Interpelacja w sprawie wprowadzenia jasnych regulacji dotyczących zakresu obowiązków tłumacza języka migowego podczas egzaminów dla osób niesłyszących

Interpelacja w sprawie wprowadzenia jasnych regulacji dotyczących zakresu obowiązków tłumacza języka migowego podczas egzaminów dla osób niesłyszących Interpelacja nr 5510 do ministra edukacji w sprawie wprowadzenia jasnych regulacji dotyczących zakresu obowiązków tłumacza języka migowego podczas egzaminów dla osób niesłyszących Zgłaszający: Bartosz Zawieja, Patryk Gabriel, Rafał Siemaszko, Jacek Niedźwiedzki, Henryk Szopiński Data wpływu: 16-10-2024 Szanowna Pani Ministro, zwracamy się do Pani z poważnym problemem dotyczącym dostępu osób niesłyszących do równych szans edukacyjnych. W ostatnim czasie zgłoszono nam kwestię dyskryminacji uczniów niesłyszących związaną z ograniczoną rolą tłumaczy języka migowego podczas egzaminów (np. ósmoklasisty czy egzaminów zawodowych). Problematyczna interpretacja przepisów Zgodnie z wytycznymi CKE, osoby niesłyszące mogą teoretycznie liczyć na obecność tłumacza języka migowego podczas egzaminów, jeżeli jest to niezbędne dla uzyskania właściwego kontaktu z uczniem oraz/lub pomocy w obsłudze specjalistycznego sprzętu i środków dydaktycznych. Niestety, zapis ten jest interpretowany przez CKE oraz OKE w sposób, który wyklucza zgodę na tłumaczenie treści zadania i odpowiedzi na nie, a także odczytywanie i zapisywanie w arkuszu odpowiedzi ucznia. W efekcie uczniowie niesłyszący, którzy posługują się wyłącznie językiem migowym, są pozbawieni pełnego dostępu do treści egzaminacyjnych, co ogranicza ich możliwość zrozumienia poleceń i zadań. Niemożność odpowiedzi w ich podstawowym języku prowadzi do sytuacji, w której ich wiedza i umiejętności nie są oceniane obiektywnie. Stawia to te osoby w sytuacji nierówności, co jest szczególnie niesprawiedliwe i sprzeczne z ideą wyrównywania szans w systemie edukacji. Bariery komunikacyjne osób niesłyszących Osoby niesłyszące stanowią bardzo zróżnicowaną grupę, co ma kluczowe znaczenie dla ich zdolności posługiwania się językiem polskim oraz językiem migowym. Dla niektórych niesłyszących, którzy od urodzenia posługują się wyłącznie polskim językiem migowym (PJM), język polski jest w zasadzie językiem obcym. Ich znajomość polskiego w formie pisemnej bywa ograniczona, co znacząco utrudnia zrozumienie złożonych tekstów, takich jak zadania egzaminacyjne. Inna grupa niesłyszących zna język polski na poziomie komunikatywnym, jednak często bazuje na umiejętności czytania z ruchu warg. Ta technika ma swoje ograniczenia, zwłaszcza w sytuacjach stresujących, takich jak egzaminy, gdzie nie zawsze jest możliwe bezbłędne odczytanie mowy. Z kolei osoby, które straciły słuch po opanowaniu języka polskiego, często lepiej radzą sobie z tekstami pisanymi, choć zazwyczaj nie posługują się PJM. Z uwagi na te różnice, osoby niesłyszące, które komunikują się wyłącznie za pomocą PJM, są pozbawione pełnego dostępu do treści egzaminacyjnych bez wsparcia tłumacza. Wprowadzenie tłumaczy języka migowego na egzaminach jest więc kluczowe, aby zagwarantować, że wszystkie osoby niesłyszące mają równe szanse w procesie edukacyjnym. Znaczenie tłumacza języka migowego Obecność tłumacza języka migowego podczas egzaminów nie jest przywilejem, lecz podstawowym wsparciem, które powinno być standardem w polskim systemie edukacji. Tłumacz nie wpływa na wynik egzaminu – jego rolą jest jedynie przekład treści pomiędzy językami, co zapewnia uczniowi równoprawne podejście do sprawdzianu wiedzy i umiejętności. Konsekwencje braku wsparcia Brak dostępu do tłumacza powoduje, że umiejętności młodych osób niesłyszących są oceniane w sposób