Interpelacja w sprawie edukacji w obszarze seksualności człowieka

Interpelacja w sprawie edukacji w obszarze seksualności człowieka Interpelacja nr 5854 do ministra edukacji w sprawie edukacji w obszarze seksualności człowieka Zgłaszający: Krzysztof Szymański, Krzysztof Mulawa, Michał Wawer Data wpływu: 28-10-2024 Szanowna Pani Minister, Polska realizuje założenia europejskiego obszaru edukacyjnego, zgodnie z wydaną rezolucją Rady 2023/C 185/08. Jest to rzeczywistość, która ma nastąpić do 2025 r. W związku z tym w szkołach w przyszłym roku ma pojawić się edukacja zdrowotna, która będzie realizowana wg wytycznych WHO. Wzbudza wątpliwości, jaka będzie jakość nauki nowego przedmiotu, biorąc pod uwagę braki wśród kadry nauczycielskiej. Potwierdza to Komunikat Komisji Europejskiej z 18.11.2022: „Ponadto niedobory kadr nauczycielskich, spowodowane przede wszystkim starzeniem się tych kadr oraz niską atrakcyjnością zawodu, pogłębiają się w całej UE, co stanowi poważne zagrożenie dla jakości i równości w edukacji [...]”. Rezolucja Rady Europy 2023/C 185/08 podaje, że: “edukacja ma być na jak najwyższym poziomie, wzmacniając doskonałość i atrakcyjność”. Szkoła więc, jako instytucja edukacyjna, ma uczyć dziecko w taki sposób, aby przyswoiło i zrozumiało dany przedmiot. Wzmocnienie efektu nauki można uzyskać poprzez skorzystanie z pomocy naukowych: książki, filmu czy przeprowadzenie doświadczenia. Dzięki temu uczniowie mogą zrozumieć to czego się uczą. Szkoła powinna uwzględniać indywidualny potencjał ucznia, możliwości przyswojenia wiedzy czy ich wrażliwość. Ministerstwo Edukacji Narodowej usuwa sprawdzony model wychowawczy realizowany w ramach „Wychowania do życia w rodzinie”, który był realizowany do tej pory. Wprowadzając nie tylko kolejną radykalną zmianę, ze szkodą dla uczniów, ale również pozbawiając kolejnych nauczycieli pracy. Wprowadzana edukacja zdrowotna, zamiast WDŻ będzie opierać się ściśle na wytycznych WHO. Zakłada to również edukację w obszarze seksualności człowieka, określonego przez Standardy Edukacji Seksualnej wg WHO. Dla dzieci w wieku 9-12 lat, przewidziane są np. takie zagadnienia: Informacja (wiedza): "Zachowania seksualne młodych osób (różnorodność zachowań seksualnych)” czy też "Przyjemność, masturbacja, orgazm”. Postawa: "Akceptacja różnych sposobów wyrażania seksualności (pocałunki, dotyk, pieszczoty itp.)". Podane przykładowe zagadnienia, dotyczą seksualności i intymności dziecka, gdzie będzie to omawiane z obcą osobą dorosłą oraz przy innych dzieciach. Pomijając fakt braku bliskiej więzi między uczniem a nauczycielem, tematy dotyczące intymnego życia dzieci mają być omawiane gremialnie, co pozbawi dzieci poczucia bezpieczeństwa i w wielu wypadkach może je zawstydzić, gdyż każde z dzieci ma inną wrażliwość. Biorąc pod uwagę definicję pornografii np.: w raporcie wyjaśniającym Konwencji Rady Europy o cyberprzestępczości zdefiniowano pojęcie "sexually explicit conduct" czyli: "Rzeczywisty lub udawany: a) stosunek płciowy obejmujący również zespolenie narządów płciowych oraz pozycje oralno-genitalne, analno-genitalne, oralno-analne, między osobami tej samej lub odmiennej płci, b) zoofilię, c) masturbację, d) sadystyczne lub masochistyczne wykorzystywanie w kontekście seksualnym, lub d) lubieżne obnażanie narządów płciowych lub intymnych części ciała". Zastanawia więc, jak ma przebiegać realizacja założeń przedmiotu edukacja zdrowotna, biorąc pod uwagę nie tylko definicję pornografii, ale również obowiązujące w Polsce prawo szczególnie art. 202 K.k. § 1: „Kto małoletniemu poniżej lat 15 prezentuje treści pornograficzne lub udostępnia mu przedmioty mające taki charakter albo rozpowszechnia treści pornograficzne w sposób umożliwiający takiemu małoletniemu zapoznanie się z nimi, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3” czy art. 51 K.w. § 1: “Kto krzykiem, hałasem, alarmem lub innym wybrykiem zakłóca spokój, porządek publiczny, spoczynek