Interpelacja nr 5767

do ministra nauki

w sprawie żaglowca naukowo-badawczego "Oceania"

Zgłaszający: Michał Gramatyka, Izabela Bodnar, Elżbieta Burkiewicz, Żaneta Cwalina-Śliwowska, Piotr Górnikiewicz, Bożenna Hołownia, Rafał Komarewicz, Maja Ewa Nowak, Barbara Okuła, Norbert Pietrykowski, Bartosz Romowicz, Marcin Skonieczka, Ewa Szymanowska

Data wpływu: 24-10-2024

S/y Oceania od 1985 roku prowadzi badania morskie w systemie międzynarodowym. Szczególnie ważne są te, prowadzone w rejonach polarnych. Ewentualny brak jedynego w systemie międzynarodowym statku badawczego o napędzie żaglowym będzie dużą stratą dla jakości badań środowiska. Może również obniżyć znaczenie Polski w europejskim środowisku naukowym.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Na czym polegało „wstrzymanie finansowania” statku badawczego s/y Oceania, o którym poinformował na swoich oficjalnych profilach Instytut Oceanologii PAN? Według zapewnień ministra nauki nie doszło do wydania takiej decyzji, natomiast sam Instytut Oceanologii PAN w swoim oświadczeniu z dn. 19 października zdaje się być pewnym, iż została ona podjęta. Proszę o wyjaśnienie zaistniałej sytuacji oraz sprzeczności występujących pomiędzy wypowiedziami pracowników Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, a oświadczeniem instytutu.
2. W wypowiedziach pracowników MNiSW wspomina się o „zespołach naukowców” oceniających projekty. Kto podjął formalną decyzję zinterpretowaną przez pracowników IO PAN jako „wstrzymanie finansowania”? Docelowo, w ramach jakiego projektu miało być realizowane finansowanie statku badawczego Oceania? Z których zasobów środków zarządzanych lub współzarządzanych przez ministerstwo będzie ono udzielone?
3. Czy wniosek o zapewnienie finansowania jedynej jednostki pływającej zdolnej do prowadzenia działań badawczych poza Bałtykiem był opiniowany wśród innych wniosków, równie newralgicznych dla polskiej nauki? Proszę o podanie przykładów wniosków, które otrzymały finansowanie, złożonych równolegle i opiniowanych w ramach tej samej procedury.
4. Obawiam się sytuacji, w której pozbawienie jednego z instytutów możliwości utrzymania jego aparatury mogłoby w całości zahamować całą dziedzinę badań, a w konsekwencji doprowadzić również do zakończenia międzynarodowych współprac i utraty grantów przez rzeczony instytut. Jakimi kryteriami ministerstwo oraz podległe mu zespoły kierują się w trakcie weryfikacji oraz opiniowania tego rodzaju wniosków? Czy waga utrzymania konkretnej, jedynej w swoim rodzaju aparatury naukowo-badawczej niezbędnej dla dalszego rozwoju całej gałęzi polskiej nauki jest brana pod uwagę i znajduje swoje odzwierciedlenie w procesie udzielenia wsparcia finansowego jednostkom badawczym i instytutom?
5. Powinniśmy uniknąć konieczności przerwania ciągłości badań i zagwarantować stałe funkcjonowanie jednostki tego rodzaju w służbie polskiej nauce. Bliźniaczym przykładem jest tutaj katamaran - RV Oceanograf (MS Oceanograf), zbudowany w 2016 r. w Stoczni Nauta w Gdyni. Zastąpił on powstały w 1977 roku kuter hydrograficzny Oceanograf 2, który służył Instytutowi Oceanografii przeszło 30 lat. Inwestycja ta zapewniła nie tylko ciągłość badań, ale utworzyła nowe możliwości w zakresie badań batymetrycznych, biologicznych, chemicznych, fizycznych, geologicznych, magnetyczno-sejsmoakustycznych środowiska Morza Bałtyckiego. Proszę o przedstawienie planów ministerstwa oraz podległych mu jednostek wobec statku badawczego Oceania, a także pozostałej infrastruktury badawczej wykorzystywanej przez instytuty w dziedzinie oceanografii oraz naukach pokrewnych. Wiadomym jest, iż jednostka Oceania służy polskim naukowcom od przeszło 35 lat i w przyszłości, potencjalnie w ciągu kilku następnych lat, konieczny będzie zakup, a także dostosowanie nowej jednostki pływającej. Czy miały miejsce rozmowy, negocjacje lub konsultacje z Instytutem Oceanografii PAN w sprawie zakupu nowej jednostki mającej zastąpić statek Oceania?
6. Jakie plany wobec statku Oceania zaproponowałoby ministerstwo w przypadku wyłączenia go z użycia przez Instytut Oceanografii? Czy ministerstwo zdaje sobie sprawę z wagi utrzymania ciągłości rozwoju i kontynuacji badań oceanograficznych oraz badań w dziedzinach pokrewnych, również ze względu na trwające współprace międzynarodowe? Jeżeli tak, w jaki sposób ministerstwo oraz podmioty podległe oraz współpracujące planują dokonać rozwoju floty polskich statków badawczych?