niepełny i nierzetelny, co ogranicza ich możliwości edukacyjne i zawodowe. Przez to nie są one w stanie rywalizować z innymi uczniami na równych warunkach. System edukacji, który nie uwzględnia barier językowych, prowadzi do wykluczenia tej grupy uczniów i łamie zasadę równości szans. Postulat dotyczący regulacji Zwracamy się zatem do Pani Ministry z apelem o wprowadzenie jasnych regulacji, które zobowiążą CKE oraz inne jednostki edukacyjne do zapewnienia obecności tłumacza języka migowego podczas egzaminów dla osób niesłyszących. Konieczne jest precyzyjne określenie zakresu obowiązków tłumacza, tak aby wyeliminować wszelkie nieporozumienia oraz wątpliwości. Tylko dzięki takim regulacjom uczniowie niesłyszący będą mieli możliwość zdawania egzaminów w sposób godny i rzetelny, na równi z innymi. Liczymy na podjęcie działań, które pozwolą na pełną integrację uczniów niesłyszących w procesie edukacyjnym oraz zapewnią im sprawiedliwe warunki do zdobywania wykształcenia. W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na następujące pytania: Czy ministerstwo uważa, że zapis: „Zapewnienie w czasie egzaminu obecności surdopedagoga lub tłumacza języka migowego (może być członkiem zespołu nadzorującego), jeżeli jest to niezbędne dla uzyskania właściwego kontaktu z uczniem oraz/lub pomocy w obsłudze specjalistycznego sprzętu i środków dydaktycznych” jest wystarczający, aby CKE lub OKE mogły wyrazić zgodę na tłumaczenie uczniowi treści zadań oraz odpowiedzi ucznia, a także na odczytywanie i zapisywanie przez tłumacza odpowiedzi w arkuszu ucznia? W ocenie opiekunów i kadry ośrodka, z którym to konsultowaliśmy sformułowanie „jest to niezbędne dla uzyskania właściwego kontaktu z uczniem” jest jak najbardziej wystarczające, a odmowa wynika jedynie z ogólnikowego traktowania tego zapisu i skupienia się na części dotyczącej pomocy w obsłudze specjalistycznego sprzętu i środków dydaktycznych. Jeśli ministerstwo nie uznaje tego zapisu za wystarczający, to czy w ogóle zamierza podjąć działania w tej sprawie, a jeśli tak, to jakie konkretne kroki planuje, aby wyeliminować tę nierówność, która jest sprzeczna z ideą wyrównywania szans w systemie edukacji? Czy ministerstwo planuje wdrożyć te zmiany w taki sposób, aby weszły w życie już na rok szkolny 2024/2025, pomimo wcześniejszych komunikatów dyrektora CKE na ten rok?

Odpowiedź na interpelację w sprawie wprowadzenia jasnych regulacji dotyczących zakresu obowiązków tłumacza języka migowego podczas egzaminów dla osób niesłyszących Odpowiedź na interpelację nr 5510 w sprawie wprowadzenia jasnych regulacji dotyczących zakresu obowiązków tłumacza języka migowego podczas egzaminów dla osób niesłyszących Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 12-11-2024 Szanowny Panie Pośle, w związku z Pana interpelacją z 21 października 2024 r. w sprawie wprowadzenia jasnych regulacji dotyczących zakresu obowiązków tłumacza języka migowego podczas egzaminów dla osób niesłyszących uprzejmie informuję, że zasady przeprowadzania egzaminów zewnętrznych regulują przepisy ustawy o systemie oświaty [1] , rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 1 sierpnia 2022 r. w sprawie egzaminu maturalnego [2] oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 2 sierpnia 2022 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty [3] . Zgodnie z przepisami ustawy o systemie oświaty [4] zdający ze wskazanymi sposobami dostosowania warunków i formy przeprowadzania egzaminu maturalnego, może przystąpić do tego egzaminu w warunkach i formie dostosowanych do rodzaju niepełnosprawności. Zgodnie natomiast z art. 9c ustawy o systemie oświaty [5] przygotowanie i przeprowadzenie egzaminów