do ministra kultury i dziedzictwa narodowego, ministra spraw zagranicznych
w sprawie powrotu do rozmów ze stroną szwedzką i podjęcia działań skutkujących restytucją polskich dóbr kultury znajdujących się w Szwecji
Zgłaszający: Michał Woś, Jan Kanthak, Dariusz Matecki
Data wpływu: 05-10-2024
Szanowni Państwo Ministrowie,
zwracam się z interpelacją w sprawie możliwości podjęcia działań, które mogłyby doprowadzić do zwrotu polskich dóbr kultury, zagrabionych w przeciągu dziejów i obecnie znajdujących się w szwedzkich zbiorach publicznych oraz królewskich. Biorąc pod uwagę znakomite relacje polsko-szwedzkie oraz wspólną historię, mamy doskonałą okazję, by na gruncie współpracy międzynarodowej rozpocząć dialog dotyczący powrotu tych zabytków do Polski.
Przykłady polskich dóbr kultury, które trafiły do Szwecji i nadal pozostają w tamtejszych zbiorach, obejmują liczne dzieła sztuki, księgi, manuskrypty i inne artefakty o ogromnym znaczeniu historycznym i kulturalnym. Obejmują one m.in.:
• paradną zbroję króla Zygmunta Augusta,
• portret Jana Kazimierza pędzla Daniela Schultza,
• popiersia Jana Kazimierza i Ludwiki Marii dłuta Giovanniego Francesco Rossiego,
• portret przyszłego króla Władysława IV z warsztatu Petera Paula Rubensa,
• miecz przypasany Władysławowi IV przez papieża Urbana VIII.
Wiemy, że na przestrzeni wieków część z tych dóbr została przetransportowana do Szwecji w wyniku różnych wydarzeń historycznych, a obecnie są częścią szwedzkich kolekcji muzealnych i państwowych. Z pewnością niektóre z nich mogłyby powrócić do Polski, a współczesne narzędzia dyplomatyczne, jakie mamy do dyspozycji, mogą przyczynić się do osiągnięcia porozumienia. Warto wziąć pod uwagę nawet opcje długoterminowych wypożyczeń, współpracy przy wspólnych wystawach czy porozumień kulturalnych, które nie tylko wzbogaciłyby polskie muzea, ale także mogłyby wzmacniać wymianę kulturalną i naukową między naszymi narodami.
Na marginesie - jako ciekawostkę historyczną - warto wspomnieć, że już w 1660 roku w ramach traktatu oliwskiego Szwecja zobowiązała się do zwrotu części zagrabionych polskich dóbr kultury, w tym archiwów i bibliotek. Mimo że część tych postanowień została wówczas zrealizowana w bardzo ograniczonym zakresie, współczesna dyplomacja stwarza nowe możliwości na podjęcie konstruktywnego dialogu w tej kwestii.
W związku z tym zwracam się z następującymi pytaniami:
1. Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego planują podjąć rozmowy z Królestwem Szwecji w celu omówienia kwestii restytucji polskich dóbr kultury, które znalazły się w szwedzkich zbiorach na przestrzeni dziejów?
2. Czy istnieje możliwość wypracowania mechanizmów współpracy, takich jak długoterminowe wypożyczenia zabytków lub organizacja wspólnych wystaw, aby zagrabione polskie dzieła sztuki mogły być prezentowane w Polsce?
3. Czy polskie placówki dyplomatyczne w Szwecji monitorują obecność polskich zabytków w tamtejszych zbiorach i podejmują działania zmierzające do ich czasowego lub stałego powrotu do kraju?
4. Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadzą działania promujące świadomość o polskich stratach kulturalnych wśród społeczności międzynarodowej oraz inicjują projekty, które mogłyby ułatwić dialog o zwrocie tych dzieł?
Polsko-szwedzkie relacje opierają się na silnych fundamentach współpracy i wspólnych wartości. Jestem przekonany, że podjęcie dialogu w tej sprawie mogłoby przynieść korzyści obu stronom, wzmacniając jednocześnie nasze więzi kulturalne oraz historyczne.
w sprawie powrotu do rozmów ze stroną szwedzką i podjęcia działań skutkujących restytucją polskich dóbr kultury znajdujących się w Szwecji
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 28-10-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 5284 Pana Posła Michała Wosia i in. w sprawie powrotu do rozmów ze stroną szwedzką i podjęcia działań skutkujących restytucją polskich dóbr kultury znajdujących się w Szwecji, uprzejmie informuję, co następuje.
Na terenie Szwecji, w tamtejszych zbiorach publicznych i prywatnych znajduje się znaczna, choć trudna do doprecyzowania, ilość zabytków wywiezionych z ziem polskich w XVII wieku, w szczególności w czasie tzw. potopu szwedzkiego (1655 – 1660). Starania o zwrot zagrabionych wówczas archiwaliów, rękopisów oraz dzieł sztuki, podejmowane przez Polskę na przestrzeni wieków nie przyniosły do dnia dzisiejszego większych efektów. Niewątpliwie jednym z powodów tego stanu rzeczy, utrudniającym występowanie o restytucję, był brak po stronie polskiej szczegółowej wiedzy na temat poniesionych strat w postaci inwentarzy, czy choćby spisów wywożonych zabytków.
Zagadnienie dóbr kultury zrabowanych z terytorium Rzeczypospolitej przez Szwecję od dawna mieściło się w obszarze zainteresowań Ministerstwa Spraw Zagranicznych i niewątpliwie chcielibyśmy, aby dzieła te znalazły się na powrót w polskich zbiorach.
Jednocześnie należy podkreślić, że w świetle ustawy z dnia 25 maja 2017 r. o restytucji narodowych dóbr kultury (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1591) organem właściwym do spraw restytucji dóbr kultury prowadzonej przez Rzeczpospolitą Polską, w tym zwrotu narodowych dóbr kultury RP wyprowadzonych z naruszeniem prawa z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.
W odpowiedzi na pytania postawione w interpelacji w zakresie Ministerstwa Spraw Zagranicznych pragnę poinformować, że temat restytucji polskich dóbr kultury nie znajduje się aktualnie na bieżącej agendzie rozmów politycznych między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Szwecji.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu