Piotr Sankowski został zastąpiony przez dr. hab. inż. Grzegorza Borowika. Zmiana ta wywołała szeroką falę niezadowolenia w środowisku naukowym, zarówno w Polsce, jak i na arenie międzynarodowej. Rezygnacja sześciu członków rady naukowej, w tym naukowców z tak prestiżowych ośrodków jak MIT czy Uniwersytet Oksfordzki, wskazuje na poważne wątpliwości, co do kierunku, w którym podąża ta instytucja. Metody inteligencji obliczeniowej mają coraz większe przełożenie na rozwój gospodarczy oraz interdyscyplinarne badania naukowe — czego przykładem jest choćby niedawno przyznana nagroda Nobla z fizyki dla Geoffreya Hintona. Badania w tym obszarze mają szczególne znaczenie dla utrzymania konkurencyjności polskiej nauki i gospodarki. Konieczne jest też eksplorowanie zagrożeń związanych ze stosowaniem sieci neuronowych w różnych obszarach życia i aktywności zawodowej. Polska, dzięki takim inicjatywom jak IDEAS NCBR, miała szansę stać się istotnym graczem na arenie międzynarodowej, wnosząc wkład do badań nad AI oraz rozwijając potencjał innowacyjny naszego kraju — pod warunkiem odpowiedniego dofinansowania badań i utrzymania w kraju kompetentnej kadry. Kluczową rolę w budowie tego wizerunku odegrał prof. Piotr Sankowski, który swoją renomą i osiągnięciami przyciągnął światowej klasy ekspertów, naukowców oraz liderów branży AI do współpracy z IDEAS NCBR. Decyzja o jego odwołaniu, bez przejrzystego uzasadnienia, zagraża dalszemu rozwojowi instytucji oraz osłabia pozycję Polski jako centrum badań nad sztuczną inteligencją. Może również zniechęcić młode talenty i inwestorów do angażowania się w projekty związane z AI w Polsce. W kontekście niedawnych propozycji zmian dotyczących Polskiej Akademii Nauk, które również spotkały się z krytyką środowiska naukowego, pojawiają się uzasadnione obawy co do konsekwencji polityki naukowej prowadzonej przez państwo. W obliczu rosnącej konkurencji międzynarodowej w obszarze badań nad AI, ważne jest, aby Polska nie tylko utrzymała, ale także wzmacniała swoje zaangażowanie w rozwój tej technologii. W związku z powyższym, chciałabym zwrócić się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Jakie były konkretne powody odwołania prof. Piotra Sankowskiego ze stanowiska prezesa IDEAS NCBR i jakie kryteria zostały zastosowane przy wyborze jego następcy? Czy ministerstwo planuje działania mające na celu przywrócenie zaufania środowiska naukowego do instytucji IDEAS NCBR, w szczególności poprzez ewentualne spotkania z przedstawicielami środowiska badawczego, które mogłyby pomóc wypracować konsensus w tej sprawie? Jakie są plany ministerstwa dotyczące wsparcia rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce, zarówno w kontekście dalszego funkcjonowania IDEAS NCBR, jak i szerszej strategii badawczo-rozwojowej w tej dziedzinie? Czy ministerstwo rozważa zorganizowanie niezależnego audytu działań IDEAS NCBR pod kątem osiągnięć naukowych i organizacyjnych w czasie kadencji prof. Piotra Sankowskiego oraz wpływu tej zmiany na międzynarodową współpracę badawczą? W jaki sposób ministerstwo zamierza przeciwdziałać potencjalnym negatywnym skutkom tej decyzji, które mogą wpłynąć na postrzeganie Polski jako partnera w globalnych badaniach nad sztuczną inteligencją? Czy w ramach strategii wsparcia innowacyjności, ministerstwo planuje zwiększenie środków na rozwój badań nad AI w Polsce, tak aby utrzymać konkurencyjność naszego kraju w tej dziedzinie? Z wyrazami szacunku Marta Stożek Posłanka na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie listu badaczy oraz entuzjastów AI do prezesa Rady Ministrów Odpowiedź na interpelację nr 6010 w sprawie listu badaczy oraz entuzjastów AI do prezesa Rady Ministrów Odpowiadający: minister nauki Dariusz Wieczorek Warszawa, 26-11-2024 Szanowna Pani Poseł, uprzejmie przedstawiam odpowiedzi na poniższe pytania: Jakie były konkretne powody odwołania prof. Piotra Sankowskiego ze stanowiska prezesa IDEAS NCBR i jakie kryteria zostały zastosowane przy wyborze jego następcy? IDEAS NCBR sp. z o.o. jest spółką prawa handlowego powołaną przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, której działania mają zmierzać do zapewnienia wsparcia rozwoju kadry naukowej, finansowania badań naukowych i prac rozwojowych oraz działań przygotowujących do wdrożenia, finansowania badań aplikacyjnych, wsparcia komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych czy innych form transferu do gospodarki oraz pobudzania inwestowania przez przedsiębiorców w działalność naukową. Powoływanie zarządu Spółki należy do wyłącznych kompetencji Rady Nadzorczej, a nie do właściwości Ministra Nauki. Nadzór właścicielski nad Spółką sprawuje Dyrektor NCBR. Profesor Piotr Sankowski nie został odwołany ze stanowiska prezesa zarządu spółki IDEAS NCBR sp. z o.o. 30 czerwca br. zakończyła się jego kadencja jako prezesa zarządu, określona zgodnie z Kodeksem spółek handlowych i statutem Spółki. W ramach prowadzonego konkursu, Rada Nadzorcza Spółki przedstawiła kandydatom, przyjęte 9 września 2024 r., kryteria oceny, jakie miały zastosowanie w konkursie. Oczekiwane kompetencje prezesa zarządu spółki obejmowały kompetencje w obszarze działalności naukowej, w oczywisty sposób niezwykle istotne w działalności IDEAS NCBR sp. z o.o., ale również doświadczenie i wizję działań w obszarach kluczowych dla Spółki, takich jak praktyczna znajomość zagadnień związanych z realizacją prac badawczo – rozwojowych w obszarze sztucznej inteligencji czy opracowywaniem rozwiązań innowacyjnych oraz komercjalizacji wyników prac naukowych i badawczo – rozwojowych. Szczególnie ważna była też wizja kandydatów na rozwój IDEAS NCBR sp. z o.o., przy uwzględnieniu sytuacji krajowej i międzynarodowej sektora sztucznej inteligencji oraz wizja zmian, jakie należałoby należy wprowadzić w modelu działalności, formule prawnej czy źródeł finansowania. Kandydaci, którzy przystąpili do konkurencyjnego, otwartego naboru na stanowisko prezesa mieli również zaprezentować koncepcję na pozyskiwanie alternatywnych (do wkładu kapitałowego NCBR) źródeł finansowania, w szczególności poprzez granty europejskie, komercjalizację, badania zlecone czy współpracę z przemysłem. 25 września 2024 r. Rada Nadzorcza jednogłośnie, w głosowaniu tajnym, wybrała dra hab. inż. Grzegorza Borowika na Prezesa Zarządu IDEAS NCBR sp. z o.o., którego kadencja rozpoczęła się z 1 października 2024 r. Czy Ministerstwo planuje działania mające na celu przywrócenie zaufania środowiska naukowego do instytucji IDEAS NCBR, w szczególności poprzez ewentualne spotkania z przedstawicielami środowiska badawczego, które mogłyby pomóc wypracować konsensus w tej sprawie? Minister Nauki pozostaje w stałym dialogu ze środowiskami naukowymi czy badawczymi. Należy zaznaczyć, że określanie IDEAS NCBR sp. z o.o. mianem instytutu badawczo-rozwojowego czy jednostki naukowej nie ma podstawy w obowiązujących przepisach, a posługiwanie się tym terminem prowadzi do nieporozumień w rozumieniu celu funkcjonowania tego podmiotu. I tym samym przywrócenie zaufania do instytucji IDEAS NCBR zależeć będzie przede wszystkim od zrozumienia ram formalno-prawnych funkcjonowania spółki, celu je działalności i zapoznania się z wynikami jej działalności. Temu m.in. ma służyć inicjatywa polegająca na modyfikacji struktury organizacyjnej i właścicielskiej IDEAS NCBR sp. z o.o., przewidująca objęcie nowych udziałów w spółce przez wiodące, najlepsze polskie uczelnie publiczne, prowadzące badania naukowe w obszarze rozwoju sztucznej inteligencji. Pozwoli to na skoncentrowanie się spółki na głównym statutowym zadaniu, tj. komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych czy innych form transferu do gospodarki oraz pobudzaniu inwestowania przez przedsiębiorców w działalność naukową. W tym zakresie zostało skierowane pismo do ww. uczelni oraz odbyło się spotkanie z ich przedstawicielami. Obecnie oczekuje się na potwierdzenie zainteresowania udziałem uczelni w dalszej realizacji tego przedsięwzięcia. Kolejnym przykładem dobrej współpracy ze środowiskiem naukowym z obszaru sztucznej inteligencji, jest planowane na 4 grudnia 2024 r. spotkanie Ministra Nauki z panią prof. Natalią Letki oraz grupą polskich laureatów grantów Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych. Spotkanie z grupą naukowców będzie okazją na zaprezentowanie najlepszych praktyk w zakresie przygotowywania i prowadzenia wysoko ocenionych innowacyjnych, interdyscyplinarnych projektów naukowych, prowadzących do ważnych odkryć i przełomowych wyników, w tym także projektów o wysokim stopniu ryzyka naukowego, które są niezwykle istotne czy wręcz kluczowe dla wspierania i promowania działań mających na celu pozyskiwanie dla polskiej nauki finansowania pochodzącego ze środków, jakie są oferowane przez instytucje europejskie. Jakie są plany Ministerstwa dotyczące wsparcia rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce, zarówno w kontekście dalszego funkcjonowania IDEAS NCBR, jak i szerszej strategii badawczo-rozwojowej w tej dziedzinie? Stosownie do ostatnich decyzji