zewnętrznych, w tym pytań, zadań i testów oraz ustalenie zestawów do przeprowadzenia tych egzaminów należy do zadań Centralnej Komisji Egzaminacyjnej. Natomiast przeprowadzeniem egzaminów zajmuje się 8 okręgowych komisji egzaminacyjnych. Zgodnie z art. 44zzr ust. 1 ustawy o systemie oświaty uczniowie oraz absolwenci posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność – w tym np. osoby niesłyszące i słabosłyszące – mogą przystąpić do egzaminu ósmoklasisty oraz egzaminu maturalnego w warunkach i formie dostosowanych do rodzaju niepełnosprawności, na podstawie tego orzeczenia. Dostosowanie formy ww. egzaminów [6] polega na przygotowaniu odrębnych arkuszy egzaminacyjnych dostosowanych do rodzaju niepełnosprawności ucznia lub absolwenta niepełnosprawnego. Zakres możliwych dostosowań warunków przeprowadzania ww. egzaminów określa art. 44zzr ust. 10 ustawy o systemie oświaty. Przewiduje on m.in. zapewnienie obecności i pomocy w czasie egzaminu specjalisty z zakresu danego rodzaju niepełnosprawności. W przypadku egzaminu zawodowego oraz egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie tożsame regulacje zawarte są w art. 44zzzf oraz art. 44zzzh ustawy o systemie oświaty , przy czym wskazać należy, że art. 44zzzf ust. 7 wskazuje dwie grupy zdających z niepełnosprawnościami, dla których opracowywane są arkusze w dostosowanej formie, tj. zdający niewidomi lub słabowidzący. Przepisy prawa oświatowego nie przewidują zatem opracowania odrębnej formy arkuszy egzaminacyjnych egzaminu zawodowego oraz egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie dla zdających niesłyszących lub słabosłyszących. Sposoby dostosowania warunków i form przeprowadzenia egzaminu ósmoklasisty i egzaminu maturalnego wskazuje rada pedagogiczna. Szczegółowe informacje dotyczące możliwych sposobów dostosowania [7] form i warunków przeprowadzania egzaminów zewnętrznych są zawarte w publikowanym corocznie [8] Komunikacie dyrektora CKE [9] . Komunikat taki jest ogłaszany do 20 sierpnia roku szkolnego poprzedzającego rok szkolny, w którym dany egzamin jest przeprowadzany. Szczegółowe informacje w zakresie egzaminu ósmoklasisty i egzaminu maturalnego dotyczące zdających słabosłyszących i niesłyszących są dostępne, odpowiednio dla egzaminu ósmoklasisty i egzaminu maturalnego, w tym Komunikacie np. w Tabeli 1.2. Zdający słabosłyszący i Tabeli 1.3. Zdający niesłyszący . W przypadku egzaminu ósmoklasisty Komunikat [10] przewiduje tożsame możliwe sposoby dostosowania dla uczniów niesłyszących oraz słabosłyszących. Są to: Arkusz dostosowany do dysfunkcji, który uwzględnia: przedłużenie czasu; uprawnienie do nieprzenoszenia odpowiedzi na kartę odpowiedzi (tj. zaznaczanie odpowiedzi do zadań zamkniętych w zeszycie zadań egzaminacyjnych). Zapewnienie w czasie egzaminu obecności surdopedagoga lub tłumacza języka migowego (może być członkiem zespołu nadzorującego), jeżeli jest to niezbędne dla uzyskania właściwego kontaktu z uczniem oraz/lub pomocy w obsłudze specjalistycznego sprzętu i środków dydaktycznych. Przystąpienie do egzaminu w oddzielnej sali (zdający rozwiązuje zadania w arkuszu bez zadań sprawdzających rozumienie ze słuchu). W związku z sugerowaną przez Pana Posła „dyskryminacją” uczniów słabosłyszących lub niesłyszących np. podczas egzaminu ósmoklasisty, uprzejmie informuję, że egzamin ten pełni dwie zasadnicze funkcje, tj.: określa poziom wykształcenia ogólnego uczniów w zakresie obowiązkowych przedmiotów egzaminacyjnych i zapewnia uczniowi, jego rodzicom, nauczycielom oraz władzom oświatowym informację zwrotną na temat tego poziomu; zastępuje egzamin wstępny do szkół ponadpodstawowych, które wykorzystują wyniki egzaminu