Interpelacja w sprawie samochodów porzuconych przy drodze wewnętrznej, na parkingu, pasie zieleni, poboczu lub terenie prywatnym

Interpelacja w sprawie samochodów porzuconych przy drodze wewnętrznej, na parkingu, pasie zieleni, poboczu lub terenie prywatnym Interpelacja nr 5414 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie samochodów porzuconych przy drodze wewnętrznej, na parkingu, pasie zieleni, poboczu lub terenie prywatnym Zgłaszający: Anna Sobolak, Sylwia Bielawska, Łukasz Horbatowski Data wpływu: 11-10-2024 Szanowny Panie Ministrze, problem porzuconych samochodów przy drodze wewnętrznej, na parkingu, pasie zieleni, poboczu czy terenie prywatnym na przełomie kilku lat był poruszany wielokrotnie w kontekście braku jednoznacznych przepisów prawa, które nie zmieniły się od 2011 roku, choć problem były zgłaszany przez samorządy i parlamentarzystów wielokrotnie. Dotychczasowa polityka w tym obszarze nie zmieniła przepisów prawa w tym zakresie. Problemy zgłaszane przez samorządy były w latach wcześniejszych przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji bagatelizowane, zaś poruszane problemy z tej dziedziny życia były odsyłane do różnych przepisów prawa, często ze sobą niespójnych. Informacje w mediach wskazują, że problem zdewastowanych, porzuconych pojazdów dotyczy wielu samorządów. O ile rozwiązania prawne zawarte w przepisach ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym pozwalają rozwiązać problem pojazdów porzuconych przede wszystkim na drogach publicznych, o tyle gminy, właściciele terenów prywatnych, w tym spółdzielnie, wspólnoty mieszkaniowe wciąż borykają się z problemem pozostawienia wraku pojazdu na terenie prywatnej nieruchomość, gdzie ani Policja, ani straż miejska nie posiadają uprawnień do wydania dyspozycji usunięcia pojazdu. Zgodnie z treścią art. 50a ust. 1 ustawy P.r.d. pojazd pozostawiony bez tablic rejestracyjnych lub pojazd, którego stan wskazuje na to, że nie jest używany, może zostać usunięty z drogi przez straż gminną lub Policję na koszt właściciela lub posiadacza. W myśl zaś art. 10 ust. 7 ustawy P.r.d. zarządzanie ruchem na drogach wewnętrznych, w tym w strefie ruchu i strefie zamieszkania, należy do podmiotu zarządzającego tymi drogami. Zarówno ustawa, jak i rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 czerwca 2011 r. w sprawie usuwania pojazdów pozostawionych bez tablic rejestracyjnych lub których stan wskazuje na to, że nie są używane, nadal pozostawiają nierozwiązaną kwestię pojazdów porzuconych na parkingach, terenach zalesionych i innych działkach będących własnością gminy lub innych podmiotów. Porzucone pojazdy często zajmują miejsca parkingowe przez dłuższy czas innym użytkownikom, powodując brak możliwości zaparkowania ich pojazdów. Dodatkowo uszkodzone wraki stwarzają nie tylko niebezpieczeństwo ekologiczne, ale także niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia mieszkańców ze względu na niezweryfikowaną zawartość pozostających w nich płynów łatwopalnych. W przypadku możliwości ustalenia danych właściciela porzuconego pojazdu poza kosztem usunięcia pojazdu z drogi i utratą jego posiadania właściciel nie ponosi żadnych sankcji ani dolegliwości finansowych. W przypadku nieustalenia właściciela wraku wszelkie formalności, koszty usunięcia i utylizacji pojazdu spoczywają na podmiocie, na którego gruncie pojazd został porzucony. Wartość nakładów oraz procedura administracyjna zniechęcają zainteresowanych do podejmowania jakichkolwiek działań w celu pozbycia się porzuconych aut. Porzucone wraki zajmują miejsce, utrudniają wjazdy na posesje, w skrajnych przypadkach uniemożliwiają prowadzenie prac budowlanych na działkach. Co więcej, zawsze szpecą i utrudniają korzystanie z nieruchomości. Często zdarza się, że właścicielem takiego pojazdu jest obcokrajowiec, który opuszczając Polskę, staje się niedostępny w zakresie ewentualnych zwrotów za poniesione koszty usunięcia takiego pojazdu. W takim przypadku kwestią nie jest ustalenie danych właściciela, lecz brak do niego dostępu uniemożliwiający ściągnięcie wydatkowanych kosztów przez gminę wg obowiązujących przepisów w Polsce. Poza tym sformułowanie ustawodawcy w cyt. art. 50a P.r.d. o