Odpowiedź na interpelację nr 5767

w sprawie żaglowca naukowo-badawczego "Oceania"

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Marek Gzik

Warszawa, 19-11-2024

Szanowny Panie Pośle,

odpowiadając na interpelację w sprawie w sprawie żaglowca naukowo-badawczego "Oceania", przedstawiam poniższe informacje i wyjaśnienia.

1. Na czym polegało “wstrzymanie finansowania” statku badawczego s/y Oceania, o którym poinformował na swoich oficjalnych profilach Instytut Oceanologii PAN? Według zapewnień Ministra Nauki nie doszło do wydania takiej decyzji, natomiast sam Instytut Oceanologii PAN w swoim oświadczeniu z dn. 19 października zdaje się być pewnym, iż została ona podjęta. Proszę o wyjaśnienie zaistniałej sytuacji oraz sprzeczności występujących pomiędzy wypowiedziami pracowników Ministerstwa Nauki, a oświadczeniem Instytutu. (https://tinyurl.com/bdf9em6a ).

Finansowanie statku badawczego „Oceania” nie zostało wstrzymane. Rozstrzygnięcie naboru w ramach wniosków składanych na utrzymanie aparatury naukowo-badawczej, stanowiska badawczego, odbywa się na podstawie złożonych wniosków poprzez wydawane decyzje administracyjne. Podpisany dokument przekazywany jest do podmiotów składających wnioski.

2. W wypowiedziach pracowników MNiSW wspomina się o „zespołach naukowców” oceniających projekty. Kto podjął formalną decyzję zinterpretowaną przez pracowników IO PAN jako „wstrzymanie finansowania”? Docelowo, w ramach jakiego projektu miało być realizowane finansowanie statku badawczego Oceania? Z których zasobów środków zarządzanych lub współzarządzanych przez Ministerstwo będzie ono udzielone?

Oceny wniosku Instytutu Oceanologii Polskiej Akademii Nauk, pn.: Statek naukowo-badawczy s/y Oceania, dokonał Zespół doradczy do spraw infrastruktury badawczej, powołany przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Na podstawie dokonanej oceny, Minister Nauki, biorąc pod uwagę wysokość środków finansowych ujętych w budżecie państwa na finansowanie zadań, o których mowa w art. 365 pkt 5 lit. a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, przyznaje środki finansowe na ich realizację. Omawiany wniosek został złożony w ramach naboru finansującego utrzymanie aparatury naukowo-badawczej, stanowiska badawczego unikatowych w skali kraju, na podstawie art. 365 pkt 5 lit. a, ww. ustawy. Finansowanie ww. wniosków odbywa się ze środków finansowych wydzielonych w budżecie państwa części 28 – szkolnictwo wyższe i nauka.