ósmoklasisty z poszczególnych przedmiotów jako kryteria w procesie rekrutacji, jeżeli liczba kandydatów jest większa niż liczba wolnych miejsc w danej szkole. Dostosowanie warunków tego egzaminu, jak i innych egzaminów zewnętrznych, dla osób niesłyszących lub słabosłyszących w postaci pomocy nauczyciela wspomagającego, surdopedagoga, tłumacza języka migowego, tak jak w przypadku innych dostosowań, nie może dotyczyć merytorycznych aspektów egzaminu . Zgodnie bowiem z art. 44zzs ust. 5 ustawy o systemie oświaty przewodniczący zespołu egzaminacyjnego organizuje i nadzoruje przebieg egzaminu, w tym zapewnia warunki do samodzielnej pracy uczniów, co w przypadku tłumaczenia i zapisywania odpowiedzi tłumacza zamiast uczniów, a o taki sposób dostosowania egzaminu wnioskowała szkoła, nie jest możliwe. Ponadto należy podkreślić, że w przypadku egzaminu ósmoklasisty uczeń może być zwolniony z tego egzaminu [11] . W przypadku egzaminu maturalnego Komunikat [12] przewiduje odrębny zakres dostosowań dla zdających niesłyszących oraz zdających słabosłyszących, przy czym rozróżnienie obu grup zdających, na podstawie konsultacji przeprowadzonych przez CKE przed rokiem 2002 z ekspertami z ośrodka w Kajetanach, czynione jest na podstawie opisu niepełnosprawności zawartego w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Jako słabosłyszące traktowane są osoby mające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, w którym stwierdzono ubytek słuchu od 20 do 70 dB (dopuszcza się zamiennie słowne określenie stopnia niedosłuchu: „lekki” lub „umiarkowany”), natomiast jako niesłyszące traktowane są osoby mające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, w którym stwierdzono ubytek słuchu powyżej 70 dB (dopuszcza się zamiennie słowne określenie stopnia niedosłuchu: „znaczny” lub „głęboki”). Dostosowania przewidziane są zarówno dla części ustnej, jak i części pisemnej egzaminu maturalnego. W przypadku osób słabosłyszących w komunikacie przewidziane są następujące sposoby dostosowań: W przypadku części ustnej egzaminu maturalnego: korzystanie z urządzeń technicznych odpowiednich do wady słuchu; przedłużenie czasu przeprowadzania egzaminu z języka polskiego, języka mniejszości narodowej, języka mniejszości etnicznej lub języka regionalnego nie więcej niż o 15 minut i przeznaczenie go na przygotowanie do wypowiedzi i/lub egzamin (wypowiedź monologową oraz rozmowę z zespołem przedmiotowym); przedłużenie czasu przeprowadzania egzaminu z języka obcego nowożytnego – nie więcej niż o 15 minut; zapewnienie w czasie przeprowadzania egzaminu obecności surdopedagoga, jeżeli jest to niezbędne dla uzyskania właściwego kontaktu z absolwentem i/lub pomocy w obsłudze specjalistycznego sprzętu i środków dydaktycznych; zastosowanie przekazanych przez okręgowe komisje egzaminacyjne zasad oceniania odpowiedzi uwzględniających dysfunkcję. W przypadku części pisemnej egzaminu maturalnego: arkusze standardowe ze wszystkich przedmiotów (z wyjątkiem języków obcych nowożytnych) na poziomie podstawowym i rozszerzonym z dostosowaniem polegającym na przedłużeniu czasu trwania egzaminu nie więcej niż o 30 minut; w przypadku języków obcych nowożytnych – wybór jednej z poniższych opcji: arkusze standardowe z języka obcego nowożytnego z możliwością korzystania z urządzeń technicznych odpowiednich do wady słuchu zdającego (słuchawki); arkusze egzaminacyjne z języka obcego nowożytnego dostosowane do dysfunkcji zdającego na podstawie arkuszy standardowych (bez zadań sprawdzających rozumienie ze słuchu); zapewnienie w czasie przeprowadzania egzaminu obecności surdopedagoga (może być członkiem zespołu nadzorującego), jeżeli jest to niezbędne dla uzyskania