zaprezentowanych na konferencji prasowej 4 października br., w najbliższych miesiącach powstanie instytut badawczy w obszarze rozwoju sztucznej inteligencji. Instytut będzie się zajmować badaniami nad sztuczną inteligencją i jej wykorzystaniem w wielu sektorach, w tym m.in. w sektorze zdrowia, obronności oraz administracji publicznej. W prace nad projektem zaangażowane będą także trzy kluczowe resorty: Ministerstwo Cyfryzacji, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Ministerstwo Obrony Narodowej. Dzięki ścisłej współpracy z przedstawicielami tych instytucji, nowy instytut badawczy ma szansę stać się wiodącym ośrodkiem badawczym w zakresie sztucznej inteligencji, ze szczególnym uwzględnieniem jej zastosowań w sektorach zdrowia, obronności oraz administracji publicznej. Zaproponowana została również modyfikacja struktury organizacyjnej i właścicielskiej IDEAS NCBR sp. z o.o., która została wskazana w odpowiedzi na pytanie drugie. Czy Ministerstwo rozważa zorganizowanie niezależnego audytu działań IDEAS NCBR pod kątem osiągnięć naukowych i organizacyjnych w czasie kadencji prof. Piotra Sankowskiego oraz wpływu tej zmiany na międzynarodową współpracę badawczą? Jedynym właścicielem spółki IDEAS NCBR sp. z o.o. jest Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. Podmiot ten sprawuje nadzór właścicielski nad spółką. W ramach nadzoru podejmowanych jest szereg czynności nadzorczych. Obejmują one, poza sprawowaniem bieżącego nadzoru przez Radę Nadzorczą, tak kontrolowanie czy audytowanie działalności spółki. Ministerstwo nie posiada kompetencji nadzorczych względem spółki zależnej NCBR. W jaki sposób Ministerstwo zamierza przeciwdziałać potencjalnym negatywnym skutkom tej decyzji, które mogą wpłynąć na postrzeganie Polski jako partnera w globalnych badaniach nad sztuczną inteligencją? Zmiany organizacyjne czy personalne następujące w spółce należącej do Narodowego Centrum Badań i Rozwoju nie mogą stanowić czynnika wpływającego na postrzeganie całości działań i osiągnięć polskiej nauki, w tym w obszarze rozwoju sztucznej inteligencji. W odpowiedzi na pytania zawarte w tej interpelacji, wskazano szereg działań, jakie podjął Minister Nauki, a które mają na celu wzmocnienie pozycji Polski, jako partnera w prowadzeniu innowacyjnych badań naukowych i prac wdrożeniowych w zakresie sztucznej inteligencji. Działania te dotyczą zarówno powołania (wspólnie z Ministrem Cyfryzacji i Ministrem Obrony Narodowej) nowego instytutu badawczego, dostosowania praktyki funkcjonowania spółki IDEAS NCBR sp. z o.o. do realizacji jej podstawowych celów statutowych czy też modyfikacja jej struktury właścicielskiej, pozwalająca na włączenie do współpracy najlepszych polskich uczelni, prowadzących badania naukowe w obszarze rozwoju sztucznej inteligencji, co niewątpliwie pozwoli na skorzystanie z efektu synergii. Czy w ramach strategii wsparcia innowacyjności, Ministerstwo planuje zwiększenie środków na rozwój badań nad AI w Polsce, tak aby utrzymać konkurencyjność naszego kraju w tej dziedzinie? Minister Nauki realizując cele określone w polityce naukowej państwa obejmuje swym bezpośrednim nadzorem co najmniej kilka instytucji naukowych, których zakres działania dotyczy zadań związanych z rozwojem i wykorzystaniem sztucznej inteligencji, to jest obszarem, na którym koncentruje się działalność Spółki. Są to przede wszystkim Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Badawczy oraz niektóre z instytutów działających w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz. Zarówno instytuty badawcze jak i instytuty Sieci Badawczej Łukasiewicz, choć w znacznej części finansowane z subwencji pochodzących z budżetu państwa, prowadzą również aktywną działalność polegająca na komercjalizacji wyników swoich badan naukowych. Podmioty te dywersyfikują swoje przychody także aktywnie uczestnicząc w pozyskiwaniu zarówno środków krajowych, jak i środków europejskich. Zwiększanie wydatków na jeden, choć niezwykle ważny, z obszarów działalności naukowej i badawczo rozwojowej, musi jednak następować z poszanowaniem potrzeb polskiej nauki w obszarach równie ważnych jak biotechnologia czy nowe technologie w sektorze energetycznym. Tym niemniej, w celu optymalizacji wykorzystania dostępnych środków budżetowych, Ministerstwo prowadzi obecnie prace analityczne, mających na celu m.in. ocenę stopnia wykorzystania środków przekazanych na badania rozwojowe nad wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Z wyrazami szacunku Dariusz Wieczorek Minister Nauki