nocny albo wywołuje zgorszenie w miejscu publicznym, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny”. W związku z powyższymi wątpliwościami proszę o odpowiedź na następujące pytania: Przedmiot: jakie uprawnienia musi mieć nauczyciel tego przedmiotu, jaka będzie liczba w siatce godzin, czy będzie obowiązkowy oraz jaki podręcznik i pomoce naukowe będą dopuszczone do użytku i przez kogo opracowane? Dziecko: kto weźmie odpowiedzialność za ewentualną przeżytą traumę u dziecka, które nie jest gotowe na treści dot. seksualności lub jest np. po przeżyciu molestowania seksualnego. Kto poniesie ew. koszty terapii i leczenia? Nauczyciel: jak będzie zabezpieczony nauczyciel przedmiotu przekazujący wiedzę nt. seksualności, sposobów wyrażania seksualności oraz rodzajów aktywności seksualnych osobom nieletnim, np. przed pozwami od opiekunów prawnych dzieci lub podejrzeniami i zarzutami o pedofilię? Jaki był powód usunięcia już istniejącego „Wychowania do życia w rodzinie” zamiast rozbudowy podstaw o wymagane treści dotyczące odżywiania, profilaktyki zdrowia i uzależnień?

Odpowiedź na interpelację w sprawie edukacji w obszarze seksualności człowieka Odpowiedź na interpelację nr 5854 w sprawie edukacji w obszarze seksualności człowieka Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 21-11-2024 Szanowny Panie Marszałku, w zgodnej ocenie Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Sportu i Turystyki konieczne jest zapewnienie wszystkim uczniom, na odpowiednim etapie edukacji, dostępu do rzetelnej wiedzy na temat szeroko rozumianego zdrowia w formie odrębnego, obowiązkowego i holistycznie ujmującego problematykę zdrowia przedmiotu, którego celem będzie również kształtowanie postaw i umiejętności w zakresie systematycznego monitorowania zdrowia i stosowania podstawowej profilaktyki zdrowotnej. Zdrowie to całkowity fizyczny, psychiczny i społeczny dobrostan człowieka, a nie tylko brak choroby lub niepełnosprawności. Jest podstawowym warunkiem dobrej jakości codziennego życia oraz efektywnego funkcjonowania i rozwoju w różnym wieku. Należy je postrzegać jako indywidualny zasób człowieka oraz jako zasób społeczny, determinujący zdrowe, wolne od zagrożeń otoczenie, zarówno w najbliższej społeczności, jak w wymiarze kraju czy świata, stanowiąc globalny potencjał zdrowotny. W świetle pogarszających się wskaźników zdrowia całej populacji, istotne są systemowe działania edukacyjne, mające na celu rozwijanie umiejętności troski o holistycznie rozumiane zdrowie. Edukacja zdrowotna to wieloetapowy, wielopłaszczyznowy i interdyscyplinarny proces prowadzący do budowania tzw. „alfabetyzmu zdrowotnego”, czyli wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych pozwalających na trafne rozpoznawanie potrzeb zdrowotnych własnych i otoczenia oraz podejmowania odpowiednich działań naprawczych czy profilaktycznych. Szkoła pełni w tych działaniach szczególną rolę. Nauczyciele, wspierając w tym zakresie obowiązki rodziców, powinni zmierzać do tego, aby uczniowie rozwijali świadomość zdrowia i kompetencje, niezbędne do utrzymania zdrowia fizycznego, psychicznego, społecznego i seksualnego, w tym w szczególności poprzez aktywność fizyczną, zdrowe odżywianie, higienę osobistą i sen, redukowanie stresu, budowanie pozytywnych relacji społecznych, rodzinnych i partnerskich, unikanie zagrożeń i zachowań ryzykownych oraz dbałość o zdrowe i bezpieczne środowisko życia. Kluczowe jest tu wykorzystanie aktualnej wiedzy opartej na dowodach naukowych oraz wieloletnich doświadczeń z realizacji edukacji i profilaktyki zdrowotnej w Polsce oraz z innych krajów. Dlatego, Minister Edukacji we współpracy z Minister Zdrowia oraz Ministrem Sportu i Turystyki, podjęła prace mające na celu wprowadzenie w szkołach, już od 1 września 2025 r. nowego i obowiązkowego dla każdego ucznia przedmiotu, który wyposaży uczniów w wiedzę, umiejętności i kompetencje społeczne, które pozwolą na trafne rozpoznanie potrzeb zdrowotnych oraz nakierują na podejmowanie odpowiednich działań profilaktycznych czy naprawczych, i które będą skupiały się na identyfikacji problemów i ich rozwiązywaniu. Dotychczas w szkołach nie realizowano odrębnego, obowiązkowego przedmiotu, który byłby dedykowany wyłącznie zagadnieniom dotyczącym szeroko rozumianego zdrowia. Nowy, obowiązkowy przedmiot – edukacja zdrowotna – będzie realizowany począwszy od roku szkolnego 2025/2026: w klasach IV-VIII szkoły podstawowej (po 1 godz. w klasach IV-VII, a w klasie VIII 1 godz. w I półroczu), w klasach I-III szkół ponadpodstawowych (liceum ogólnokształcące, technikum, branżowa szkoła I stopnia) – 2 godz. w cyklu kształcenia. Jednocześnie, ponieważ podstawa programowa przedmiotu edukacja zdrowotna obejmuje treści z zakresu wiedzy o życiu seksualnym człowieka, o zasadach świadomego i odpowiedzialnego rodzicielstwa, o wartości rodziny, życia w fazie prenatalnej oraz metodach i środkach świadomej prokreacji, nowy przedmiot zastąpi dotychczasowe, nieobowiązkowe zajęcia pn. wychowanie do życia w rodzinie. Odnosząc się do kwestii kwalifikacji wymaganych od nauczycieli, uprzejmie informuję, że są one uregulowane w rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli [1] . Przepisy ww. rozporządzenia stanowią o wymaganym od nauczycieli poszczególnych typów szkół i placówek poziomie wykształcenia, zakresie przygotowania merytorycznego oraz wymaganiach dotyczących przygotowania pedagogicznego. Przygotowanie merytoryczne musi obejmować treści nauczania określone w podstawie programowej przedmiotu, do nauczania którego nauczyciel jest zatrudniany. W ten sposób określane są kwalifikacje do większości przedmiotów występujących w podstawie programowej kształcenia ogólnego i kształcenia w zawodzie. W przypadku przedmiotów lub zajęć, do nauczania których wymagania są inne niż wskazane wyżej, w rozporządzeniu określone są przepisy odrębne. W najbliższym czasie planowane jest przygotowanie projektu nowelizacji ww. rozporządzenia polegającej m.in. na określeniu kwalifikacji wymaganych od nauczycieli edukacji zdrowotnej. Zakłada się, że poza nauczycielami, którzy ukończyli studia lub studia podyplomowe w zakresie edukacji zdrowotnej i posiadają przygotowanie pedagogiczne, kwalifikacje do nauczania przedmiotu edukacja zdrowotna będą posiadali także nauczyciele biologii, wychowania fizycznego, wychowania do życia w rodzinie, psychologowie. Niezależnie od projektowanych zmian legislacyjnych Minister Edukacji zamierza zlecić wybranym uczelniom - w trybie przepisów art. 464 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce [2] - organizację kwalifikacyjnych studiów podyplomowych dla nauczycieli w zakresie edukacji zdrowotnej. Obecnie przygotowywane są materiały służące organizacji takich studiów i planowana sieć uczelni, które je poprowadzą. Sieć ta powinna gwarantować nauczycielom równomierny - na terenie całego kraju - dostęp do studiów. Uczelnie, które podejmą się organizacji ww. studiów będą zobowiązane realizować je zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela [3] . Przepisy te umożliwiają organizację kwalifikacyjnych studiów podyplomowych dla nauczycieli posiadających już uprawnienia do nauczania innego przedmiotu. Program studiów powinien zapewnić przygotowanie merytoryczne i metodyczne do nauczania edukacji zdrowotnej . Ww. studia będą finansowane z budżetu Ministra Edukacji i będą bezpłatne dla nauczycieli. Ministerstwo Edukacji zaplanowało w swoim budżecie środki finansowe na ten cel. Wysokość środków zaangażowanych na realizację zadania będzie zależała od liczby uczelni, które podejmą się prowadzenia studiów i będzie możliwa do podania po zakończeniu ustaleń z uczelniami w tej sprawie. Uczelnie mogą prowadzić kwalifikacyjne studia podyplomowe w zakresie edukacji zdrowotnej także odpłatnie, a koszt udziału w nich nauczycieli może być dofinansowany w części lub w całości ze środków