właściwego kontaktu z absolwentem i/lub pomocy w obsłudze specjalistycznego sprzętu i środków dydaktycznych. W przypadku osób niesłyszących w komunikacie przewidziane są następujące sposoby dostosowań: W przypadku części ustnej egzaminu maturalnego: zdawanie egzaminu z języka polskiego w języku migowym; przygotowanie odpowiedzi na piśmie (dostosowanie możliwe tylko wtedy, gdy zdający nie zna języka migowego); przedłużenie czasu przeprowadzania egzaminu z języka polskiego, języka mniejszości narodowej, języka mniejszości etnicznej lub języka regionalnego nie więcej niż o 15 minut i przeznaczenie go na przygotowanie do wypowiedzi i/lub egzamin (wypowiedź monologową oraz rozmowę z zespołem przedmiotowym) [13] ; zapewnienie w czasie przeprowadzania egzaminu obecności surdopedagoga lub tłumacza języka migowego, jeżeli jest to niezbędne dla uzyskania właściwego kontaktu z absolwentem i/lub pomocy w obsłudze specjalistycznego sprzętu i środków dydaktycznych; zastosowanie przekazanych przez okręgowe komisje egzaminacyjne zasad oceniania odpowiedzi uwzględniających dysfunkcję. W przypadku części pisemnej egzaminu maturalnego: arkusz egzaminacyjny dostosowany do dysfunkcji; zapewnienie w czasie przeprowadzania egzaminu obecności surdopedagoga lub tłumacza języka migowego (może być członkiem zespołu nadzorującego), jeżeli jest to niezbędne dla uzyskania właściwego kontaktu z absolwentem i/lub pomocy w obsłudze specjalistycznego sprzętu i środków dydaktycznych. W przypadku egzaminu zawodowego oraz egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie komunikaty przewidują tożsame możliwe sposoby dostosowania dla zdających niesłyszących oraz słabosłyszących. Są to – zgodnie z przywołanymi wcześniej zapisami ustawy o systemie oświaty – wyłącznie dostosowania w zakresie warunków przeprowadzania egzaminu, zarówno w części pisemnej, jak i części praktycznej: w przypadku części pisemnej: przedłużenie czasu egzaminu nie więcej niż o 30 minut; zapewnienie obecności specjalisty – surdopedagoga albo tłumacza języka migowego; w przypadku części praktycznej: przedłużenie czasu egzaminu nie więcej niż o 30 minut; zapewnienie obecności specjalisty – surdopedagoga albo tłumacza języka migowego. Wszystkie wymienione wyżej sposoby dostosowania warunków i formy przeprowadzania egzaminów zostały omówione, skonsultowane oraz zmodyfikowane podczas spotkań przedstawicieli Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z przedstawicielami Polskiego Związku Głuchych. Efektem tych spotkań – poza uzgodnieniami dotyczącymi możliwych sposobów dostosowań warunków i form przeprowadzania egzaminów do potrzeb zdających słabosłyszących i niesłyszących, w tym m.in. możliwości dokonania przez osoby słabosłyszące, w przypadku egzaminów z języków obcych nowożytnych, wyboru pomiędzy arkuszami dla zdających bez niepełnosprawności oraz arkuszami dla zdających słabosłyszących – było również uzgodnienie listy ekspertów, specjalistów w zakresie nauczania osób niesłyszących oraz słabosłyszących danego przedmiotu, którzy mogliby współpracować z Centralną Komisją Egzaminacyjną podczas prac nad dostosowaniem arkuszy egzaminacyjnych przeznaczonych na – obowiązujący wówczas – sprawdzian i egzamin gimnazjalny oraz egzamin maturalny. Centralna Komisja Egzaminacyjna podjęła wówczas współpracę z wieloma ekspertami wskazanymi przez Polski Związek Głuchych. W wielu przypadkach współpraca ta trwa do dziś, a rozwiązania przyjęte np. w egzaminie gimnazjalnym zostały wdrożone w egzaminie ósmoklasisty. Należy podkreślić, że każdy arkusz egzaminacyjny przeznaczony dla zdających niesłyszących lub słabosłyszących jest opracowywany przez specjalistę z zakresu tej niepełnosprawności. Eksperci Centralnej Komisji Egzaminacyjnej odpowiedzialni za egzamin z danego przedmiotu w żadnym stopniu nie ingerują w merytoryczne dostosowania zaproponowane przez specjalistę opracowującego arkusz dla zdających niesłyszących lub słabosłyszących. Od 2014 r. do Centralnej Komisji Egzaminacyjnej nie wpłynęła żadna skarga – ani od samych zdających, ani od ich rodziców, ani od nauczycieli, czy dyrektorów szkół – w której nadawca wskazywałby na niewystarczający zakres dostosowań w przypadku arkuszy egzaminacyjnych dla osób z omawianymi niepełnosprawnościami. Z przytoczonych powyżej zapisów z Komunikatów w sprawie dostosowań wynika jednoznacznie, że zapewnienie tłumaczenia na język migowy jest jednym z możliwych sposobów dostosowań na każdym egzaminie z każdego przedmiotu. Komunikaty jednoznacznie wskazują, że dostosowanie takie jest możliwe, jeżeli zastosowanie go ułatwi komunikację ze zdającym. Faktem jest, że tłumacz języka migowego może przekazać zdającemu w języku migowym nie tylko informacje dotyczące procedur uczestniczenia w egzaminie, ale również treść poleceń zawartych w arkuszu egzaminacyjnym. Zgodnie z przepisami prawa oświatowego w czasie trwania egzaminu ósmoklasisty, części pisemnej egzaminu maturalnego oraz części pisemnej i praktycznej egzaminów z zakresu kształcenia zawodowego zdającym nie udziela się żadnych wyjaśnień dotyczących zadań egzaminacyjnych, ani się ich nie komentuje [14] . Nie ma jednak żadnych przepisów lub zapisów proceduralnych, które zakazywałyby przekazania treści polecenia do zadania w sposób alternatywny, z zachowaniem sensu polecenia, bez komentowania treści samego zadania. Oczywistym jest również, że podczas egzaminu nie można w języku migowym przekazywać treści tekstów lub zadań egzaminacyjnych, które zostały już – o czym była mowa powyżej – dostosowane do potrzeb danej grupy zdających z niepełnosprawnościami przez specjalistów opracowujących dany arkusz. Ponadto należy wziąć pod uwagę, że Komunikaty o sposobie dostosowania egzaminów do potrzeb zdających z niepełnosprawnościami nie są w stanie przewidzieć i określić wszystkich możliwych sposobów dostosowań. Stąd też w ustawie o systemie oświaty od lat funkcjonują przepisy [15] , na podstawie których – w szczególnych przypadkach losowych lub zdrowotnych – dyrektor szkoły, na wniosek rady pedagogicznej, może wystąpić do dyrektora okręgowej komisji egzaminacyjnej z wnioskiem o wyrażenie zgody na przystąpienie przez danego zdającego do egzaminu w warunkach dostosowanych do jego potrzeb edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych, nieujętych w komunikacie, o którym mowa w art. 9a ust. 2 pkt 10 lit. a tiret trzecie ustawy o systemie oświaty . Jeżeli w procesie kształcenia dany uczeń korzystał ze zindywidualizowanego, alternatywnego sposobu komunikacji jest oczywiste, że powinien z tego sposobu korzystać również podczas egzaminu. Rokrocznie z opisanej wyżej możliwości korzystają dziesiątki zdających; zakres dostosowań indywidualnych jest ogromny, obejmuje zarówno formę egzaminu (np. arkusz przygotowywany dla konkretnego ucznia, zgodnie z wytycznymi ujętymi w orzeczeniu lub opinii, niejednokrotnie w konsultacji z członkami rady pedagogicznej), jak i warunki przeprowadzania egzaminu (np. przeprowadzenie egzaminu w domu ucznia z czterokończynowym porażeniem spastycznym, z zadaniami wyświetlanymi na suficie za pomocą rzutnika). Zakres możliwych dostosowań jest zatem znaczący, choć należy mieć świadomość, że dostosowanie formy lub warunków przeprowadzania egzaminu nie może doprowadzić do sytuacji, w której grupa korzystająca z danego dostosowania byłaby w jakimkolwiek stopniu uprzywilejowana względem grupy lub grup zdających niekorzystających z określonych dostosowań. Należy również mieć świadomość, że zadania w każdym arkuszu egzaminacyjnym sprawdzają wiadomości i umiejętności określone w podstawie programowej kształcenia ogólnego, wydanej w formie stosownego rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej. Podstawa programowa nie różnicuje wymagań – ani w zakresie wiadomości, ani w zakresie umiejętności – względem różnych grup uczniów. Oznacza to, że żaden arkusz egzaminacyjny z jakiegokolwiek przedmiotu nie może eliminować treści nauczania określonych w wymaganiach ogólnych lub szczegółowych, niezależnie od tego, w jaki sposób ich poziom trudności lub abstrakcyjności ocenia dany nauczyciel lub dyrektor szkoły. Centralna Komisja Egzaminacyjna nie ma uprawnień do redukowania treści podstawy programowej; może jedynie treści te sprawdzać za pomocą zadań dostosowanych w zakresie np. technicznym, redakcyjnym, a w niektórych przypadkach – również językowym (choć jest to często niezmiernie trudne, chociażby w przypadku języka polskiego). W związku z powyższym, uprzejmie informuję Pana Posła, że rozwiązania dotyczące dostosowań na egzaminach zewnętrznych dla zdających słabosłyszących lub niesłyszących są – w ocenie Ministerstwa Edukacji Narodowej – zarówno w zakresie prawa oświatowego, jak i regulacji określonych w Komunikacie dyrektora CKE wystarczające i nie wymagają zmiany. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 750, z późn. zm.) – dalej: ustawa o systemie oświaty. [2] j.t. Dz. U. z 2025 r. poz. 302, z późn. zm. [3] Dz. U. poz. 1636, z późn. zm. [4] Art. 44zzr ustawy o systemie oświaty. [5] Zgodnie z art. 9a ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie oświaty . [6] O którym mowa w art. 44zzr ust. 8 ustawy o systemie oświaty. [7] Zgodnie z art. 44zzr ustawy o systemie oświaty. [8] Zgodnie z art. 9a ust. 2 pkt 10 lit. a tiret trzecie ustawy o systemie oświaty. [9] Dostępnym pod adresem: www.cke.edu.pl . Np. Komunikat dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z 20 sierpnia 2024 r. w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form przeprowadzania egzaminu maturalnego w roku szkolnym 2024/2025 ( https://cke.gov.pl/images/_EGZAMIN_MATURALNY_OD_2023/komunikaty/2025/20240820%20EM_25%20Komunikat%20o%20dostosowaniach%20w_FIN.pdf) [10] Dostępny m.in. na stronie: https://cke.gov.pl/images/_EGZAMIN_OSMOKLASISTY/2025/komunikaty/20240820%20E8_25%20Komunikat%20o%20dostosowaniach%20w_FIN.pdf [11] Zgodnie z art. 44zz ustawy o systemie oświaty . [12] Dostępny m.in. na stronie https://cke.gov.pl/images/_EGZAMIN_MATURALNY_OD_2023/komunikaty/2025/20240820%20EM_25%20Komunikat%20o%20dostosowaniach%20w_FIN.pdf [13] Zgodnie z art. 44zzg ust. 1 ustawy o systemie oświaty absolwent niesłyszący jest zwolniony z części ustnej egzaminu maturalnego z języka obcego nowożytnego. [14] Są to: § 20 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 2 sierpnia 2022 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty (Dz. U. poz. 1636, z późn. zm.); § 56 ust 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu maturalnego (Dz. U. poz. 2223, z późn. zm.); § 37 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 1 sierpnia 2022 r. w sprawie egzaminu maturalnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 302, z późn. zm.); § 28 ust. 5, § 46 ust. 5, § 85 ust. 5 oraz § 103 ust. 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2019 r . w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu zawodowego oraz egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie (j.t. Dz. U. z 2024 r. poz. 552). [15] Art. 44zzr ust. 17 oraz art. 44zzzf ust. 15 ustawy o systemie oświaty .