3. Czy wniosek o zapewnienie finansowania jedynej jednostki pływającej zdolnej doprowadzenia działań badawczych poza Bałtykiem był opiniowany wśród innych wniosków, równie newralgicznych dla polskiej nauki? Proszę o podanie przykładów wniosków, które otrzymały finansowanie, złożonych równolegle i opiniowanych w ramach tej samej procedury.

W ramach naboru na utrzymanie aparatury naukowo-badawczej, stanowiska badawczego, na lata 2024-2026, ocenie podlegało łącznie 256 wniosków, w tym wniosek Instytutu Oceanologii Polskiej Akademii Nauk. Zespół doradczy ds. infrastruktury badawczej ocenił pozytywnie 240 wniosków z różnych dziedzin nauki.

4. Obawiam się sytuacji w której pozbawienie jednego z instytutów możliwości utrzymania jego aparatury mogłoby w całości zahamować całą dziedzinę badań, a w konsekwencji doprowadzić również do zakończenia międzynarodowych współprac i utraty grantów przez rzeczony instytut. Jakimi kryteriami Ministerstwo oraz podległe mu zespoły kierują się w trakcie weryfikacji oraz opiniowania tego rodzaju wniosków? Czy waga utrzymania konkretnej, jedynej w swoim rodzaju aparatury naukowo-badawczej niezbędnej dla dalszego rozwoju całej gałęzi polskiej nauki jest brana pod uwagę i znajduje swoje odzwierciedlenie w procesie udzielenia wsparcia finansowego jednostkom badawczym i instytutom?

Wnioski złożone na utrzymanie aparatury naukowo-badawczej, stanowiska badawczego, oceniane są z uwzględnieniem kryteriów zawartych w art. 375 ust. 2 ustawy:

• rodzaju aparatury naukowo-badawczej lub stanowiska badawczego;
• wpisu na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej;
• wysokości kosztów utrzymania aparatury naukowo-badawczej lub stanowiska badawczego w gotowości do prowadzenia działalności naukowej;
• liczebności środowiska naukowego wykorzystującego aparaturę naukowo-badawczą, stanowisko badawcze lub infrastrukturę informatyczną, a także zakres i stopień ich wykorzystania,

oraz kryteriów zawartych w § 6 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 kwietnia 2019 r. w sprawie szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania środków finansowych na utrzymanie aparatury naukowo-badawczej, stanowiska badawczego oraz specjalnej infrastruktury informatycznej oraz oceny raportu z ich wykorzystania:

• unikatowość aparatury w skali kraju;
• znaczenie aparatury dla rozwoju działalności naukowej, w szczególności w kierunkach określonych w polityce naukowej państwa;
• potencjał organizacyjny i ludzki wnioskodawcy oraz doświadczenie związane z obsługą i wykorzystywaniem aparatury w prowadzeniu działalności naukowej;
• sposób wykorzystywania aparatury do prowadzenia działalności naukowej, w szczególności liczbę projektów krajowych i międzynarodowych realizowanych z wykorzystaniem tej aparatury;
• znaczenie aparatury dla rozwoju współpracy krajowej i międzynarodowej w zakresie działalności naukowej;
• wykorzystywanie aparatury do świadczenia, w tym odpłatnie, usług w zakresie działalności naukowej na rzecz podmiotów spoza systemu szkolnictwa wyższego i nauki;
• liczbę użytkowników, którzy rozpoczęli korzystanie z aparatury w okresie 24 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku;
• zasadność planowanych kosztów w odniesieniu do przedmiotu i zakresu działalności naukowej prowadzonej z wykorzystaniem aparatury;
• prawidłowość wykorzystania i rozliczania wcześniej przyznanych środków finansowych na utrzymanie aparatury.