stanie wskazującym na to, że pojazd nie jest używany, jest nieprecyzyjne. Żaden przepis prawa nie definiuje ani nie kieruje organu zajmującego się usuwaniem takiego pojazdu, w jaki to sposób miałby ustalić, że pojazd jest lub nie jest używany, lub stanowi odpad oraz kto z tego tytułu ma ponieść koszty udowodnienia takiego stanu. Cytowane wyżej przepisy ustawy P.r.d. oraz rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji są zbyt ogólnikowe i niewystarczające do zapewnienia ochrony prawnej własności gminnej lub innych podmiotów przed zaleganiem porzuconych pojazdów w przestrzeni publicznej. Samorządy również wskazują, że obecne przepisy są zbyt ogólnikowe i nieprecyzyjne, ponieważ nie wskazują jednoznacznego sposobu oraz trybu działania poszczególnych organów, skutkiem czego wszelkie ich działania powodują konieczność poruszania się w wielu przepisach prawa interpretowanych w różny sposób. W związku z powyższym w mojej ocenie nadszedł właściwy moment, aby przeanalizować obowiązujące przepisy prawa ustalone ustawami: Prawa o ruchu drogowym, Kodeksu cywilnego, ustawy o odpadach i ustawy o ochronie środowiska wraz z przepisami wykonawczymi, w tym rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, pod kątem stosowania art. 50a i art. 130 P.r.d. celem ujednolicenia procedur w sprawie usuwania porzuconych pojazdów niezależnie od miejsca tegoż porzucenia. Z uwagi na przedłużające się problemy z porzuconymi pojazdami podjęcie prac legislacyjnych w szerszym zakresie na szczeblu właściwych ministerstw w celu dookreślenia przepisów poszczególnych ustaw lub uchwalenia dedykowanej ustawy w tym obszarze pozwoli na skuteczniejsze działanie poszczególnych organów oraz wspólnot mieszkaniowych. Tak więc, składając niniejszą interpelację, pytam jednocześnie: Czy planowana jest nowelizacja ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym oraz pozostałych wyżej wskazanych przepisów, tak aby umożliwić usuwanie w gminach wraków również z dróg prywatnych, wewnętrznych, będących często pod zarządem np. spółdzielni lub wspólnot? Z poważaniem Anna Sobolak

Odpowiedź na interpelację w sprawie samochodów porzuconych przy drodze wewnętrznej, na parkingu, pasie zieleni, poboczu lub terenie prywatnym Odpowiedź na interpelację nr 5414 w sprawie samochodów porzuconych przy drodze wewnętrznej, na parkingu, pasie zieleni, poboczu lub terenie prywatnym Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański Warszawa, 25-11-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 5414 Pani Poseł Anny Sobolak, Pani Poseł Sylwii Bielawskiej i Pana Posła Łukasza Horbatowskiego w sprawie samochodów porzuconych przy drodze wewnętrznej, na parkingu, pasie zieleni, poboczu lub terenie prywatnym, uprzejmie przedstawiam co następuje. Na wstępie należy wskazać, że ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym [1] jest aktem służącym wdrożeniu do polskiego porządku prawnego postanowień Konwencji o ruchu drogowym sporządzonej w Wiedniu dnia 8 listopada 1968 r. W związku z powyższym, zasadniczym przedmiotem regulacji ww. ustawy jest określenie zasad ruchu na drogach publicznych, w strefach zamieszkania lub strefach ruchu oraz zasad i warunków kontroli ruchu drogowego. Przepisy Prd mają zastosowanie także do ruchu odbywającego się poza wymienionymi miejscami w zakresie koniecznym dla uniknięcia zagrożenia bezpieczeństwa osób i wynikającym ze znaków i sygnałów drogowych. Zasady zatrzymywania i postoju (parkowania) pojazdów zostały określone w Prd, jednakże służą stricte do zapewnienia bezpieczeństwa i porządku ruchu na drogach. Przepisy art. 130a Prd uprawniają Policję i straż gminną (miejską) do usunięcia pojazdu z drogi na koszt właściciela, m.in. w przypadku pozostawienia pojazdu w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu. Pojazd może być usunięty z drogi również w miejscu obowiązywania stosownego znaku bądź jeśli stan techniczny pojazdu zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego lub narusza wymagania ochrony środowiska. Natomiast problematyka usuwania pojazdów pozostawionych przy drodze wewnętrznej, na parkingu, pasie zieleni, poboczu lub terenie prywatnym wykracza poza kwestie zasad zatrzymywania i postoju (parkowania) pojazdów określone w ustawie Prd, której podstawowym celem jest zapewnienie bezpieczeństwa i porządku podczas ruchu pieszych i pojazdów na drogach. Wobec powyższego, wskazany w interpelacji postulat uchwalenia dedykowanej ustawy w przedmiotowym zakresie w celu ewentualnego wypracowania nowych regulacji w tym obszarze, w szczególności takich jak: rewizja katalogu przypadków, w których pojazd podlega usunięciu, doprecyzowanie i uzupełnienie stosowanych przy tym procedur, uwzględnienie zarówno prawa własności, jak również zaangażowania i obciążenia powiatów, pozostaje w sferze procedur administracyjnych i wpływa m.in. na stosunki cywilne, co wymagałby współpracy przedstawicieli kilku resortów oraz samorządów. Przykładowo, w ocenie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, w celu zwiększenia ochrony terenów zielonych należałoby rozważyć wdrożenie odpowiednich rozwiązań, np. w przepisach ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody [2] , zawierającej szereg regulacji w zakresie ochrony zieleni. Natomiast uwzględnienie w taryfikatorze, określającym wysokość grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych, mandatu za parkowanie pojazdów na zieleni byłoby możliwe, gdyby ww. zachowanie zostało wyodrębnione w przepisie karnym (materialnym), np. stanowiącym uzupełnienie treści obowiązującego art. 144 § 1 Kodeksu wykroczeń [3] czy też poprzez dodanie nowego typu wykroczenia. Jednocześnie warto mieć na uwadze, że usunięcie pojazdu i umieszczenie go na parkingu strzeżonym na koszt właściciela jest istotną ingerencją w prawo własności. Zgodnie z art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej własność może być ograniczona wyłącznie w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza istoty prawa własności. Ponadto, zasada proporcjonalności wyrażona w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP wskazuje, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla zapewnienia bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska. Usunięcie pojazdu z drogi w trybie art. 130a Prd niewątpliwie skutkuje ograniczeniem prawa korzystania z własności, ale także ogranicza prawo do swobodnego przemieszczania się, a w niektórych przypadkach – również swobodę prowadzenia działalności gospodarczej. Zastosowanie procedury określonej w art. 130a Prd, powodującej dolegliwości ekonomiczne dla właściciela (posiadacza) pojazdu, jak i dla osoby lub osób korzystających z pojazdu, nie jest kwestionowane w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że „(…) ogólnym celem regulacji przewidującej usunięcie pojazdu z drogi w wypadkach określonych w art. 130a ust. 1 i 2 Prawo o ruchu drogowym, zważywszy na okoliczności podejmowania tego rodzaju czynności, jest przede wszystkim bezpieczeństwo na drogach publicznych. Działania jednostek reprezentujących Skarb Państwa (policja, straż miejska) podejmowane są w interesie publicznym, w celu zapewnienia bezpieczeństwa w ruchu drogowym oraz ochrony zdrowia i życia uczestników tego ruchu ”. [4] W kontekście powyższego należy uznać, że usunięcie pojazdu z drogi jest swoistym środkiem przymusu administracyjnego, który powinien być stosowany wyłącznie jako konieczne działanie zabezpieczające, mające na celu przerwanie stanu niezgodnego z prawem (np. nielegalne parkowanie na „kopercie”), bądź niedopuszczenie do dalszego naruszania prawa (np. kierowanie pojazdem przez osobę nieposiadającą wymaganego uprawnienia). W efekcie ww. działanie zabezpieczające służy również ochronie mienia, będącego przedmiotem interwencji organu kontroli ruchu drogowego. Wprowadzenie podstawy do usunięcia pojazdu także w przypadkach, gdy naruszenie zakazu zatrzymania (postoju) ma charakter wyłącznie porządkowy i nie rzutuje na bezpieczne korzystanie z drogi przez innych użytkowników, może być potencjalne działaniem nieproporcjonalnie restrykcyjnym. Z poważaniem z up. Tomasz Szymański Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. z 2024 r. poz. 1251, dalej „Prd”. [2] Dz. U. z 2024 r. poz. 1478. [3] Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń , Dz. U. z 2023 r. poz. 2119. [4] Wyrok z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt K 6/17.