wyodrębnianych w budżetach organów prowadzących szkoły, w których nauczyciele są zatrudnieni, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa [4] . Dodać należy również, że publiczne placówki doskonalenia nauczycieli mają obowiązek organizować i prowadzić formy doskonalenia nauczycieli w zakresie wynikającym z ustalonych przez Ministra Edukacji na dany rok szkolny kierunków polityki oświatowej państwa. W roku szkolnym 2024/2025 jednym z kierunków polityki oświatowej państwa jest edukacja prozdrowotna w szkole, w tym kształtowanie zachowań służących zdrowiu, rozwijaniu sprawności fizycznej i nawyku aktywności ruchowej oraz nauki udzielania pierwszej pomocy. Ustalenie przez Ministra Edukacji kierunku polityki oświatowej stanowi – wynikające z przepisów prawa – zobowiązanie dla publicznych placówek do organizowania doskonalenia w tym zakresie. Placówki mają zatem obowiązek organizowania w tym roku szkolnym form doskonalenia adresowanego przede wszystkim do nauczycieli biologii, wychowania fizycznego, wychowania do życia w rodzinie, psychologów w zakresie prowadzenia zajęć edukacji zdrowotnej. Podobne rozwiązania – dotyczące zarówno zamawiania w uczelniach studiów podyplomowych jak i ustalania kierunków polityki edukacyjnej - planowane są na kolejne lata szkolne. Nawiązując do podręczników, uprzejmie informuję, że warunki, jakie muszą one spełniać, by mogły zostać dopuszczone do użytku szkolnego są określone w ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty [5] oraz w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 października 2019 r. w sprawie dopuszczania do użytku szkolnego podręczników . [6] Wszczęcie postępowania administracyjnego o dopuszczenie do użytku szkolnego podręcznika odbywa się na wniosek wydawcy. Szczegółowe informacje jakie powinien zawierać wniosek oraz dokumenty jakie należy dołączyć do wniosku są określone w § 6 ww. rozporządzenia w sprawie dopuszczania do użytku szkolnego podręczników. Wnioskodawca obowiązany jest wnieść odpowiednią opłatę, w zależności od rodzaju podręcznika, w wysokości określonej § 15 tego rozporządzenia. Wszelkie informacje przeznaczone dla wydawców podręczników znajdują się na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej, w zakładce: https://www.gov.pl/web/edukacja/podreczniki-do-ksztalcenia-ogolnego Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania dopuszcza do użytku szkolnego podręcznik po uzyskaniu pozytywnych opinii rzeczoznawców wyznaczonych przez tego ministra z listy rzeczoznawców do spraw podręczników. Zgodnie z § 6 ww. rozporządzenia, warunkiem dopuszczenia do użytku szkolnego podręcznika w postaci papierowej jest uzyskanie trzech pozytywnych opinii sporządzonych przez rzeczoznawców: dwóch opinii merytoryczno-dydaktycznych zawierających szczegółową ocenę poprawności pod względem merytorycznym i szczegółową ocenę przydatności dydaktycznej, w tym ocenę materiału ilustracyjnego oraz jednej opinii językowej zawierającej szczegółową ocenę poprawności pod względem językowym, w tym ocenę tekstów zamieszczonych w materiale ilustracyjnym oraz ocenę komunikatywności tekstu podręcznika. Dopuszczone do użytku szkolnego podręczniki są wpisywane do wykazu podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego, publikowanego na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej, w zakładce: https://podreczniki.men.gov.pl/ Materiały ćwiczeniowe i edukacyjne nie są sprawdzane pod względem poprawności treści w nich zawartych przez rzeczoznawców powołanych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, ponieważ nie podlegają procedurze dopuszczania do użytku szkolnego. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Dz. U. z 2023 r. poz. 2102 [2] t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 742 [3] Dz. U. z 2024 r. poz. 453 [4] art. 70a ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986) [5] Dz. U. z 2024 r. poz. 750 z późn. zm. [6] Dz. U. z. 2019 r. poz. 2013