Na podstawie przytoczonych wyżej kryteriów, dokonywana jest szczegółowa ocena, uwzględniająca znaczenie aparatury czy stanowiska badawczego dla rozwoju działalności naukowej, czy wykorzystania jej w badaniach naukowych realizowanych w kraju i za granicą.

5. Powinniśmy uniknąć konieczności przerwania ciągłości badań i zagwarantować stałe funkcjonowanie jednostki tego rodzaju w służbie polskiej nauce. Bliźniaczym przykładem jest tutaj katamaran - RV Oceanograf (MS Oceanograf), zbudowany w 2016 w Stoczni Nauta w Gdyni. Zastąpił on powstały w 1977 roku kuter hydrograficzny Oceanograf 2, który służył Instytutowi Oceanografii przeszło 30 lat. Inwestycja ta zapewniła nie tylko ciągłość badań, ale utworzyła nowe możliwości w zakresie badań batymetrycznych, biologicznych, chemicznych, fizycznych, geologicznych, magnetyczno-sejsmoakustycznych środowiska Morza Bałtyckiego. Proszę o przedstawienie planów Ministerstwa oraz podległych mu jednostek wobec statku badawczego Oceania, a także pozostałej infrastruktury badawczej wykorzystywanej przez instytuty w dziedzinie oceanografii oraz naukach pokrewnych. Wiadomym jest, iż jednostka Oceania służy polskim naukowcom od przeszło 35 lat i w przyszłości, potencjalnie w ciągu kilku następnych lat, konieczny będzie zakup, a także dostosowanie nowej jednostki pływającej. Czy miały miejsce rozmowy, negocjacje lub konsultacje z Instytutem Oceanografii PAN w sprawie zakupu nowej jednostki mającej zastąpić statek Oceania? Jakie plany wobec statku Oceania.

W odniesieniu do zapytania w sprawie planów Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego do statku Oceania, informuję, że Instytut otrzymał decyzję przyznającą finansowanie statku na lata 2024-2026 w ogólnej kwocie 24 000 000 zł.

Ponadto, w roku 2023 Polska Akademia Nauk zwróciła się z wnioskiem do Prezesa Rady Ministrów o przekazanie skarbowych papierów wartościowych z przeznaczeniem na zaprojektowanie i budowę statku naukowo-badawczego dla Konsorcjum polskich instytucji naukowych. W związku z przedmiotowym wnioskiem, Prezes RM, pismem z dnia 4 lipca 2023 r., polecił Ministrowi Finansów, przekazanie skarbowych papierów wartościowych na podwyższenie funduszu statutowego Instytutu Oceanologii Polskiej Akademii Nauk, o łącznej wartości nominalnej 80 000 000 zł z przeznaczeniem na wskazany cel.

Należy dodać, że sprawa ewentualnego zakupu statku badawczego jest przedmiotem dyskusji Zespołu ds. Polityki Polarnej Państwa, który jest organem pomocniczym Rady Ministrów, a jego obsługę merytoryczną, organizacyjno-prawną, techniczną i kancelaryjno-biurową zapewnia Ministerstwo Spraw Zagranicznych.

6. Jakie plany wobec statku Oceania zaproponowałoby Ministerstwo w przypadku wyłączenia go z użycia przez Instytut Oceanografii? Czy Ministerstwo zdaje sobie sprawę z wagi utrzymania ciągłości rozwoju i kontynuacji badań oceanograficznych oraz badań w dziedzinach pokrewnych, również ze względu na trwające współprace międzynarodowe? Jeżeli tak, w jaki sposób Ministerstwo oraz podmioty podległe oraz współpracujące planują dokonać rozwoju floty polskich statków badawczych?

Odnosząc się do zapytania związanego z planami Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w przypadku wyłączenia z użycia statku Oceania informuję, że w dniu 24 października 2024 r., została wydana decyzja administracyjna, przyznająca środki finansowe na utrzymanie statku Oceania, na lata 2024-2026 .

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Nauki
Marek Gzik
Sekretarz Stanu