Interpelacja w sprawie Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie

Interpelacja w sprawie Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie Interpelacja nr 5714 do ministra kultury i dziedzictwa narodowego, ministra spraw zagranicznych w sprawie Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie Zgłaszający: Grzegorz Adam Płaczek Data wpływu: 23-10-2024 Tychy, 23 października 2024 roku Szanowna Pani Minister, Szanowny Panie Ministrze, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie to placówka kulturalna działająca w Wielkiej Brytanii (de iure angielska fundacja podległa The Charity Commission), która została założona 2 maja 1945 roku – oryginalnie jako Instytut Historyczny im. gen. Sikorskiego (IHGS). Od początku istnienia celem Instytutu jest gromadzenie, opracowywanie i udostępnianie archiwów rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Dzięki jego działalności udało się uchronić wiele bezcennych zbiorów przed zagarnięciem przez komunistyczne władze na terenie Polski. Przykładowo archiwum zajmuje aż 700 metrów półek, a kolekcja fotografii liczy ponad 200 tys. pozycji. W 1988 roku do Instytutu włączono także Studium Polski Podziemnej (instytut o charakterze archiwalno-naukowym), z zachowaniem jego autonomii jako samodzielnego oddziału. Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL), czyli państwo zależne od Związku Sowieckiego, istniała do 1989 roku. W latach 1989–1991 w wyniku reform politycznych została przekształcona w demokratyczną Rzeczpospolitą Polską, określaną jako III Rzeczpospolita. Odzyskanie przez nasz kraj niepodległości de facto sprawiło, że dalsze funkcjonowanie Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie w dotychczasowej formule straciło faktyczne uzasadnienie. Mimo to zbiory tej instytucji wciąż pozostają za granicą, a więc poza kontrolą polskich władz. Co więcej, dostęp do archiwaliów wiąże się z opłatami finansowymi, a możliwość zwiedzania muzeum jest mocno ograniczona czasowo. Obawy musi również budzić fakt, że eksponaty i dokumenty są przechowywane w budynkach niedostosowanych technicznie do tego celu, tj. w zakresie zabezpieczenia przed kradzieżą czy pożarem. Mając na uwadze fakty dotyczące sposobu inwentaryzacji, zabezpieczenia i udostępnienia kolekcji Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, trudno nie odnieść wrażenia, że przyszłość tych drogocennych zbiorów stoi pod znakiem zapytania. Eksponaty, fotografie i dokumenty powinny służyć rozwojowi badań nad historią Polski w XX wieku oraz wspierać promocję naszego dziedzictwa wśród zagranicznej opinii publicznej. W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania: Czy ministerstwo posiada dokument, na podstawie którego rząd II Rzeczypospolitej (rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie) przekazał dokumenty/archiwa państwowe na rzecz fundacji utworzonej na prawie angielskim – Instytutowi Polskiemu i Muzeum im. gen. Sikorskiego? Czy ministerstwo posiada formalne lub nieformalne narzędzia do kontroli działalności Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie? Czy ministerstwo posiada aktualną inwentaryzację zbiorów przechowywanych w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie? Czy ministerstwo posiada aktualny audyt poziomu zabezpieczenia i ochrony zbiorów przechowywanych w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie? Czy ministerstwu znany jest fakt nieodpowiedniego przechowywania i zabezpieczania zbiorów w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie? Czy ministerstwu znany jest fakt ograniczonego dostępu do archiwów i muzeum? Czy rząd Rzeczypospolitej Polskiej uważa za właściwe uzyskać formalny wpływ na działalność Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie? Czy rząd Rzeczypospolitej Polskiej widzi zagrożenie w aktualnym stanie faktycznym, w którym niemal wszystkie archiwa II Rzeczypospolitej z okresu II wojny światowej należą do fundacji na prawie angielskim bez formalnego wpływu rządu Rzeczypospolitej Polskiej na ich ochronę? Czy znane są ministerstwu artykuły pojawiające się w prasie emigracyjnej, w których zarzuca się obecnej prezes Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie oraz jej mężowi nielegalne przywłaszczenie majątku oraz sztandaru należących do „Związku Polskich Lotników UK“ (AS, Wrogie przejęcia na emigracji [w:] „Głos“ 49, 2023, s. 16-17, dostęp: https://wolnemedia.net/wrogie-przejecia-na-emigracji/ )? Czy znane są ministerstwu problemy finansowe Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie i próba ratowania sytuacji poprzez sprzedaż aktywów? Uprzejmie proszę o precyzyjne odpowiedzi na powyższe pytania, stosując się do nadanej przeze mnie numeracji. Grzegorz Płaczek Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie Odpowiedź na interpelację nr 5714 w sprawie Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski Warszawa, 19-11-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację nr 5714 pana posła Grzegorza Płaczka w sprawie Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Władysława Sikorskiego w Londynie uprzejmie informuję, co następuje. Pan Jacek Orchel, współzałożyciel i członek zarządu Fundacji Rodziny Lotników Polskich w Londynie (The Polish Airmen’s Family Foundation) informował MSZ o niepokojących zdarzeniach w środowisku polonijnym w Wielkiej Brytanii związanych z osobą p. Artura Bildziuka, założyciela organizacji Związek Lotników Polskich w Wielkiej Brytanii, w tym o przywłaszczeniu przez p. A. Bildziuka Sztandaru Stowarzyszenia Lotników Polskich i pamiątkowych odznak polskich dywizjonów oraz braku transparencji rozliczeń finansowych w założonej przez niego organizacji. J. Orchel przekazał notatki i artykuły prasowe dotyczące tego tematu (w tym krótki wycinek z artykułu wymienionego w interpelacji). Odnośnie do pozostałych pytań zawartych w interpelacji instytucją właściwą do udzielenia odpowiedzi jest Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, do którego statutowych zadań należy ochrona dziedzictwa narodowego poza granicami RP. Z wyrazami szacunku z up. Władysław Teofil Bartoszewski Sekretarz Stanu